Οι Εβραίοι δολοφονούνται ξανά σε δημόσιο χώρο: σε πλατείες, σε φεστιβάλ, σε γιορτές – εκεί όπου η συλλογική ζωή υποτίθεται ότι προσφέρει ασφάλεια. Στη διάσημη παραλία Μποντάι της Αυστραλίας, δύο ένοπλοι άνοιξαν πυρ σε πλήθος που γιόρταζε την πρώτη ημέρα της εβραϊκής γιορτής Χανουκά. Ανάμεσα στα θύματα η 10χρονη Ματίλντα, την οποία η δασκάλα της θυμάται ως «φωτεινό, χαρούμενο και γεμάτο ζωή παιδί», ήταν το νεαρότερο θύμα. Συγκλόνισε επίσης ο θάνατος του Αλεξάντερ Κλέιτμαν, ο οποίος είχε επιβιώσει του Ολοκαυτώματος και έχασε τη ζωή του στο Μποντάι προσπαθώντας να προστατεύσει τη σύζυγό του, μπαίνοντας μπροστά στις σφαίρες.
Το αιματοκύλισμα αυτό δεν συνέβη σε κοινωνικό κενό – έλαβε χώρα έπειτα από μια περίοδο αυξανόμενης έντασης. Από το ξέσπασμα του πολέμου στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023, στην Αυστραλία έχει καταγραφεί έξαρση αντισημιτικών επιθέσεων: βανδαλισμοί συναγωγών, εμπρησμοί εβραϊκών καταστημάτων και προπηλακισμοί έχουν πολλαπλασιαστεί. Η σύνδεση μεταξύ του πολέμου και της ανόδου του αντισημιτισμού είναι υπαρκτή σε επίπεδο κλίματος και συγκυρίας, αλλά η μετάφραση πολιτικών γεγονότων σε τυφλό μίσος κατά αθώων αποτελεί επιλογή των δραστών και ακραίων ιδεολογιών. Ενα κρίσιμο ερώτημα που προκύπτει είναι αν υφίσταται πρόβλημα «αντισημιτισμού των μουσουλμάνων». Οι δράστες της επίθεσης στο Μποντάι –ένας 50χρονος πατέρας και ο 24χρονος γιος του– ήταν μουσουλμάνοι με ριζοσπαστικοποιημένες αντιλήψεις, και σύμφωνα με τις αρχές φαίνεται πως εμπνεύστηκαν από την ιδεολογία του Ισλαμικού Κράτους. Κατά τη διάρκεια της επίθεσης φώναζαν «Αλλάχου Ακμπαρ», ενώ στο όχημά τους βρέθηκαν αυτοσχέδιοι εκρηκτικοί μηχανισμοί και σημαίες του ISIS. Αυτά τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι το έγκλημα είχε σαφή τζιχαντιστική και αντισημιτική στόχευση. Ωστόσο θα ήταν λάθος και επικίνδυνο να στιγματιστεί συλλήβδην ολόκληρη η μουσουλμανική κοινότητα για τις πράξεις φανατικών. Μουσουλμανικές οργανώσεις και προσωπικότητες έσπευσαν να καταδικάσουν απερίφραστα τη σφαγή. Ο Νάσερ Μάσνι, επικεφαλής του Δικτύου Υποστήριξης Παλαιστίνης Αυστραλίας, χαρακτήρισε τους τρομοκράτες «ναζί» και δήλωσε: «Δεν είναι δικοί μας. Το κίνημά μας δεν έχει χώρο για αυτούς, ούτε για κανένα μίσος». Αυτό το ηχηρό μήνυμα –«αν έχεις μίσος μέσα σου, δεν ανήκεις εδώ»– υπογραμμίζει ότι ο αγώνας για τα δικαιώματα των Παλαιστινίων δεν ταυτίζεται με τον αντισημιτισμό και απομονώνει όσους τον ενστερνίζονται. Την ίδια στιγμή, οι πράξεις ενός απλού μουσουλμάνου πολίτη στο Μποντάι έδειξαν εμπράκτως αυτή τη διάκριση: ένας 43χρονος περαστικός, ο Αχμεντ αλ-Αχμεντ, όρμησε με αυτοθυσία και αφόπλισε έναν από τους ενόπλους την ώρα που πυροβολούσε εναντίον αμάχων. Ο πρωθυπουργός της Νέας Νότιας Ουαλλίας, Κρις Μινς, τον αποκάλεσε «πραγματικό ήρωα». Η γενναιότητα του Αλ-Αχμεντ –ενός μουσουλμάνου που έθεσε σε κίνδυνο τη ζωή του για να σώσει Εβραίους συμπολίτες του– αναδεικνύει πως η σύγκρουση δεν είναι μεταξύ μουσουλμάνων και Εβραίων.
