Ενας διαφορετικός άνεμος –πιο ούριος για το Κίεβο– φυσάει τις τελευταίες ημέρες στην Ουάσιγκτον. Μετά τη συμφωνία των δύο πλευρών για τα ορυκτά –σαφώς πιο ισότιμη από την αρχική εκδοχή– είχαμε την είδηση για την αποστολή νέων συστοιχιών Patriot στην Ουκρανία, τη δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ κατά της πιθανής επανένταξης της Ρωσίας στο G7 και τις επικριτικές δηλώσεις του Τζέι Ντι Βανς για την προσέγγιση της Μόσχας στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Ρωτήσαμε τον Αλεξ Κούλεϊ, καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης στο Κολέγιο Μπάρναρντ του Κολούμπια και πρώην διευθυντή (2015-2021) του Harriman Center for the Study of Russia, Eurasia & Eastern Europe τι σημαίνουν όλα αυτά.
«Ενώ ο Τραμπ θαυμάζει τον Πούτιν, οι πρόσφατες εξελίξεις όντως δείχνουν μια πιθανή αναπροσαρμογή της αμερικανικής στάσης», λέει ο Κούλεϊ στην «Κ». «Υπάρχει και ένας νέος τόνος απέναντι στην Ευρώπη, πιο ήπιος από την πολεμοχαρή ρητορική που είδαμε π.χ. από τον Τζέι Ντι Βανς στο Μόναχο τον Φεβρουάριο. Εκτιμώ ότι αυτό συνδέεται με τις επικείμενες διαπραγματεύσεις για το εμπόριο, αλλά και τη στάση των [αμερικανικών] εταιρειών τεχνολογίας, που δεν θέλουν μια μετωπική σύγκρουση σε ρυθμιστικά θέματα με την Ε.Ε. Ο ίδιος ο Ελον Μασκ μίλησε για τη σημασία να επέλθει συμφωνία [με την Ε.Ε.] με τους ελάχιστους δυνατούς δασμούς».
Παράλληλα, βέβαια, σημειώνει ότι «οι ΗΠΑ έχουν απειλήσει να αποσυρθούν εντελώς από τον διαμεσολαβητικό ρόλο τους στην ειρηνευτική διαδικασία. Αυτή η μετατόπιση έρχεται καθώς η κυβέρνηση Τραμπ συνειδητοποιεί ότι οι δύο πλευρές επιδιώκουν θεμελιωδώς ασυμβίβαστους στόχους. Το βασικό αδιέξοδο παραμένει η επιμονή της Ρωσίας στον έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής της Ουκρανίας και στον περιορισμό των στρατιωτικών δυνατοτήτων της – απαιτήσεις που το Κίεβο θεωρεί απαράδεκτες, ακόμη και αν θεωρητικά θα μπορούσαν να επιτευχθούν εδαφικοί συμβιβασμοί».
Απρόθυμοι οι Ευρωπαίοι
Δύο ακόμη παράγοντες, όπως εξηγεί ο καθηγητής του Μπάρναρντ, έπαιξαν ρόλο στην αναχωρητική διάθεση του Τραμπ. Αφενός «κατάλαβε ότι δεν υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον στην αμερικανική επιχειρηματική κοινότητα για την αναβίωση των οικονομικών σχέσεων με τη Ρωσία». Αφετέρου συνειδητοποίησε ότι η διαδικασία άρσης των κυρώσεων είναι αρκετά σύνθετη υπόθεση, τόσο όσον αφορά την απροθυμία των Ευρωπαίων να συμπράξουν με την Ουάσιγκτον όσο και επειδή πολλές από τις αμερικανικές κυρώσεις έχουν επιβληθεί από το Κογκρέσο – και μπορούν να αρθούν μόνο από αυτό. «Το γεγονός αυτό θέτει περιορισμούς στον Λευκό Οίκο – νομικούς αλλά και πολιτικούς».
