Ξεκίνησε με προειδοποιήσεις για ανάκτηση της Διώρυγας του Παναμά. Συνέχισε με την ιδέα ανάληψης του ελέγχου της Γροιλανδίας. Μετονόμασε τον Κόλπο του Μεξικού σε Κόλπο της Αμερικής και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο για μια στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα. Δίνοντας μια νέα διάσταση στον όρο του γεωπολιτικού απομονωτισμού, ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να επιβάλει την αμερικανική ηγεμονία στην περιφέρεια των ΗΠΑ. Στο βάθος, η σκιά της Κίνας.
«Παρά τους ισχυρισμούς για το αντίθετο, ο πρόεδρος Τραμπ δεν είναι απομονωτιστής. Ο απομονωτισμός θα σήμαινε υποχώρηση από την προβολή ισχύος και θυσία της υπερδύναμης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κάνουν τίποτα από τα δύο. Αντιθέτως, ο στρατηγικός αναπροσανατολισμός της κυβέρνησης Τραμπ προς το δυτικό ημισφαίριο αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αναπροσαρμογής της αμερικανικής αμυντικής στάσης για την αντιμετώπιση των ημισφαιρικών απειλών και την αναζωογόνηση της αμερικανικής ισχύος για την αντιμετώπιση της Κίνας και άλλων αντιπάλων. Με απλά λόγια, η προσέγγιση “Πρώτα η Αμερική” του Τραμπ ενέχει το στοιχείο της αντίληψης της αμερικανικής κυβέρνησης ότι δεν μπορεί να αποτρέψει τους αντιπάλους και να υποστηρίξει τους συμμάχους χωρίς να εξασφαλίσει το δυτικό ημισφαίριο. Εδώ, η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει τρεις κύριους στόχους: περιορισμός της παράνομης μετανάστευσης, διάλυση των διεθνικών εγκληματικών οργανώσεων, μείωση της κακόβουλης επιρροής της Κίνας», τονίζει στην «Κ» ο Τζόζεφ Λέντφορντ, διευθυντής στο Εργαστήριο Ιστορίας της Εξωτερικής Πολιτικής των ΗΠΑ στο Ιδρυμα Hoover της Ουάσιγκτον, ο οποίος αναφέρεται και στις προεκτάσεις για την Ευρώπη: «Η στρατηγική του Τραμπ μεταφράζεται στην επιτάχυνση της μετατόπισης του βάρους. Η κυβέρνηση Τραμπ θα συνεχίσει να ζητάει από τους Ευρωπαίους συμμάχους να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, δεν εγκαταλείπουν την Ευρώπη. Ζητούν από τους Ευρωπαίους να επενδύσουν περισσότερο στην ασφάλειά τους, ώστε να μπορέσει η Αμερική να επικεντρώσει τους πόρους της στον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων με την Κίνα σε πολλαπλά θέατρα».
Το 1823 ο Αμερικανός πρόεδρος Τζέιμς Μονρόε προειδοποίησε τις ευρωπαϊκές δυνάμεις να μην αναμειγνύονται στις υποθέσεις της αμερικανικής ηπείρου, υποσχόμενος ότι οι ΗΠΑ με τη σειρά τους δεν θα παρενέβαιναν στα εσωτερικά ζητήματα της Ευρώπης. Η αρχή αυτή έμεινε γνωστή ως Δόγμα Μονρόε. Ο Ντόναλντ Τραμπ υιοθέτησε το δόγμα αυτό για να του προσδώσει τη δική του εκδοχή. Για τον σημερινό Αμερικανό πρόεδρο, το δυτικό ημισφαίριο αποτελεί τη φυσική σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ. Είχε ήδη αναπτύξει από την πρώτη του θητεία το σκεπτικό του: «Από την εποχή του Μονρόε αποτελεί επίσημη πολιτική των ΗΠΑ να απορρίπτουν την ανάμειξη ξένων δυνάμεων σε αυτό το ημισφαίριο».
Στη δεύτερη θητεία, ο Τραμπ έχει θέσει πλέον τον έλεγχο του δυτικού ημισφαιρίου στο επίκεντρο της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ – επικαλούμενος την παράτυπη μετανάστευση, την αναδιάρθρωση των εφοδιαστικών αλυσίδων και τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων. Η New York Post ονόμασε αυτήν την προσέγγιση «Δόγμα Ντονρόε», σε ένα συνδυασμό των λέξεων Ντόναλντ και Μονρόε. Ο Τραμπ υιοθέτησε τον όρο και –τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής– διεύρυνε σαφώς το εύρος του όταν μίλησε για την απόκτηση της Γροιλανδίας και τη μετατροπή του Καναδά στην 51η πολιτεία των ΗΠΑ.
