Η δημόσια συζήτηση στην Ευρώπη κατακλύζεται από καθημερινές προειδοποιήσεις, εκτιμήσεις και προφητείες για έναν πιθανό μελλοντικό πόλεμο με τη Ρωσία, τροφοδοτούμενες από μια σειρά δηλώσεων που αφορούν την ενίσχυση της άμυνας και την ανάγκη προετοιμασίας απέναντι σε μια «αναθεωρητική» Μόσχα. Ομως, πόσο ρεαλιστικό είναι το σενάριο ενός πολέμου; Πρόκειται για μια υπερβολική συζήτηση ή για μια πραγματική απειλή που πρέπει να αντιμετωπιστεί σοβαρά;
Σκόπιμες οι προκλήσεις της Ρωσίας
Για τον Πολ Στέαρς (φωτ. αριστερά), που είναι διευθυντής στο Κέντρο Προληπτικής Δράσης του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων με έδρα την Ουάσιγκτον, ο κίνδυνος μιας άμεσης σύγκρουσης ΝΑΤΟ – Ρωσίας αυξάνεται σίγουρα για δύο λόγους: πρώτον διότι η κατάσταση του πολέμου στην Ουκρανία αποδεικνύει πως συνεχίζεται με αμείωτη ένταση και στόχευση σε κρίσιμες υποδομές και ευαίσθητους στρατιωτικούς στόχους και δεύτερον λόγω του αυξανόμενου αριθμού των ρωσικών προκλήσεων κατά μήκος των συνόρων ΝΑΤΟ – Ρωσίας. «Το είδαμε αυτό καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού — όχι μόνο κυβερνοεπιθέσεις και υβριδικές επιθέσεις με σαμποτάζ, αλλά και αυτές τις σκόπιμες προκλήσεις από αεροσκάφη και drones της ρωσικής αεροπορίας. Και ενώ δεν πρέπει να υπερβάλλουμε ως προς το ενδεχόμενο αυτά να κλιμακωθούν, υπάρχει μια πραγματική πιθανότητα κάτι να ξεφύγει και να δούμε ένα περιστατικό να εξελίσσεται», λέει ο Στέαρς στην «Κ».
Κίνδυνος λάθους
Ο Ιαν Λέσερ (φωτ. αριστερά), επικεφαλής του γραφείου Βρυξελλών στη δεξαμενή σκέψης German Marshall Fund, θεωρεί πως ο πραγματικός κίνδυνος στην παρούσα φάση προέρχεται από ένα περιστατικό το οποίο θα εκτιμηθεί λανθασμένα και θα κλιμακωθεί — είτε σκόπιμα είτε όχι. «Αυτό είναι ένα πολύ πραγματικό ενδεχόμενο», λέει ο Λέσερ στην «Κ». «Και αυτό, προφανώς, μπορεί να συμβεί στις Βαλτικές Χώρες, αλλά θα μπορούσε να συμβεί και στη Μαύρη Θάλασσα. Θα μπορούσε ακόμη και στη Μεσόγειο. Θα μπορούσε να συμβεί στον εναέριο χώρο πάνω από την Πολωνία. Υπάρχουν πολλές πιθανότητες».
Παρά τις απώλειες στη ρωσική πολεμική μηχανή από τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Μόσχα διατηρεί ακόμη σημαντικές στρατιωτικές δυνάμεις παρατεταγμένες κατά μήκος των συνόρων ΝΑΤΟ – Ρωσίας, ενώ και οι δυνάμεις των μακράς εμβέλειας πυραύλων της είναι ακόμη πολύ ισχυρές. «Και βέβαια είναι μία από τις μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις στον κόσμο», υπενθυμίζει στη συζήτησή μας ο Πολ Στέαρς. Με αυτή την έννοια, η αμερικανική εγγύηση ασφαλείας για την Ευρώπη είναι απολύτως ζωτικής σημασίας, αφού τίποτε δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ισχύ της και την αποτρεπτική της δύναμη.