Για το κίνημα MAGA, υπενθυμίζει ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας, η Ουκρανία έχει γίνει το όχημα για ένα ευρύ φάσμα δοξασιών και θεωριών συνωμοσίας που αγγίζουν τον πυρήνα της αγανακτισμένης κοσμοθεωρίας του. «Τη βλέπουν ως μια χώρα που μας εκμεταλλεύεται, μια χώρα αχάριστη, με διεφθαρμένες σχέσεις με την αμερικανική ελίτ –βλ. Χάντερ Μπάιντεν– και που θέλει να μας παρασύρει σε μια σύγκρουση με μια πυρηνική υπερδύναμη. Και φυσικά είναι η χώρα που εμπλέκεται στην πρώτη απόπειρα καθαίρεσης του Τραμπ. Βάσει όλων αυτών, θεωρώ ότι οι ημέρες των μεγάλων πακέτων αμερικανικής βοήθειας προς την Ουκρανία έχουν παρέλθει».
Η συγκυρία, σημειώνει, του θυμίζει λιγότερο ένα αντίστροφο 1989 και περισσότερο το 1969, όταν ο Νίξον αποφάσισε την πολιτική της βιετναμοποίησης και τη σταδιακή απεμπλοκή των Αμερικανών από τον πόλεμο. Για την Ουκρανία, πάντως, η δυνητική ένταξη στην Ε.Ε. «ικανοποιεί έναν ελάχιστο ορισμό νίκης», ακόμη και αν χάσει εδάφη.
Ηταν όμως σφάλμα η αδιαλλαξία που επέδειξε η Μόσχα απέναντι στις σημαντικές παραχωρήσεις από την αμερικανική πλευρά; «Ηταν όντως λάθος υπολογισμός του Πούτιν», λέει ο Κούλεϊ. «Νόμιζαν ότι είχαν το μομέντουμ και ότι θα μπορούσαν να κάνουν κάποια ευρύτερη συμφωνία για “σφαίρες επιρροής” – είδατε τα πρόσφατα σχόλια του Πούτιν για τη Γροιλανδία [σ.σ.: αναφέρθηκε στα σχέδια του Τραμπ να την προσαρτήσει χωρίς να τα επικρίνει]. Υπάρχει αυτός ο φόβος στην Ευρώπη – ότι οι ΗΠΑ και η Ρωσία θα έκαναν μια κίνηση τσιμπίδας και θα την περικύκλωναν. Αλλά δεν έχουν έτσι τα πράγματα…».
Ενα πεδίο όπου η γεωπολιτική στρατηγική του καθεστώτος Πούτιν έχει αποφέρει πραγματικά οφέλη για τη Μόσχα είναι οι σχέσεις με τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες (πλην των Βαλτικών). Ο Κούλεϊ έχει ασχοληθεί εκτεταμένα με το θέμα – και έγραψε τον περασμένο μήνα στο Foreign Affairs για την απροθυμία των χωρών αυτών της Κεντρικής Ασίας να καταδικάσουν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία (και την έκπληξη που αυτό προκάλεσε στη Δύση).
Παράκαμψη κυρώσεων
Οι σχέσεις της Μόσχας με την περιοχή, εξηγεί στην «Κ», «έχουν παίξει απολύτως ζωτικό» ρόλο στην ανθεκτικότητα της ρωσικής οικονομίας. «Αυτό δεν το είχαμε αντιληφθεί: το πώς αυτές οι περιφερειακές οικονομικές αρχιτεκτονικές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παράκαμψη των κυρώσεων. Μετά την εισβολή, ο όγκος του εμπορίου της Ε.Ε. με τη Ρωσία κατέρρευσε· ο όγκος με τα υπόλοιπα μέλη της Ευρασιατικής Οικονομικής Ενωσης εκτοξεύθηκε».
Οι σχέσεις αυτές με τις μετασοβιετικές χώρες ήταν κάτι που δημιούργησε και καλλιέργησε ο ίδιος ο Πούτιν – και έχουν πάρει πλέον τη μορφή διευθετήσεων, από τις οποίες «θα είναι πολύ δύσκολο για τις χώρες αυτές να απεγκλωβιστούν». Ηταν λάθος της Δύσης, εκτιμά ο Κούλεϊ, ότι αρνήθηκε όλα αυτά τα χρόνια να έχει επαφές με αυτούς τους οργανισμούς λόγω του κυρίαρχου ρόλου της Ρωσίας σε αυτούς.
