Η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής τα τελευταία χρόνια. Διασημότητες, ινφλουένσερ και πολιτικοί παραδέχονται πλέον ανοιχτά τη χρήση της. Ολο και περισσότεροι γιατροί αναγνωρίζουν ότι η συνθετική τεστοστερόνη αποτελεί μια ασφαλή και αποτελεσματική επιλογή για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της ανεπάρκειας τεστοστερόνης (ή «υπογοναδισμού»), τα οποία περιλαμβάνουν χρόνια κόπωση, χαμηλή λίμπιντο, στυτική δυσλειτουργία, ευερεθιστότητα, αύξηση βάρους, απώλεια μυϊκής μάζας και κατάθλιψη. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ουρολογική Εταιρεία, έως και το ένα τρίτο των ανδρών που λαμβάνουν τεστοστερόνη δεν έχει ποτέ διαγνωστεί με ανεπάρκεια – και ως εκ τούτου μπορεί να μην ωφεληθεί από τη θεραπεία. «Παραδόξως, οι περισσότεροι άνδρες που πραγματικά χρειάζονται τεστοστερόνη δεν υποβάλλονται σε θεραπεία, ενώ αντιθέτως εκείνοι που δεν τη χρειάζονται τη λαμβάνουν», αναφέρει ο δρ Αμπρααμ Μοργκεντάλερ, ουρολόγος και ειδικός στη θεραπεία με τεστοστερόνη.
Πώς προκαλείται
Οι περισσότεροι άνδρες θα βιώσουν μια φυσική μείωση της τεστοστερόνης καθώς μεγαλώνουν. Ωστόσο, αυτή η σταδιακή μείωση δεν είναι συνήθως αρκετή για να θεωρηθεί ανεπάρκεια τεστοστερόνης. «Το ζήτημα είναι ότι, καθώς μεγαλώνουμε, η γενική μας υγεία επιδεινώνεται», αναφέρει ο δρ Μοχίτ Κέρα, ουρολόγος και πρώην πρόεδρος της Εταιρείας Σεξουαλικής Ιατρικής της Βόρειας Αμερικής. Και οι χρόνιες παθήσεις, όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης και η υπέρταση, μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τα επίπεδα τεστοστερόνης. Η παραγωγή τεστοστερόνης πραγματοποιείται κυρίως κατά τη διάρκεια του ύπνου, γι’ αυτό και οι χρόνιες διαταραχές ύπνου, όπως η υπνική άπνοια, μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση των επιπέδων της. Το ίδιο ισχύει και για το χρόνιο στρες.
Τρία σημάδια
Τα συμπτώματα της ανεπάρκειας τεστοστερόνης εμφανίζονται με τρεις κύριους τρόπους, λέει ο Μοργκεντάλερ:
Σεξουαλικά συμπτώματα. Δυσλειτουργίες όπως μειωμένη σεξουαλική επιθυμία ή δυσκολία επίτευξης και διατήρησης στύσης.
Σωματικά συμπτώματα. Αύξηση του σωματικού λίπους και απώλεια μυϊκής μάζας, μειωμένη οστική πυκνότητα, χαμηλότερος αριθμός ερυθρών αιμοσφαιρίων και αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων και διαβήτη τύπου 2.
Ψυχολογικά συμπτώματα. Η τεστοστερόνη βοηθά στη ρύθμιση της διάθεσης και της ενέργειας – τα χαμηλά επίπεδά της μπορεί να προκαλέσουν κατάθλιψη, κόπωση, έλλειψη κινήτρου και δυσκολία συγκέντρωσης.
Διάγνωση
Οι περισσότεροι ειδικοί λένε ότι η διάγνωση θα πρέπει να βασίζεται τόσο σε εξετάσεις αίματος όσο και σε σαφή, επίμονα συμπτώματα, λέει ο δρ Τζον Μάλχολ, ο οποίος ηγήθηκε της επιτροπής που ανέπτυξε τις πιο πρόσφατες οδηγίες θεραπείας της Αμερικανικής Ουρολογικής Εταιρείας (AUA). Η θεραπεία με τεστοστερόνη, η οποία βασίζεται σε συνθετική μορφή της ορμόνης, χορηγείται κυρίως μέσω ενέσεων, τοπικών τζελ, εμφυτεύσιμων σφαιριδίων ή από του στόματος φαρμακευτικής αγωγής. Πρόκειται για διαφορετικές «μεθόδους χορήγησης του ίδιου φαρμάκου», αναφέρει ο Κέρα.
Ανεξάρτητα από τον μηχανισμό, ο στόχος της θεραπείας είναι η αύξηση των επιπέδων τεστοστερόνης τόσο όσο χρειάζεται για την ανακούφιση των συμπτωμάτων, διατηρώντας τα παράλληλα εντός των φυσιολογικών ορίων.
