Οι περισσότεροι έφηβοι γνωρίζουν ότι οι θεωρίες συνωμοσίας, η κομματική προπαγάνδα και τα deepfakes παραμονεύουν σε κάθε γωνιά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι μαθητές της Βάλερι Ζίγκλερ ξέρουν, όμως, και πώς να τα εντοπίζουν.
Στο Λύκειο Αβραάμ Λίνκολν στο Σαν Φρανσίσκο, η εκπαιδευτικός διδάσκει στους μαθητές της πώς να συμβουλεύονται ευρεία γκάμα πηγών, να αναγνωρίζουν περιεχόμενο που στοχεύει στην πρόκληση οργής και να εξετάζουν τα κίνητρα των influencers. Παράλληλα, ερευνούν τρόπους για να ξεχωρίζουν τα deepfakes από το πραγματικό οπτικό υλικό.
Η 50χρονη Ζίγκλερ ανήκει στους πρωτοπόρους εκπαιδευτικούς της Καλιφόρνιας που σπεύδουν να προετοιμάσουν τους μαθητές για έναν διαδικτυακό κόσμο που αλλάζει ραγδαία. Οι έλεγχοι περιεχομένου έχουν αποδυναμωθεί σε πολλές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, προωθώντας το ψέμα και υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη. Η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) εξελίσσεται τόσο γρήγορα και παράγει τόσο πειστικό περιεχόμενο, ώστε ακόμη και επαγγελματίες συχνά δυσκολεύονται να το αναγνωρίσουν.
Τα παιδιά ερευνούν τρόπους για να ξεχωρίζουν τα deepfakes από το πραγματικό οπτικό υλικό, συμβουλεύονται ευρεία γκάμα πηγών και εξετάζουν τα κίνητρα των influencers.
Η Καλιφόρνια βρίσκεται μπροστά από πολλές άλλες πολιτείες στην προώθηση της διδασκαλίας ψηφιακού αλφαβητισμού στα σχολεία, αλλά ακόμη κι εκεί οι εκπαιδευτικές αρχές δεν πρόκειται να θεσπίσουν συγκεκριμένες δικλίδες ασφαλείας πριν από τα τέλη του 2026. Ετσι, η Ζίγκλερ και μια μεγάλη ομάδα συναδέλφων της προχωρούν μόνοι τους, «συρράπτοντας» πρότυπα μαθημάτων από μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και επικαιροποιώντας παλαιότερη ύλη για να καλύψουν νέες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη που τροφοδοτεί εφαρμογές βίντεο όπως το Sora. Οι μέθοδοί τους είναι πρακτικές: ασκήσεις στην τάξη που κάνουν fact-check σε αναρτήσεις ιστορικού περιεχομένου στο TikTok και εξερευνούν πώς τα πιστοποιημένα προφίλ στα social media συχνά αγοράζονται αντί να εξασφαλίζονται με νόμιμο τρόπο.
Εδώ και χρόνια, δάσκαλοι και βιβλιοθηκονόμοι στις ΗΠΑ προσπαθούν να προετοιμάσουν τους μαθητές για τις παγίδες του Διαδικτύου, ωστόσο τα τελευταία χρόνια έγινε σαφές στους εκπαιδευτικούς πόσο μεγάλο μέρος της δουλειάς τους συνίσταται πλέον στο να «τρέχουν πίσω από έναν κινούμενο στόχο».
Οι προσπάθειες της Ζίγκλερ αναδεικνύουν τις δυσκολίες να συμβαδίζει κανείς με νέες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, εφαρμογές και εξελίξεις στην ΑΙ. «Στέλνουμε αυτά τα παιδιά στον κόσμο και υποτίθεται ότι τα έχουμε εφοδιάσει με δεξιότητες», υπογράμμισε η Ζίγκλερ, πρώην «εκπαιδευτικός της χρονιάς» στην Καλιφόρνια. «Το δύσκολο είναι ότι εμείς οι ενήλικοι μαθαίνουμε αυτή τη δεξιότητα ταυτόχρονα με τα παιδιά», συμπλήρωσε.
Ο αλφαβητισμός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ένα δύσκολο αντικείμενο για τα σχολεία, ειδικά τώρα. Η ομοσπονδιακή χρηματοδότηση της εκπαίδευσης είναι επισφαλής και η κυβέρνηση Τραμπ έχει πολιτικοποιήσει και ποινικοποιήσει τη μελέτη της παραπληροφόρησης και της εσφαλμένης πληροφόρησης. Η ΑΙ γίνεται πανταχού παρούσα στο εκπαιδευτικό σύστημα, διαθέσιμη σε ολοένα και μικρότερα παιδιά, την ώρα που οι κίνδυνοί της για μαθητές και εκπαιδευτικούς γίνονται ολοένα πιο σαφείς.
