Τον Σεπτέμβριο, η Κίνα διοργάνωσε μεγάλη στρατιωτική παρέλαση για την 80ή επέτειο της λήξης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το κινεζικό αφήγημα για τον πόλεμο θέλει την Κίνα να έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στη νίκη κατά της ναζιστικής Γερμανίας και της αυτοκρατορικής Ιαπωνίας. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, Πεκίνο και Μόσχα «ήταν οι κύριοι νικητές», όπως είπε ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ.
Εκτοτε η Κίνα έχει μνημονεύσει πάλι τον πόλεμο σε τηλεφώνημα μεταξύ Σι και Τραμπ αλλά και σε συνομιλίες με Ευρωπαίους ηγέτες. Η ρητορική του Πεκίνου αφορά πάντα την ήττα του φασισμού, αλλά το κρυφό μήνυμα είναι ότι η Ιαπωνία παραμένει ιμπεριαλιστική δύναμη, ιδίως όταν απειλεί να παρέμβει στρατιωτικά σε περίπτωση κινεζικής επίθεσης στην Ταϊβάν.
Η σταδιακή κατάρρευση της μεταπολεμικής παγκόσμιας τάξης επιτρέπει σε ανερχόμενες δυνάμεις, όπως η Κίνα, να προωθούν τη δική τους εκδοχή της Ιστορίας. «Ο Β΄ Παγκόσμιος ήταν πόλεμος σαν κανέναν άλλον, αλλά περιέργως πολλοί θεωρούν ότι αποτελεί ταυτόχρονα τον ορισμό του πολέμου», λέει ο Βρετανός ιστορικός Αντονι Μπίβορ. Χώρες σε όλο τον πλανήτη βίωσαν τον πόλεμο, αλλά με διαφορετικό τρόπο η κάθε μία. «Τα ξεχωριστά αυτά αφηγήματα δεν ενώθηκαν ποτέ σε ένα», λέει.
Οι νικητές του πολέμου τον μνημονεύουν συχνά θεωρώντας τον μάχη μεταξύ του καλού και του κακού. Οι ηττημένοι, από τη μεριά τους, συνεχίζουν να καθορίζονται από τον πόλεμο. Η μεταπολεμική ταυτότητα της Γερμανίας περιστρέφεται γύρω από τη μετάνοια. Στην Ιαπωνία, η συζήτηση αφορά την ανάγκη επανεξοπλισμού και την εγκατάλειψη της συνταγματικά κατοχυρωμένης φιλειρηνικής εξωτερικής πολιτικής.
Η δυτική ερμηνεία
Η Δύση αξιοποίησε τη μνήμη του πολέμου κάθε φορά που αυτό την εξυπηρετούσε. Η κυβέρνηση Μπους συνέκρινε τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 με το Περλ Χάρμπορ και παρομοίασε τον Σαντάμ Χουσεΐν με τον Χίτλερ. Βρετανός πολιτικός υπέρ του Brexit συνέκρινε την έξοδο της χώρας από την Ε.Ε. με την απομάκρυνση του βρετανικού στρατού από τη Δουνκέρκη.
Οι κινεζικές αναφορές στον πόλεμο κατά τη διάρκεια συναντήσεων με δυτικούς ηγέτες αποτελούν προσπάθεια να μετατοπισθεί η δυτική αντίληψη για την Ιαπωνία από δυτικό σύμμαχο σε επιθετικό έθνος με κατακτητική ιστορία εις βάρος των γειτόνων του. Το αφήγημα της αμερικανο-κεντρικής μεταπολεμικής παγκόσμιας τάξης ήθελε οι Αμερικανοί να απελευθερώνουν την Ευρώπη από τον φασισμό, προσφέροντας την ελεύθερη αγορά και τη φιλελεύθερη δημοκρατία, λέει ο Μπίβορ. Μέσα από αυτή την αντίληψη ξεπήδησαν παγκόσμιοι θεσμοί και στρατιωτικές επεμβάσεις, που προωθούσαν τη δική τους εκδοχή της δημοκρατίας και του ελεύθερου εμπορίου.
Η Κίνα αντιμετωπίζει όμως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ως μέρος ευρύτερης αντιπαράθεσης εναντίον του ιαπωνικού ιμπεριαλισμού, η οποία θα έληγε μόνο με την επανένωση με την Ταϊβάν. Το αφήγημα αυτό διαμορφώνει την κινεζική θεώρηση του κόσμου, από την έννοια της εθνικής κυριαρχίας μέχρι και την πρέπουσα αντίδραση της Δύσης στον επανεξοπλισμό της Ιαπωνίας.
Οι σύγχρονες προσεγγίσεις για τον πόλεμο μεταβάλλονται. Με την πάροδο 80 ετών από τη λήξη του, όμως, ο πόλεμος διατηρεί την κεντρική θέση του στην εθνική ταυτότητα πολλών χωρών.
