Ο πόλεμος στη Γάζα έχει μετατρέψει μεγάλο μέρος του παλαιστινιακού θύλακα σε ερείπια, με τα περισσότερα κτίρια να είναι είτε εντελώς κατεστραμμένα είτε με σοβαρότατες ζημιές. Η απομάκρυνση των συντριμμιών ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την ανοικοδόμηση συνιστά ένα τιτάνιο έργο που, αν και όποτε ξεκινήσει, αναμένεται να διαρκέσει χρόνια και να κοστίσει πάνω από 1 δισ. δολάρια.
Επειτα από κυριολεκτικά χιλιάδες ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές, μάχες στο έδαφος και ελεγχόμενες κατεδαφίσεις, υπολογίζεται πως έχουν καταστραφεί περισσότερα από 123.000 κτίρια ενώ ζημιές έχουν προκληθεί σε επιπλέον 75.000. Σύμφωνα με την τελευταία ανάλυση των δορυφορικών εικόνων που έχει στη διάθεσή του ο ΟΗΕ, αυτό αντιστοιχεί στο 81% των συνολικών δομών στη Λωρίδα της Γάζας.
Η καταστροφή έχει γεμίσει τη Γάζα με 68 εκατομμύρια τόνους συντριμμιών, σύμφωνα με το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα του ΟΗΕ (UNDP), το οποίο έχει αναλάβει τον συντονισμό της απομάκρυνσής τους. Το βάρος τους αντιστοιχεί σε περίπου 186 Empire State Buildings.
Νεκροί και ενεργά πυρομαχικά στα χαλάσματα
Στα ερείπια κρύβεται ένας επιπλέον κίνδυνος, ο άγνωστος αριθμός πυρομαχικών. Βόμβες, ρουκέτες, πύραυλοι και βλήματα πυροβολικού που δεν έχουν πυροδοτηθεί, θα μπορούσαν να εκραγούν. Υπάρχουν επίσης ανθρώπινα λείψανα: περίπου 10.000 ανθρώπινες σοροί παραμένουν θαμμένες κάτω από τα χαλάσματα, σύμφωνα με τις παλαιστινιακές υγειονομικές αρχές.
Το έργο της απομάκρυνσης μπορεί να ξεκινήσει ουσιαστικά μόνο εφόσον οι ισραηλινές αρχές επιτρέψουν την είσοδο ειδικών μηχανημάτων για τη μεταφορά των ερειπίων και την εξουδετέρωση των επικίνδυνων πυρομαχικών. Κάτι τέτοιο όμως θεωρείται απίθανο να συμβεί πριν επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ Χαμάς και Ισραήλ για τη δεύτερη φάση του ειρηνευτικού σχεδίου που έχει παρουσιάσει ο πρόεδρος Τραμπ. Οι συνομιλίες παραμένουν σε αδιέξοδο, καθώς η Χαμάς αρνείται να αφοπλιστεί και υπάρχουν έντονες διαφωνίες για το ποιος θα ελέγξει τελικά τη Γάζα.
Στο μεταξύ, οι συνθήκες διαβίωσης για τους περισσότερους από 2 εκατ. κατοίκους της Γάζας παραμένουν δραματικές. Πολλοί ζουν σε σκηνές, σε ασφυκτικά γεμάτους καταυλισμούς, ανάμεσα σε δρόμους γεμάτους ερείπια, ενώ οι καταρρακτώδεις βροχές πλημμυρίζουν τα πρόχειρα ενδιαιτήματά τους.
Θα χρειαστούν χρόνια
Η διαδικασία απομάκρυνσης των συντριμμιών θα διαρκέσει πολύ. «Κανείς ελπίζει ότι θα γίνει το ταχύτερο δυνατό», λέει ο Γιάκο Σίλιερς, επικεφαλής του UNDP στα παλαιστινιακά εδάφη. «Το βέλτιστο σενάριο είναι τουλάχιστον πέντε, πιο πιθανό επτά χρόνια».
Η διάρκεια θα εξαρτηθεί από τη χρηματοδότηση, τη διάθεση του Ισραήλ να επιτρέψει την είσοδο εξοπλισμού και την πολιτική βούληση και των δύο πλευρών να διατηρήσουν την κατάπαυση του πυρός.
