Είναι δίκαιο να θεωρούμε τη Μέση Ανατολή ως κάτι το ενιαίο; Μπορούν Αραβες και Εβραίοι να συνυπάρξουν; Και τι συμβαίνει όταν πολεμάς όχι για την επίτευξη πολιτικών στόχων, αλλά για την ολοκληρωτική καταστροφή του αντιπάλου; Δύο καθηγητές Διεθνών Σχέσεων, ένας αντιναύαρχος (ε.α.) και ένας δημοσιογράφος ιχνηλατούν, ζωντανά και διαδραστικά, βίαιες μυθολογίες και πυκνές, καταιγιστικές εξελίξεις, από το 1945 μέχρι τις μέρες μας, σε μια εύφλεκτη περιοχή που επηρεάζει το σύνολο του κόσμου: «Κώστας Υφαντής, Κωνσταντίνος Φίλης, Αλέξανδρος Διακόπουλος, Μέση Ανατολή 1945-2025. Η τυραννία των προσδοκιών και των πεποιθήσεων. Συνομιλίες με τον Μάκη Προβατά».
Η «Κ» δημοσιεύει τρία χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το βιβλίο που βρίσκεται εδώ και λίγες ημέρες στα βιβλιοπωλεία.
Αλέξανδρος Διακόπουλος: «Θέλω να επισημάνω ότι μπαίνουμε σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς σχέσεις έχουν γίνει πιο απρόβλεπτες από ποτέ. Πάντα υπήρχαν αστάθειες και ανατροπές, όμως υπήρχαν και κάποιες σταθερές, που τώρα δεν υπάρχουν. Η αμερικανική στήριξη στο Ισραήλ παραμένει σταθερή μέχρι αυτή τη στιγμή που μιλάμε. Ομως, βλέποντας πώς εξελίσσονται τα πράγματα, προσωπικά δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι αυτή η στήριξη θα συνεχιστεί για πάντα. Τίποτα δεν είναι δεδομένο. Τις εξελίξεις που βλέπουμε σήμερα, στο παρελθόν δεν θα μπορούσαμε καν να τις φανταστούμε, και με κάνουν να είμαι πολύ επιφυλακτικός και ανήσυχος για το μέλλον. Τα εργαλεία που είχαμε μέχρι τώρα για να εξηγούμε τις διεθνείς σχέσεις δείχνουν να μην επαρκούν πλέον ή να χρησιμοποιούνται με λάθος τρόπο. Ενα μεγάλο μέρος του προβλήματος που βλέπουμε σήμερα οφείλεται στις πολιτικές αλλαγές και στη διαφοροποίηση της γενιάς Z και της γενιάς Alpha. Μια νέα γενιά Αμερικανών διαμορφώνει τη στάση της απέναντι στο Ισραήλ όχι από την παραδοσιακή ενημέρωση, αλλά μέσα από τις εικόνες που βλέπει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το Instagram και το TikTok έχουν καταστήσει τον πόλεμο στη Γάζα μια άμεση, καθημερινή εμπειρία γι’ αυτή τη γενιά, με αποτέλεσμα μια ριζικά διαφορετική αντίληψη των πραγμάτων σε σχέση με το παρελθόν».
Κώστας Υφαντής: «Δεν ξέρω πώς θα μοιάζει η επόμενη μέρα, αλλά έχει αρχίσει να διαμορφώνεται μια εικόνα. Η Συρία απομακρύνεται ολοκληρωτικά από την τροχιά του Ιράν. Σε αυτή τη νέα Συρία, η Χεζμπολάχ, αποδυναμωμένη από τον πόλεμο, δεν μπορεί να έχει τον ίδιο ρόλο. Η Χαμάς έχει τελειώσει. Και νομίζω πως, μετά την επίθεση των Χούθι στο Τελ Αβίβ, το επόμενο διάστημα θα δούμε ένα σφυροκόπημα στην Υεμένη, όχι μόνο από το Ισραήλ, αλλά και από τους Αμερικανούς. Αρα ο Νετανιάχου δεν ήταν υπερβολικός όταν έλεγε ότι το Ισραήλ αλλάζει τον χάρτη της Μέσης Ανατολής. Αναδιαμορφώνει το τοπίο και δημιουργεί ένα νέο σκηνικό αποτροπής, πολύ διαφορετικό από το προηγούμενο. Με το Ιράν απομονωμένο, να μην έχει πλέον τη χερσαία γέφυρα προς τη θάλασσα –το land bridge που είχε δημιουργήσει–, αυτό είναι μια σημαντική εξέλιξη. Δεν ξέρω αν είναι ο καταλύτης ή αν είναι η αιτία που τα πράγματα εξελίχθηκαν έτσι. Αν δεν υπήρχε η 7η Οκτωβρίου, δεν ξέρω αν το Ισραήλ θα προχωρούσε σε τέτοιες κινήσεις ή αν ο Νετανιάχου θα συνέχιζε τη στρατηγική της χαμηλής έντασης, χρησιμοποιώντας τη Χαμάς ως πρόσχημα για να αποφύγει τις διαπραγματεύσεις».
Κωνσταντίνος Φίλης: «Οι προβλέψεις είναι εντελώς παρακινδυνευμένες. Τα δεδομένα αυτή τη στιγμή δείχνουν ένα Ιράν στριμωγμένο, σε μια κατάσταση η οποία δύσκολα αναστρέφεται στο προβλεπτό μέλλον. Για να καταφέρει να σταθεί ξανά στα πόδια του, θα πρέπει να γίνει πολύ πιο συμβιβαστικό απέναντι στις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου, κυρίως με τη Σαουδική Αραβία, και φυσικά με τις ΗΠΑ. Η βοήθεια της Ρωσίας και της Κίνας αποδείχθηκε ανεπαρκής και δεν ήταν ικανή να του αλλάξει τη μοίρα σε αυτόν τον ενάμιση χρόνο των εξελίξεων. Το Ιράν υπέστη ταπείνωση σε πολλές φάσεις, ενώ παράλληλα έχανε και τους δορυφόρους του. H Σαουδική Αραβία θα τείνει στο Ιράν χείρα συνεργασίας. Τώρα που είναι ισχυρή, ίσως βλέπει πως είναι η στιγμή να βρεθεί ένας κοινός παρονομαστής για μια περιφερειακή διευθέτηση. Επιπλέον, η Σαουδική Αραβία φαίνεται πως θα είναι από εδώ και πέρα πολύ σημαντικός παίκτης στη Μέση Ανατολή. Οσο για το Ισραήλ, δεν ξέρω τι είδους συμβιβασμούς και παραχωρήσεις θα χρειαστεί να κάνει για να υπάρξει ουσιαστική σύμπραξη με τη Σαουδική Αραβία. Αν τα βρουν, θα είναι η πλήρης δικαίωση της λογικής των Συμφωνιών του Αβραάμ: το «βρείτε τα μεταξύ σας» των ΗΠΑ. Για να συμβεί, όμως, αυτή η προσέγγιση, το Ισραήλ θα πρέπει να κάνει κάτι θεαματικά μεγαλύτερο από ό,τι έχει κάνει μέχρι τώρα στο Παλαιστινιακό. Διαφορετικά, η Σαουδική Αραβία δεν πρόκειται να συνηγορήσει» (σελ. 365-367).