Ενέσεις. Η έγχυση τεστοστερόνης είναι «οικονομική και αποτελεσματική, γι’ αυτό και οι περισσότεροι άνδρες επιλέγουν αυτή τη μέθοδο», αναφέρει ο Κέρα. Οι ενέσεις τεστοστερόνης γίνονται συνήθως από τον ίδιο τον ασθενή, είτε εβδομαδιαία είτε ανά δεκαπενθήμερο. Το κύριο μειονέκτημα είναι ότι δυσκολεύουν όσους έχουν φοβία με τις βελόνες, ενώ μπορεί να προκαλέσουν ευαισθησία στο δέρμα και πόνο στο σημείο χορήγησης.
Τζελ. Η θεραπεία μπορεί επίσης να χορηγηθεί μέσω τζελ και κρεμών που εφαρμόζονται απευθείας στο δέρμα. Το πιο διαδεδομένο σκεύασμα είναι το AndroGel, το οποίο εφαρμόζεται στους ώμους, στα μπράτσα ή στην κοιλιακή χώρα. Σε αντίθεση με τις ενέσεις, τα τζελ πρέπει να εφαρμόζονται καθημερινά για να είναι αποτελεσματικά, ενώ μπορεί να είναι ενοχλητικά στη χρήση λόγω της υφής τους. Η μεγαλύτερη ανησυχία σχετικά με τη χρήση των τζελ είναι ο κίνδυνος ακούσιας μεταφοράς της τεστοστερόνης σε άλλους μέσω της επαφής με το δέρμα. Υπάρχουν αναφορές για παιδιά που εμφάνισαν σημάδια πρόωρης εφηβείας λόγω δερματικής επαφής.
Σφαιρίδια. Η τεστοστερόνη μπορεί επίσης να χορηγηθεί μέσω εμφυτεύσιμων σφαιριδίων, τα οποία τοποθετούνται υποδόρια, συνήθως κοντά στο ισχίο ή στους γλουτούς. Τα σφαιρίδια διαλύονται αργά σε διάστημα τριών έως έξι μηνών, απελευθερώνοντας σταθερή ποσότητα της ορμόνης. Το κύριο πλεονέκτημα των σφαιριδίων είναι ότι εξαλείφεται ο κίνδυνος παράλειψης των δόσεων.
Από του στόματος χορηγούμενα φάρμακα. Τα χάπια τεστοστε-ρόνης κυκλοφορούν εδώ και πολλά χρόνια, αλλά συνταγογραφούνται σπάνια λόγω του αυξημένου κινδύνου ηπατικής τοξικότητας. Ωστόσο, μια νέα κατηγορία χαπιών (SEDDS) εξαλείφει αυτόν τον κίνδυνο και έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στη θεραπεία των συμπτωμάτων.
Παρενέργειες
Οταν η θεραπεία με τεστοστερόνη χορηγείται και παρακολουθείται σωστά, τα μειονεκτήματά της «δεν είναι πολλά» για τους άνδρες με διαγνωσμένη ανεπάρκεια, αναφέρει ο Μάλχολ. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ορισμένα σημεία που οι ασθενείς πρέπει να γνωρίζουν.
Γονιμότητα. Η χρήση συνθετικής τεστοστερόνης στέλνει σήμα στον εγκέφαλο να μειώσει την παραγωγή σπέρματος, κάτι που μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα και να οδηγήσει σε συρρίκνωση των όρχεων. Οι άνδρες που υποβάλλονται σε θεραπεία με τεστοστερόνη και επιθυμούν να διατηρήσουν τη γονιμότητά τους μπορούν να λάβουν παράλληλα μια δεύτερη ορμόνη, την ανθρώπινη χοριακή γοναδοτροπίνη (hCG).
Υγεία της καρδιάς. Η θεραπεία με τεστοστερόνη μπορεί να προκαλέσει αύξηση των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Επίπεδα πάνω από το φυσιολογικό μπορεί να δημιουργήσουν αυξημένο κίνδυνο για καρδιακή προσβολή και εγκεφαλικό επεισόδιο.
Καρκίνος του προστάτη. Παλαιότερα υπήρχε φόβος ότι θα μπορούσε να προκαλέσει καρκίνο του προστάτη, αναφέρει ο Μοργκεντάλερ. Αυτός ο φόβος έχει σε μεγάλο βαθμό διαψευστεί, εν μέρει χάρη στην έρευνά του, και η θεραπεία μπορεί ακόμη και να συμβάλει στην πρόληψη του καρκίνου.
Αύξηση των επιπέδων των οιστρογόνων. Η θεραπεία με τεστοστερόνη μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα της οιστραδιόλης, ενός τύπου οιστρογόνου, σε βαθμό που ενδέχεται να οδηγήσει σε κατακράτηση υγρών, μεταβολές στη διάθεση και ανάπτυξη μαστικού ιστού.
Επιπτώσεις στο δέρμα. Η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης μπορεί να αυξήσει την εφίδρωση και να κάνει το δέρμα πιο λιπαρό και ευαίσθητο, γεγονός που πιθανόν να οδηγήσει σε απόφραξη των πόρων και εμφάνιση ακμής.