Στον απόηχο της τραγωδίας, ο δημόσιος διάλογος δεν άργησε να πολιτικοποιήσει το γεγονός. Κάποιοι έσπευσαν να αποδώσουν ευθύνες στη στάση της ίδιας της Αυστραλίας στο παλαιστινιακό ζήτημα. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου, για παράδειγμα, ισχυρίστηκε ότι η απόφαση της κυβέρνησης Αλμπανέζε να αναγνωρίσει παλαιστινιακό κράτος «ενθαρρύνει όσους απειλούν τους Εβραίους της Αυστραλίας». O Αυστραλός πρωθυπουργός αρνήθηκε να απαντήσει ευθέως στον Νετανιάχου, υπογραμμίζοντας αντιθέτως την ανάγκη για εθνική ενότητα απέναντι στο μίσος. Ο Αντονι Αλμπανέζε και άλλοι Αυστραλοί αξιωματούχοι απέρριψαν τη σύνδεση της αναγνώρισης της Παλαιστίνης με το μακελειό. Η επίρριψη ευθυνών σε μια τέτοια πράξη αναγνώρισης μετατοπίζει τη συζήτηση από τον πραγματικό ένοχο (τον βίαιο εξτρεμισμό) σε ένα πολιτικό ζήτημα που δεν έχει άμεση σχέση με την προσωπική απόφαση δύο ατόμων. Μετριοπαθείς αναλυτές σημειώνουν ότι η σύγχυση ανάμεσα στη νόμιμη υποστήριξη των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων και στην ανοχή προς τον αντισημιτισμό είναι εσφαλμένη γιατί συγκρίνει ανόμοια πράγματα και επικίνδυνη γιατί μπορεί να στιγματίσει μια ολόκληρη πολιτική στάση ως τάχα εγγενώς βίαιη.
Ηταν η φονικότερη τρομοκρατική ενέργεια στην ιστορία της χώρας και ήρθε ως σκοτεινή υπενθύμιση ότι ο αντισημιτισμός παραμένει θανατηφόρο δηλητήριο. Ωστόσο, η απάντηση πολλών Αυστραλών δείχνει τον δρόμο της ελπίδας. Σε αγρυπνίες μνήμης, άνθρωποι κάθε πίστης –Εβραίοι, χριστιανοί, μουσουλμάνοι και άλλοι– στάθηκαν πλάι πλάι, αγκαλιάστηκαν και εξέφρασαν μαζί τον αποτροπιασμό και τη θλίψη τους για τα θύματα. «Είμαστε πρώτα απ’ όλα ανθρώπινα όντα», ήταν το μήνυμα ενότητας που έστειλαν ένας ραββίνος και ένας ιμάμης αγκαλιασμένοι στο Σίδνεϊ. Παρά τον τρόμο που σκόπευε να σπείρει η επίθεση, αντί να διχάσει, φαίνεται να έφερε κοντά τις κοινότητες στην καταδίκη του μίσους. Καθώς η Αυστραλία επουλώνει τις πληγές της, η καλύτερη απάντηση στους φανατικούς είναι μια κοινωνία ενωμένη. Μόνον έτσι θα τιμηθεί πραγματικά η μνήμη του Αλεξάντερ, της Ματίλντα και όλων των θυμάτων: Με το να σταθούμε ανυποχώρητοι απέναντι στον αντισημιτισμό, χωρίς όμως να χάσουμε την ανθρωπιά και την αλληλεγγύη που μας ενώνουν.
* Η κ. Αννα Μαρία Δρουμπούκη είναι ιστορικός, διδάσκουσα στο Πανεπιστήμιο Νότιας Καλιφόρνιας.
