Τα έχουν βαφτίσει «μωρά της θάλασσας» (sea baby) και με αυτά οι Ουκρανοί χτυπούν τον σκιώδη στόλο πετρελαιοφόρων της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα αλλά και στρατηγικές ναυτικές εγκαταστάσεις στα παράλιά της. Πρόκειται για θαλάσσια υποβρύχια drones τα οποία η Ουκρανία παράγει μαζικά και τα έχει ρίξει στη μάχη σε μια προσπάθεια να σπάσει την εφοδιαστική αλυσίδα που τροφοδοτεί τον εναντίον της πόλεμο από τη Ρωσία. Χθες έπληξαν ένα τάνκερ, το δεξαμενόπλοιο «Qendil» στη Μεσόγειο, νοτιοδυτικά της Κρήτης. Το πλοίο υπέστη σοβαρές ζημιές, αλλά επειδή δεν έφερε φορτίο τη στιγμή της επίθεσης, δεν αποτελούσε απειλή για το θαλάσσιο περιβάλλον της περιοχής. Πηγή των ουκρανικών μυστικών υπηρεσιών εξήγησε ότι πρόκειται για πρωτόγνωρη επιχείρηση σε απόσταση πάνω από 2.000 χλμ. από τη χώρα. «Ο εισβολέας χρησιμοποιούσε αυτό το δεξαμενόπλοιο για την παράκαμψη των κυρώσεων και για την αποκόμιση εσόδων που κατευθύνονταν στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Από την άποψη του διεθνούς δικαίου και των νόμων και εθίμων του πολέμου, πρόκειται για απολύτως νόμιμο στόχο για τις ουκρανικές υπηρεσίες ασφαλείας (SBU). Ο εχθρός πρέπει να καταλάβει ότι η Ουκρανία δεν θα σταματήσει και θα επιτίθεται εναντίον του σε οποιοδήποτε σημείο του κόσμου κι αν βρίσκεται», ανέφεραν ουκρανικές πηγές στην Ukrainska Pravda.
Τα πρώτα στοιχεία συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι τα drones και τα περιπλανώμενα πυρομαχικά που χρησιμοποιήθηκαν για την προσβολή του πλοίου «Qendil» –σημαίας Ομάν– στη Μεσόγειο, εξαπολύθηκαν από κάποιο παραπλέον σκάφος. Πληροφορίες της «Κ» και του Σταύρου Ιωαννίδη αναφέρουν ότι το Ενιαίο Κέντρο Συντονισμού Ερευνας και Διάσωσης (ΕΚΣΕΔ) δεν δέχθηκε αίτημα για παροχή συνδρομής στο πλοίο, γεγονός που οδηγεί στο συμπέρασμα πως το «Qendil» δεν έπλεε σε περιοχή ευθύνης της Ελλάδας, αλλά ενδεχομένως της Ιταλίας ή της Λιβύης.
Από την πλευρά του ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν προανήγγειλε αντίποινα, λέγοντας: «Αυτό γίνεται, μεταξύ άλλων, με έναν πραγματιστικό στόχο – να αυξηθούν τα ασφάλιστρα. Oμως αυτό δεν θα οδηγήσει ποτέ στο αποτέλεσμα που αναμένουν, δεν θα διαταράξει τις προμήθειες και, στο τέλος, θα δημιουργήσει μόνο μια πρόσθετη απειλή. Από τη χώρα μας θα υπάρξει απάντηση». Σε μια άλλη εξέλιξη, ρωσικό drone εντοπίστηκε στην περιοχή Κοτζαέλι της Τουρκίας, λίγες ημέρες αφότου είχε καταρριφθεί άλλo drone στη χώρα.
Νέα στρατηγική
Κατά τους αναλυτές, τα αυξανόμενα πλήγματα στη Μαύρη Θάλασσα αποτελούν μέρος μιας νέας στρατηγικής του Κιέβου, διά της οποίας επιδιώκει να στείλει στη Μόσχα μηνύματα ότι «πουθενά δεν είστε πλέον ασφαλείς και θα σας χτυπάμε όπου κι αν βρίσκεστε», αυξάνοντας την πίεση στους Ρώσους στις εν εξελίξει ειρηνευτικές συνομιλίες υπό τη μεσολάβηση των ΗΠΑ. Η Μόσχα απαντάει με πυραυλικές επιθέσεις κατά του υψίστης για την Ουκρανία σημασίας λιμανιού της Οδησσού και απειλεί με αντίποινα, η Τουρκία κατέρριψε με μαχητικά F-16 «αγνώστου προελεύσεως» μη επανδρωμένο αεροσκάφος που πετούσε πάνω από τη δική της ΑΟΖ και οι ανησυχίες για εξάπλωση του πολέμου στη Μαύρη Θάλασσα κορυφώνονται. Η Τουρκία, ο άλλος μεγάλος παίκτης στη Μαύρη Θάλασσα, προειδοποιεί για «επικίνδυνη κλιμάκωση» και οι θαλάσσιες εφοδιαστικές αλυσίδες «τρέμουν» στο ενδεχόμενο να ξεσπάσει «φουρτούνα» στα ήδη ταραγμένα νερά του Ευξείνου Πόντου.
