Πώς έχει αλλάξει ο κόσμος 300 ημέρες μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ; Ο Αμερικανός πρόεδρος και οι υποστηρικτές του ισχυρίζονται ότι ο κόσμος είναι καλύτερος από ποτέ, τουλάχιστον όσον αφορά τις ΗΠΑ, κάνοντας λόγο για «ιστορικές» επιτυχίες του στην εξωτερική πολιτική από την επανεκλογή του μέχρι σήμερα.
Ακολουθούν τα τέσσερα σημεία «κλειδιά» της δεύτερης θητείας που, από την προεδρική σκοπιά, έκαναν τον κόσμο «καλύτερο από ποτέ», συνοδευόμενα από τον αντίλογο και τους σκεπτικιστές, που κάνουν λόγο για «καταστροφή» της παγκόσμιας τάξης.
1. ΝΑΤΟ
Aναγκάζοντας την Ευρώπη και άλλους συμμάχους να πληρώνουν περισσότερα για την άμυνα, να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μερίδιο του βάρους της βοήθειας προς την Ουκρανία και να αγοράζουν περισσότερα όπλα από τις ΗΠΑ, ο Τραμπ έχει ενισχύσει τη συλλογική δύναμη της Αμερικής και των συμμάχων της, εκτινάσσοντάς την σε πρωτοφανή ύψη, αναφέρουν οι συνεργάτες του Αμερικανού προέδρου.
Φέτος, οι ΗΠΑ αύξησαν τις αμυντικές δαπάνες κατά περίπου 13% φτάνοντας το 1 τρισ. δολάρια. Και οι σύμμαχοί τους στο ΝΑΤΟ – που είναι διαχρονικά, συγκριτικά πίσω στις δαπάνες – έχουν πλέον δεσμευτεί να δαπανήσουν το 5% του ΑΕΠ τους για την άμυνα, δηλαδή μεγαλύτερο μερίδιο από εκείνο που θα δαπανήσουν οι ΗΠΑ.
Στον τομέα των συμμαχιών, είναι αλήθεια ότι πολλοί στο ΝΑΤΟ έχουν πλέον δεσμευτεί να δαπανήσουν πολύ περισσότερα για την άμυνα.
Ο Τραμπ «πέτυχε κάτι που ΚΑΝΕΝΑΣ Αμερικανός πρόεδρος εδώ και δεκαετίες δεν μπόρεσε να κάνει», όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, λίγο πριν από τη σύνοδο κορυφής του τον περασμένο Ιούνιο, όπου συμφωνήθηκε αυτή η δέσμευση.
Αντίλογος
Ωστόσο, ο Ρούτε δεν αναφέρθηκε στα επιχειρήματα των επικριτών του Αμερικανού προέδρου που εκτιμούν πως αυτό συμβαίνει επειδή κανένας άλλος πρόεδρος των ΗΠΑ δεν έχει απειλήσει ποτέ να αποχωρήσει από τη συμμαχία ή να εγκαταλείψει την επίσημη δέσμευση για συλλογική άμυνα που κατοχυρώνεται στο Αρθρο 5 του χάρτη του ΝΑΤΟ.
Με επικεφαλής τη Γερμανία, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ αυξάνουν τις αμυντικές τους δαπάνες, αλλά ο κύριος λόγος είναι επειδή δεν πιστεύουν πλέον ότι μπορούν να βασίζονται στις ΗΠΑ. Αλλος λόγος είναι ότι φοβούνται τη Ρωσία – μια ανησυχία που ο Τραμπ δεν συμμερίζεται.