«Για μια κυβέρνηση στην Ουάσιγκτον που ήταν απρόβλεπτη σε πολλά ζητήματα, έχει υπάρξει σχετικά προσεκτική σε ό,τι λέει για τις δεσμεύσεις της προς το ΝΑΤΟ», υποστηρίζει ο Λέσερ, που θεωρεί πως, εφόσον η Ευρώπη πληρώσει περισσότερα και κάνει περισσότερα, οι Αμερικανοί θα είναι διατεθειμένοι να διατηρήσουν τις δεσμεύσεις τους ως έχουν. «Ακόμη, πάντως, κι αν η Ευρώπη καταφέρει να οικοδομήσει μια πολύ πιο σοβαρή αμυντική ικανότητα, υπάρχουν ορισμένες πτυχές της αποτροπής έναντι της Ρωσίας που θα ήταν πολύ δύσκολο να αντικατασταθούν». Αναφέρεται, προφανώς, στην παρουσία αμερικανικών συμβατικών δυνάμεων στο έδαφος της Ευρώπης, σε αριθμούς ικανούς να δημιουργούν ένα αξιόπιστο δίδυμο συμβατικής και πυρηνικής αποτροπής.
Ουκρανία και «στο βάθος» Πολωνία
Σε κάθε περίπτωση φαίνεται πως η έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία θα έχει αποφασιστικές συνέπειες στη συνολική απειλή της Ρωσίας απέναντι στη Γηραιά Ηπειρο. «Αν η Ρωσία πετύχει τους πολεμικούς της στόχους και υποτάξει την Ουκρανία, αυτό θα ενισχύσει σε μεγάλο βαθμό την απειλή για την Ευρώπη, γιατί οι ρωσικές δυνάμεις θα είναι πλέον κοντά στην Πολωνία, και το γεγονός ότι δεν θα είναι πια απασχολημένες στην Ουκρανία σημαίνει ότι θα μπορούν να επικεντρωθούν περισσότερο στην εκφοβιστική συμπεριφορά απέναντι στην Ευρώπη. Δεν θα έχουν την απόσπαση που είχαν, ούτε τις απώλειες υλικού που είχαν τα τελευταία τρία χρόνια», λέει ο Στέαρς.
Η έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία αναμένεται να καθορίσει και τη σχέση της Ευρώπης συνολικά με τη Μόσχα. «Πιστεύω ότι μεγάλο μέρος της σκέψης στην Ευρώπη σήμερα -και μεγάλο μέρος της ανησυχίας- αφορά ακριβώς την εκτίμηση ότι αυτή η εξαιρετικά ασταθής σχέση με τη Ρωσία θα παραμείνει πάρα πολύ καιρό, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα του πολέμου στην Ουκρανία», απαντά ο Λέσερ.
Επιρροή και υπονόμευση
Η ανησυχία έχει κατακλύσει την Ευρώπη, κυρίως, διότι η ρωσική απειλή γίνεται αντιληπτή με διαφορετικούς όρους ανάλογα με τη γεωγραφική θέση της κάθε χώρας. Διαφορετικά το αντιμετωπίζει η Πολωνία, η Φινλανδία ή οι χώρες της Βαλτικής, σε σχέση με αυτές της Κεντρικής Ευρώπης. Οποια κι αν είναι η κατάληξη τα επόμενα χρόνια, ο τελικός στόχος της Ρωσίας φαίνεται πως είναι η αποκατάσταση της σφαίρας επιρροής της στις περιοχές που συνορεύουν με τη δυτική της πλευρά. «Και, βέβαια, να υπονομεύσει τους δεσμούς μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών», προσθέτει ο Πολ Στέαρς. «Αυτός ήταν στόχος κατά τη σοβιετική περίοδο, και παραμένει στόχος και σήμερα. Η Ρωσία θέλει, τελικά, να δει την αμερικανική εγγύηση ασφάλειας να αποδυναμώνεται και στο τέλος να εξαφανίζεται, ώστε η Ευρώπη να είναι πολύ πιο εκτεθειμένη και ευάλωτη στον ρωσικό εκφοβισμό».