Μπορεί να επεκταθεί η σύγκρουση από τις πεδιάδες και τους βάλτους του Ντονμπάς στη Μαύρη θάλασσα ή και ψηλότερα στον κόλπο της Βαλτικής; Οι αναλυτές θεωρούν πως αυτό θα εξαρτηθεί από την έκβαση των διαπραγματεύσεων για την παύση των εχθροπραξιών στην ξηρά και την ειρήνευση. Επί του παρόντος δεν διαβλέπουν άμεσο κίνδυνο γενικευμένων ναυμαχιών. Δεν κρύβουν ωστόσο τους φόβους τους ότι τα αυξανόμενα κρούσματα βομβαρδισμών μπορεί να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις που θα κάνουν άνω – κάτω τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές και θα πλήξουν τις οικονομίες των χωρών που εξυπηρετούνται μέσω της Μαύρης Θάλασσας.
Επιθέσεις
Μόνο τις δύο τελευταίες εβδομάδες χτυπήθηκαν από ουκρανικά «μωρά της θάλασσας» τέσσερα δεξαμενόπλοια που μετέφεραν πετρέλαιο ή και άλλα προϊόντα για λογαριασμό της Ρωσίας, αλλά και ο τερματικός σταθμός της κοινοπραξίας αγωγού της Κασπίας στο ρωσικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ, στην ανατολική ακτή της Μαύρης Θάλασσας. Σε συνέχεια των θαλάσσιων επιθέσεων σε δεξαμενόπλοια, τη Δευτέρα η Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας δήλωσε ότι στο ίδιο λιμάνι υποβρύχια μη επανδρωμένα αεροσκάφη της έπληξαν ένα ρωσικό υποβρύχιο κλάσης Varshavyanka που μετέφερε εκτοξευτές πυραύλων Κρουζ Kalibr, τους οποίους η Ρωσία χρησιμοποιεί για να χτυπάει ουκρανικές πόλεις και υποδομές από την έναρξη του πλήρους κλίμακας πολέμου. Οι Ρώσοι πάντως έσπευσαν να υποβαθμίσουν την αποτελεσματικότητά της, υποστηρίζοντας πως «δεν πέτυχε τον σκοπό της».
Το Κίεβο, μέσω των αυξανόμενων πληγμάτων, επιδιώκει να στείλει στη Μόσχα το μήνυμα ότι «πουθενά δεν είστε πλέον ασφαλείς» – Αντίποινα προανήγγειλε ο Βλαντιμίρ Πούτιν.
Ο Πούτιν χαρακτήρισε «πειρατεία αυτό που κάνουν οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις» και απείλησε ότι η Ρωσία θα επεκτείνει πρώτα το εύρος των επιθέσεων στα ουκρανικά λιμάνια και στα πλοία που τα επισκέπτονται, και στη συνέχεια «θα εξετάσει το ενδεχόμενο να χτυπήσει τα πλοία των χωρών που υποστηρίζουν την Ουκρανία εάν συνεχιστούν οι επιθέσεις εναντίον του ρωσικού στόλου δεξαμενοπλοίων». Και για του λόγου το αληθές, οι Ρώσοι βομβάρδισαν με πυραύλους το λιμάνι της Οδησσού, όπου επλήγησαν και υπέστησαν μεγάλες ζημιές δύο τουρκικά εμπορικά πλοία.
Ενδεχόμενη «κάθοδος» του πολέμου στη «Φιλόξενη Θάλασσα» (Εύξεινος Πόντος) θα σημάνει τεράστιες επιπτώσεις για τις οικονομίες των παράκτιων χωρών, τις αγορές της Ανατολικής Ευρώπης και του Καυκάσου, την παγκόσμια ναυσιπλοΐα και γενικότερα τα γεωστρατηγικά συμφέροντα. Τα νερά της «κλειστής» αυτής θάλασσας διασχίζουν εμπορικά πλοία που μεταφέρουν αγαθά από όλο τον πλανήτη, με προορισμό τις αγορές της Ανατολικής Ευρώπης, του Καυκάσου, και αντίστροφα. Από τις βόρειες και τις ανατολικές ακτές της διέρχεται ο «δρόμος του μεταξιού» – από εκεί έχει σχεδιαστεί να διαβαίνει ο «ινδικός διάδρομος».