Η προσέγγιση του Τραμπ στην Ουκρανία υπογραμμίζει σαφώς αυτή την αλλαγή. Οπως ισχυρίζονται οι σκεπτικιστές, τερμάτισε κάθε στρατιωτική και οικονομική βοήθεια προς τη χώρα, αναγκάζοντάς την να συμφωνήσει να μοιραστεί τους φυσικούς της πόρους σε αντάλλαγμα για την αμερικανική βοήθεια που προηγουμένως παρεχόταν δωρεάν. Στη συνέχεια, προσπάθησε να αναγκάσει τον πρόεδρο της Ουκρανίας να υπογράψει συμφωνία που ουσιαστικά θα σήμαινε τη συνθηκολόγηση του Κιέβου και συμφώνησε να στείλει όπλα μόνο εάν η Ευρώπη πλήρωνε γι’ αυτά.
Σύμφωνα με τους επικριτές, αυτή η στάση δεν είναι ενός ηγέτη που εκτιμά πως η αμοιβαία συμμαχία αντικατοπτρίζει κοινά συμφέροντα και κοινές αντιλήψεις για απειλές. Εκτιμούν δε, πως έχει υποβαθμίσει τις συμμαχίες ασφαλείας σε επίπεδο προσφοράς «προστασίας» με ανταλλάγματα.
2. Πόλεμοι
Βασιζόμενος στην αυξανόμενη ισχύ του ΝΑΤΟ και των συμμάχων, σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Ο Μπράιεν, σύμβουλο εθνικής ασφάλειας του Τραμπ κατά την πρώτη θητεία του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει «αναδείξει τον εαυτό του ως τον παγκόσμιο ηγέτη που η συμβολή του είναι απαραίτητη για την ειρήνη και για την επίλυση μακροχρόνιων διαφορών».
Ο ίδιος ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι «έχει τερματίσει 8 πολέμους σε 8 μήνες». Σε κάποιες από αυτές τις περιπτώσεις, ήταν αξιοσημείωτος ο τρόπος με τον οποίο κατάφερε να πετύχει αυτό που ήθελε, σύμφωνα με αναφορές διπλωματών.
Αυτό έγινε πιο εμφανές στη Μέση Ανατολή. «Κανείς δεν μπορεί να του πει όχι», ανέφεραν έμπειροι διπλωμάτες. Το αποτέλεσμα ήταν η εκεχειρία στη Γάζα, η επιστροφή όλων των ζωντανών ομήρων στο Ισραήλ και το τέλος του μακρύτερου και πιο καταστροφικού πολέμου του Ισραήλ.
Αντίλογος
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ οδήγησε επιδέξια το Ισραήλ και τη Χαμάς σε εκεχειρία και πέτυχε την επιστροφή των ομήρων, ωστόσο αυτό δεν σημαίνει πως πέτυχε τη διαρκή ειρήνη που διακήρυξε, αναφέρουν σκεπτικιστές.
Το χάσμα μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων είναι βαθύτερο τώρα από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στη σύγχρονη ιστορία, και η προοπτική να ανοίξει νέος κύκλος βίας είναι πολύ μεγαλύτερη από την προοπτική διαρκούς ειρήνης, όπως λένε.
Πολλές από τις άλλες συμφωνίες για τον τερματισμό των συγκρούσεων που ο Τραμπ εξασφάλισε παρουσιάζουν παρόμοια κενά. Η Ινδία και το Πακιστάν κινδυνεύουν να βυθιστούν σε νέο σπιράλ διασυνοριακών συγκρούσεων. Η Καμπότζη και η Ταϊλάνδη ανέστειλαν τη συμφωνία τους λιγότερο από 30 ημέρες αφότου ο Τραμπ προέδρευσε στην υπογραφή της. Και ούτε η Ρουάντα ούτε το Κονγκό εφαρμόζουν τους όρους της συμφωνίας που μονογράφησαν στην Ουάσιγκτον νωρίτερα φέτος.
Η ειρήνη, όπως επισημαίνουν αναλυτές, δεν είναι το ίδιο με το να σταματήσουν οι πυροβολισμοί.