Το Σχέδιο Αλφαβητισμού στον τομέα των Ειδήσεων (News Literacy Project), ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός εκπαίδευσης στα ΜΜΕ, πραγματοποίησε έρευνα σε 1.110 εφήβους τον Μάιο του περασμένου έτους και διαπίστωσε ότι μόλις τέσσερις στους δέκα είχαν συμμετάσχει σε προγράμματα διαχείρισης των social media στην τάξη τους. Οκτώ στους δέκα είπαν ότι είχαν συναντήσει θεωρία συνωμοσίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης –μεταξύ άλλων, ψευδείς ισχυρισμούς ότι οι εκλογές του 2020 ήταν απόρροια νοθείας– και πολλοί δήλωσαν ότι ήταν διατεθειμένοι να πιστέψουν τουλάχιστον μία από αυτές τις θεωρίες.
Η Ζίγκλερ διδάσκει τους αυτοαποκαλούμενους «screenagers» –τους εφήβους που έχουν γαλουχηθεί με οθόνες– των τάξεών της ότι οι ροές τους στα σόσιαλ μίντια διαμορφώνονται από εξαιρετικά ευαίσθητους αλγορίθμους και ότι οι μεγάλοι αριθμοί ακολούθων δεν καθιστούν ένα λογαριασμό αξιόπιστο. Σε μία περίπτωση, οι μαθητές έμαθαν να ξεχωρίζουν ανάμεσα σε μια αξιόπιστη ομάδα ιστορικών στο Instagram και σε έναν σατιρικό λογαριασμό Ιστορίας με παρόμοιο όνομα. Πλέον, προεπιλέγουν τον διπλό έλεγχο πληροφοριών που τους κεντρίζουν το ενδιαφέρον στο Διαδίκτυο.
Η Ζίγκλερ επιχείρησε για πρώτη φορά να διδάξει τον αλφαβητισμό πέρυσι, δοκιμάζοντας ένα νέο εκπαιδευτικό πακέτο από την Digital Inquiry Group, που βασίζεται σε συνεργασίες, συχνά συμβουλεύεται τη σχολική βιβλιοθηκονόμο ή χρησιμοποιεί δωρεάν πόρους από το CRAFT, ένα πρόγραμμα ΑΙ του Πανεπιστημίου Στάνφορντ.
Η Ράιλι Χουάνγκ, 17 ετών, είπε ότι πρόσφατα παραλίγο να εξαπατηθεί από ένα ψεύτικο κλιπ που παρουσίαζε τον Τζέικ Πολ, δημοφιλή πυγμάχο και influencer, ως γκέι άνδρα που έβαζε καλλυντικά. Η Ελίσα Τερκ-Λέβι, 18 ετών, επισήμανε ότι ήταν «σοκαριστικό» να βλέπει ένα ρεαλιστικό βίντεο ΑΙ με κάποιον να πέφτει από το Eβερεστ.
Η Ζάιον Σαρπ, 17 ετών, παρατήρησε ότι τα βίντεο που παράγονται με ΑΙ συχνά προέρχονται από λογαριασμούς όπου όλες οι αναρτήσεις παρουσιάζουν το ίδιο άτομο να φοράει τα ίδια ρούχα και να μιλάει με τον ίδιο τονισμό και ρυθμό. «Είναι κάπως τρομακτικό, γιατί έχουμε ακόμη πολλά να δούμε», σημείωσε η Ζάιον. «Νιώθω ότι αυτό είναι μόνον η αρχή».
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στο ζήτημα. Ο δρ Βίβεκ Μέρθι, γενικός χειρουργός επί προεδρίας Τζόζεφ Ρ. Μπάιντεν Τζούνιορ, παρότρυνε τα σχολεία το 2023 να θεσπίσουν διδασκαλία ψηφιακού αλφαβητισμού. Τουλάχιστον 25 πολιτείες έχουν εγκρίνει σχετική νομοθεσία, σύμφωνα με επικείμενη έκθεση του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Μιντιακός Αλφαβητισμός Τώρα. Αυτό το καλοκαίρι, για παράδειγμα, η Βόρεια Καρολίνα ψήφισε νόμο που απαιτεί μαθήματα στα social media από το σχολικό έτος 2026-27, καλύπτοντας θέματα όπως η ψυχική υγεία, η παραπληροφόρηση και ο κυβερνοεκφοβισμός.