Μέσω του Βοσπόρου η Ρωσία έχει εμπορική και στρατιωτική πρόσβαση (στόλος Μαύρης Θάλασσας) στη Μεσόγειο, στον πυθμένα του υπάρχουν ποντισμένοι αγωγοί πετρελαίου, φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού, η Τουρκία, που έχει εντοπίσει στη δική της ΑΟΖ κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, κρατάει στα χέρια της ως πανίσχυρο γεωπολιτικό αλλά και οικονομικό εργαλείο τα «κλειδιά”» της πόρτας προς και από τη Μεσόγειο, δηλαδή των Στενών. Εξ ου και οι πρώτες έντονες από πλευράς της ισχυρές αντιδράσεις. «Δεν μπορούμε να ανεχθούμε αυτές τις επιθέσεις, οι οποίες απειλούν την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, τη ζωή και το περιβάλλον, ειδικά στην αποκλειστική μας οικονομική ζώνη», δήλωσε ο Ερντογάν και απηύθυνε «τις απαραίτητες προειδοποιήσεις σε όλα τα μέρη σχετικά με τέτοιες καταστάσεις».
Εκπρόσωπος της κυβέρνησης του Καζακστάν, που πραγματοποιεί μεγάλο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου του μέσω αγωγού, ο οποίος καταλήγει στον τερματικό σταθμό του Νοβοροσίσκ, κάλεσε την Ουκρανία να σταματήσει τις επιθέσεις θεωρώντας τες ενέργειες που «βλάπτουν τις σχέσεις της με το Καζακστάν».
Ανησυχίες για τη μεταφορά των συγκρούσεων στη θάλασσα της Βαλτικής αποτυπώνονται στη δήλωση του υπουργού Εξωτερικών της Εσθονίας Μάργκους Τσάκνα που χαρακτήρισε «μη σοφό» για την Ουκρανία να επιτεθεί σε ρωσικά πλοία στη Βαλτική Θάλασσα, καθώς αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγάλη περιβαλλοντική καταστροφή. «Περίπου το 60% και πλέον των εξαγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου της Ρωσίας διέρχονται από τον Κόλπο της Φινλανδίας, και αυτός είναι ένας τεράστιος όγκος, ειδικά σε ένα διάδρομο πλάτους μόλις περίπου 6 ναυτικών μιλίων. Δεν έχουμε πει “μην έρχεστε εδώ”, αλλά θα ήταν συνετό να μην το κάνουμε, γιατί αυτό θα μπορούσε πραγματικά να κλιμακώσει την κατάσταση στη Βαλτική Θάλασσα», είπε και πρόσθεσε: «Ας είμαστε ειλικρινείς: η Ουκρανία έχει το δικαίωμα να καταστρέφει στρατιωτικούς και στρατηγικούς στόχους ακόμη και σε ρωσικό έδαφος. Τα διεθνή ύδατα είναι λίγο διαφορετικό θέμα».
Τις ανησυχίες για τη μεταφορά του πολέμου στη Μαύρη Θάλασσα ήρθε να μεγιστοποιήσει η παρέμβαση του γ.γ. του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, ο οποίος συμμεριζόμενος την αντίδραση της Τουρκίας τόνισε ότι τέτοια περιστατικά αποτελούν «περαιτέρω απόδειξη των κινδύνων για την ασφάλεια που θέτει η απόφαση της Ρωσίας να εισβάλει στην Ουκρανία».
Ντόμινο
Με δεδομένο ότι η Ουκρανία έχει περιέλθει σε δυσχερή θέση στο πεδίο, οι παρατηρητές στο Κίεβο υποστηρίζουν –όχι αδίκως– ότι οι Ουκρανοί «κάνουν τα πάντα για να εμποδίσουν τη Ρωσία να χρηματοδοτήσει τον πόλεμό της». Διπλωματικές πηγές σε παράλιες χώρες του Ευξείνου επέμεναν ωστόσο ότι ακόμη και να υπάρξει συμφωνία ειρήνης, η ηρεμία στα νερά της Μαύρης Θάλασσας δύσκολα θα αποκατασταθεί. «Εχουμε πολλά να δούμε στον Εύξεινο Πόντο ακόμη», έλεγε στην «Κ» μια εξ αυτών. Οπως το έθετε: «Αν η Ρωσία πετύχει, όπως επιδιώκει, την προσάρτηση και de jure της Κριμαίας και του Ντονμπάς, ο υφιστάμενος χάρτης των θαλάσσιων συνόρων πιθανότατα θα μεταβληθεί υπέρ της Μόσχας, με ορατό το ενδεχόμενο να προκαλέσει αναθεωρητικό ντόμινο».