3. Δασμοί και παγκόσμια τάξη
Τέλος, τόσο ο Τραμπ όσο και οι αξιωματούχοι του υποστηρίζουν ότι έχει αναδιαμορφώσει την παγκόσμια εμπορική τάξη προς όφελος των ΗΠΑ. Εχει χρησιμοποιήσει δασμούς και απειλές, πετυχαίνοντας να ανοίξουν αγορές που ήταν για καιρό κλειστές για τα αμερικανικά προϊόντα, να αντλήσει έσοδα χρεώνοντας το προνόμιο της πρόσβασης στη μεγαλύτερη καταναλωτική αγορά του κόσμου και να πιέσει άλλες χώρες να πληρώσουν για την επαναβιομηχάνιση της Αμερικής.
Ο Τραμπ και η κυβέρνησή του υποστηρίζουν πως υπηρετούν πιστά με την πολιτική τους ιδέα «Πρώτα η Αμερική» που αποτέλεσε τον πυρήνα της προεκλογικής εκστρατείας του προέδρου.
«Ως αρχιτέκτονας του κινήματος MAGA, ο πρόεδρος Τραμπ θα βάζει πάντα την Αμερική Πρώτα», δήλωσε σε ανακοίνωσή της η Αμπιγκεϊλ Τζάκσον, εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου. «Κάθε μέρα εργάζεται σκληρά για να συνεχίσει να εκπληρώνει τις πολλές υποσχέσεις που έδωσε και θα συνεχίσει να τις εκπληρώνει».
Ως προς την κριτική πως ασχολείται περισσότερο με τις εξωτερικές υποθέσεις, συνεργάτες του προέδρου τονίζουν πως η εσωτερική ατζέντα δεν διαχωρίζεται από την εξωτερική πολιτική και πως όλα υπηρετούν την ιδέα να γίνει η Αμερική καλύτερη και να εξοικονομηθούν χρήματα.
Αντίλογος
Εκ πρώτης όψεως, όλα αυτά συνθέτουν σημαντικά επιτεύγματα. Εξετάζοντας τις λεπτομέρειες, η εικόνα περιπλέκεται, αναφέρουν επικριτές της πολιτικής Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει πράγματι ανατρέψει το παγκόσμιο σύστημα. Αλλά με ποιο σκοπό; Ο κλιμακούμενος δασμολογικός πόλεμος με την Κίνα έχει καταλήξει σε άβολη εκεχειρία παρόμοια με την κατάσταση που υπήρχε όταν βρέθηκε για πρώτη φορά στο αξίωμα, σύμφωνα με επικριτές.
Εν τω μεταξύ, πολλές μεγάλες συμφωνίες -συμπεριλαμβανομένης και εκείνης με την Ε.Ε.– δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, καθώς παρά την ανακήρυξη της νικηφόρας λήξης από το επιτελείο του Αμερικανού προέδρου, εκκρεμούν διαπραγματεύσεις για τις λεπτομέρειες.
Μόλις την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ εγκατέλειψε τους δασμούς σε εκατοντάδες τρόφιμα και άλλα είδη, προκειμένου να αντιμετωπίσει αυξανόμενες πολιτικές αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ, λόγω της αύξησης των τιμών στα είδη παντοπωλείου και άλλα βασικά αγαθά.
Οι επικριτές του Τραμπ τονίζουν πως Αμερικανός πρόεδρος «γκρέμισε» μία παγκόσμια τάξη που χτιζόταν με κόπο από τους προκατόχους του για πολλές δεκαετίες.
Βεβαίως, το σύστημα είχε τα ελαττώματά του και χρειαζόταν μεταρρύθμιση, όπως πολλοί αναγνωρίζουν. «Αλλά το να το εγκαταλείψουμε χωρίς να σκεφτούμε τι θα πάρει τη θέση του είναι το αποκορύφωμα της τρέλας, για την οποία οι Αμερικανοί, όχι λιγότερο από τους άλλους, θα πληρώσουν το τελικό τίμημα», όπως αναφέρει σε ανάλυσή του στο Politico ο Ιβο Ντάαλντερ, βετεράνος του αμερικανικού κατεστημένου εξωτερικής πολιτικής.