Ασκηση πιέσεων
Ο Τραμπ επιδιώκει να τονίσει την ισχύ των ΗΠΑ στην αμερικανική ήπειρο, ασκώντας έτσι πιέσεις σε άλλες κυβερνήσεις να ευθυγραμμιστούν με τους στόχους της Ουάσιγκτον. Κηρύσσοντας κατάσταση εκτάκτου ανάγκης στα νότια σύνορα, αύξησε σημαντικά τη στρατιωτική παρουσία κατά μήκος της συνοριογραμμής με το Μεξικό. Πλέον, η στρατιωτικοποιημένη ζώνη καλύπτει σχεδόν το 1/3 των συνόρων. Ορισε επίσης τα μεξικανικά καρτέλ ναρκωτικών ως τρομοκρατικές οργανώσεις, ώστε να νομιμοποιήσει ενδεχόμενα αμερικανικά πλήγματα. Επειτα, αποκαλώντας το καθεστώς της Βενεζουέλας «καθεστώς διακίνησης ναρκωτικών», ανέπτυξε πολεμικά πλοία και πυρηνοκίνητα υποβρύχια έξω από τις ακτές της, εντάσσοντας την ενέργεια στο πλαίσιο του διευρυμένου πολέμου κατά των ναρκωτικών.
Οι ΗΠΑ ασκούν όλο και μεγαλύτερη πίεση σε χώρες της Λατινικής Αμερικής για θέματα συνόρων και επιστροφών μεταναστών. Υπό την απειλή των δασμών, το Μεξικό, η Κολομβία και η Γουατεμάλα δέχθηκαν να υποδεχθούν απελαθέντες και να ενισχύσουν τους συνοριακούς ελέγχους. Ο Τραμπ χρησιμοποίησε ακόμη και στρατιωτικά αεροσκάφη για να μεταφέρει μετανάστες στο εξωτερικό. Για όσους δεν ήταν δυνατό να επιστραφούν στις χώρες καταγωγής τους, η αμερικανική κυβέρνηση προσπάθησε να τους στείλει στο Ελ Σαλβαδόρ, στην Κόστα Ρίκα, στον Παναμά ή και σε αφρικανικές χώρες.
Επιδίωξη
Το Δόγμα Ντονρόε επιδιώκει να περιορίσει την παρουσία μεγάλων δυνάμεων, κυρίως της Κίνας, στην περιφέρεια των ΗΠΑ. Η κυβέρνηση Τραμπ αντιμετωπίζει τη συνεργασία χωρών της Λατινικής Αμερικής με την Κίνα ως στρατηγικό λάθος. Η Ουάσιγκτον προσπαθεί να ανακόψει την κινεζική πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ενας Δρόμος» στη Λατινική Αμερική, ωθώντας τον Παναμά να αποχωρήσει ή προσεγγίζοντας κινεζικές υποδομές σε χώρες της Λατινικής Αμερικής ως απειλές. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν μάλιστα αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο χρήσης στρατιωτικής ισχύος για την αντιμετώπιση της κινεζικής επιρροής.
Σταθερό ζητούμενο
Ο πρόεδρος Τραμπ δεν είναι ακριβώς απομονωτιστής. Στην πραγματικότητα, εναντιώνεται στην επέκταση της επιρροής άλλων δυνάμεων στην περιφέρεια των ΗΠΑ και επιδιώκει να διαχειρίζεται τις περιφερειακές –αλλά και σε ορισμένες περιπτώσεις παγκόσμιες– υποθέσεις μέσα από ένα αυστηρό πλαίσιο αμερικανικής ηγεμονίας. Το 1823 ήταν η Ευρώπη η ανταγωνιστική δύναμη για τις ΗΠΑ. Το 2025 ο μεγάλος αντίπαλος είναι η Κίνα, η οποία ομολογουμένως έχει οικοδομήσει ισχυρή πολιτική και οικονομική παρέμβαση στη Λατινική Αμερική. Αναπόσπαστο χαρακτηριστικό της εξωτερικής πολιτικής Τραμπ μέσα σε αυτό το περιβάλλον παραμένει η συναλλακτική φύση των σχέσεων, με σταθερό ζητούμενο το αφοπλιστικό ενίοτε ερώτημα: «Τι έχουν να κερδίσουν οι ΗΠΑ;».