Ευκαιρία αναβάθμισης του γεωπολιτικού ρόλου της Ελλάδας
Με την αστάθεια στη Μαύρη Θάλασσα να εντείνεται, ο κάθετος άξονας Αλεξανδρούπολης – Βουλγαρίας – Ρουμανίας προβάλλει ως ο ασφαλής διάδρομος για τα λιμάνια των δυτικών ακτών της, αλλά και εκείνων στη Βαλτική με τη Μεσόγειο, αναβαθμίζοντας, μαζί με τον ενεργειακό, τον γεωπολιτικό ρόλο της Ελλάδας. Βεβαίως και δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον θαλάσσιο δίαυλο των στενών του Βοσπόρου, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον – είναι όμως σε θέση να λειτουργήσει ως παρακαμπτήριός του. Με τις υπάρχουσες υποδομές, στον σιδηρόδρομο και στους αυτοκινητόδρομους, μόνο τα τελευταία πέντε χρόνια εκτελέστηκαν πάνω από 180 δρομολόγια αμαξοστοιχιών και εκατοντάδες αυτοκινητοπομπές από το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης μεταφέροντας προϊόντα αλλά και στρατιωτικό υλικό στην Ουκρανία, στην Πολωνία και στις χώρες της Βαλτικής.
Οι ραγδαίες γεωστρατηγικές μεταβολές και οι πιθανές ανακατατάξεις στην περιοχή επιτείνουν την ανάγκη ενίσχυσης και εκσυγχρονισμού των υποδομών στον κάθετο άξονα, που όπως προκύπτει από τις αντιδράσεις τόσο της Μόσχας όσο και της Τουρκίας –δηλώσεις Ζαχάροβα, Ερντογάν– δείχνει να ενοχλεί τους πέριξ της Μαύρης Θάλασσας ισχυρούς παίκτες.
Στις Βρυξέλλες υπεγράφη πρόσφατα τριμερής συμφωνία των χωρών που διασχίζει ο άξονας, παρουσία του επιτρόπου Απόστολου Τζιτζικώστα, για ενίσχυση των υποδομών του άξονα, ο οποίος, κατά τον αξιωματούχο της Ε.Ε., «θα αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές αρτηρίες της Ευρώπης, με κρίσιμη σημασία τόσο για τη συνδεσιμότητα όσο και για τη στρατιωτική κινητικότητα της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ». Αναφερόμενος στο έργο, ο αν. υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης είπε ότι αποτελεί «στρατηγική δέσμευση και όχι τυπική διαδικασία, καθώς ενισχύει έναν κρίσιμο άξονα Βορρά – Νότου, σημαντικό για το εμπόριο, τη στρατηγική ασφάλεια, τις εμπορευματικές ροές και τη συνοχή της εσωτερικής αγοράς της Ε.Ε.».
Για την Ελλάδα ο κάθετος άξονας δεν ενισχύσει μόνο τη γεωπολιτική θέση της στις διαφαινόμενες ανακατατάξεις στην περιοχή. Εξυπηρετεί ταυτόχρονα και τα άμεσα συμφέροντά της στην Ανατολική Ευρώπη και στη Μαύρη Θάλασσα. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η ελληνική πλευρά έχει εκφράσει ενδιαφέρον για αγορά από τα Ελληνικά Πετρέλαια του διυλιστηρίου της ρωσικής Lukoil στη Ρουμανία, που πρόσφατα πέρασε ολοκληρωτικά στο ρουμανικό κράτος, στο πλαίσιο της επιχείρησης απεξάρτησης από ρωσικές πηγές ενέργειας. Οι πρώτες κρούσεις έγιναν κατά την παρουσία της ρουμανικής αντιπροσωπείας στην Αθήνα τον περασμένο μήνα για τη σύνοδο γύρω από τον κάθετο ενεργειακό άξονα. Αν και το διυλιστήριο θεωρείται παλαιό, διαθέτει «πολύ μεγάλο δίκτυο πρατηρίων υγρών καύσιμων, το οποίο το καθιστά ελκυστικό στους επενδυτές. Πληροφορίες από το Βουκουρέστι αναφέρουν ότι για την αγορά του έχει εκδηλωθεί και αμερικανικό ενδιαφέρον, χωρίς να αποκλείεται να υπάρξει σύμπραξη των ΗΠΑ με τα ΕΛΠΕ. Εν τοιαύτη περιπτώσει, ο κάθετος οδικός άξονας θα αποτελέσει για τη μεγάλη αυτή επένδυση –εφόσον προχωρήσει– τον διάδρομο διακίνησης των προϊόντων της.