Ανύπαρκτος εξοπλισμός
Πριν από τον πόλεμο, στη Γάζα λειτουργούσαν μόνο εννέα εκσκαφείς, 67 φορτωτές, 75 φορτηγά και ένας μόνο θραυστήρας, μηχανή απαραίτητη για την επεξεργασία των μπαζών σε υλικό επαναχρησιμοποίησης, σύμφωνα με το UNDP. Τώρα μέρος ακόμα και αυτού του ελάχιστου εξοπλισμού έχει οπωσδήποτε καταστραφεί.
Για να επιτευχθεί το βέλτιστο χρονοδιάγραμμα, απαιτείται πολύ μεγαλύτερη «ιπποδύναμη»: Ο ΟΗΕ έχει ζητήσει την άδεια του Ισραήλ για να εισαγάγει 120 φορτηγά, 80 φορτωτές, 20 εκσκαφείς και επιπλέον θραυστήρες.
Οι ενστάσεις του Ισραήλ
Το Ισραήλ, που ελέγχει τους σταθμούς διέλευσης, θεωρεί τον βαρύ εξοπλισμό «διπλής χρήσης», καθώς μπορεί να αξιοποιηθεί στρατιωτικά. Επικαλείται, μεταξύ άλλων, τη χρήση εργοταξιακών μηχανημάτων στην κατασκευή των υπόγειων σηράγγων της Χαμάς.
Αμερικανοί αξιωματούχοι λένε πως ασκούν, ως ένα βαθμό, επιρροή, αλλά τις τελικές αποφάσεις τις λαμβάνει το Ισραήλ.
Τα στάδια απομάκρυνσης των ερειπίων σε ζώνη πολέμου
Η διαδικασία βρίσκεται σε φάση υλοποίησης μόνο των κατεπειγουσών εργασιών: στόχος είναι να ανοίξουν δρόμοι ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε νοσοκομεία, φούρνους και πρόχειρα σχολεία. Το στάδιο αυτό θεωρείται χαμηλού κινδύνου, καθώς τα περισσότερα θαμμένα πυρομαχικά που υπάρχει κίνδυνος να εκραγούν βρίσκονται μέσα σε κτίρια.
Τα βήματα
- Τα συντρίμμια διαχωρίζονται σε υλικά προς ανακύκλωση/επαναχρησιμοποίηση (μέταλλο, σκυρόδεμα, τούβλα) και σε υλικά για πέταμα (σπασμένα έπιπλα, προσωπικά αντικείμενα, τοξικά υλικά όπως αμίαντος).
- Το σκυρόδεμα θρυμματίζεται σε ειδική μηχανή και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως υλικό επίχωσης σε έργα υποδομής.
- Η υψηλότερου κινδύνου φάση –η απομάκρυνση ερειπίων από το εσωτερικό κτιρίων όπου μπορεί να υπάρχουν πυρομαχικά– ακόμη δεν έχει ξεκινήσει.
Με ρυθμούς χελώνας
Το UNDP ξεκίνησε την απομάκρυνση των ερειπίων περίπου πριν από έναν χρόνο, με τον ελάχιστο διαθέσιμο εξοπλισμό, διακόπτοντας κάθε φορά που οι μάχες αναζωπυρώνονταν. Μέχρι στιγμής έχουν συγκεντρωθεί, επεξεργαστεί ή επαναχρησιμοποιηθεί μόλις 209.000 τόνοι συντριμμιών.
Προτεραιότητα του οργανισμού είναι, στην παρούσα φάση, η διευκόλυνση των ανθρωπιστικών δραστηριοτήτων, μέσω της διάνοιξης οδών προς υποδομές ζωτικής σημασίας.
«Αυτό είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου», λέει ο Αλεσάντρο Μράκιτς, επικεφαλής του γραφείου UNDP στη Γάζα. «Θα βρίσκουμε ολοένα και περισσότερα μη εκραγέντα πυρομαχικά, καθώς θα εισερχόμαστε στα σπίτια».
