Οταν ο δρ Νιρ Μπαρζιλάι συνάντησε την 100χρονη Χέλεν Ρέιχερτ, εκείνη κάπνιζε ένα τσιγάρο. Ο Μπαρζιλάι, διευθυντής του τμήματος ερευνών για τη γήρανση στην Ιατρική Σχολή Αλμπερτ Αϊνστάιν στις ΗΠΑ, θυμάται πως η αιωνόβια γυναίκα τού είχε πει ότι οι γιατροί τής είχαν επανειλημμένως ζητήσει να κόψει το τσιγάρο. Ομως, όπως είχε σχολιάσει με μία δόση μαύρου χιούμορ, όλοι αυτοί οι γιατροί έχουν πια πεθάνει, ενώ εκείνη εξακολουθούσε να ζει. Από εκείνη την ημέρα η κ. Ρέιχερτ έζησε άλλα δέκα χρόνια μέχρι τον θάνατό της το 2011.
Υπάρχουν αμέτρητες ιστορίες ανθρώπων που φτάνουν τα 100 και οι καθημερινές τους συνήθειες ξεφεύγουν από τα συμβατικά πρότυπα της υγιεινής ζωής. Ωστόσο οι έρευνες που διεξάγονται εδώ και δεκαετίες δείχνουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που αγνοούν τις ιατρικές συμβουλές σχετικά με τη διατροφή, την άσκηση, το κάπνισμα και το αλκοόλ απλώς κόβουν χρόνο από τη ζωή τους.
Τι ποσοστό της μακροζωίας σχετίζεται όμως με τον τρόπο ζωής και πόσο είναι τελικά θέμα τύχης (ορθότερα, καλών γονιδίων); Μία νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε χθες στο περιοδικό της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας (ΑΗΑ), προτείνει την απάντηση: εξαρτάται πόσα χρόνια ελπίζουμε να ζήσουμε. «Το να φτάσουμε μέχρι τα 80 ή ακόμα και τα 90 χρόνια είναι σε μεγάλο βαθμό υπό τον έλεγχό μας», δήλωσε η δρ Σοφία Μίλμαν, καθηγήτρια ιατρικής επίσης στο Πανεπιστήμιο Αλμπερτ Αϊνστάιν. «Υπάρχουν αδιάψευστα στοιχεία που δείχνουν ότι οι άνθρωποι οι οποίοι υιοθετούν έναν υγιεινό τρόπο ζωής αυξάνουν και τον χρόνο τους στη γη».
Διαφορετική έρευνα που δημοσιεύθηκε πέρυσι και ανέλυε τον τρόπο ζωής περισσότερων από 276.000 ανδρών και γυναικών στις ΗΠΑ, βρήκε πως η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής μπορεί να προσθέσει έως και 24 χρόνια στις ζωές μας. Στις συνήθειες αυτές συμπεριλαμβάνεται η καλή διατροφή, η συχνή φυσική άσκηση, ο καλός ύπνος, η διαχείριση του στρες, οι δυνατές προσωπικές σχέσεις και η αποχή από το κάπνισμα, τα ναρκωτικά και την υπερβολική κατανάλωση ποτού.
Συνολικά οι επιστήμονες υπολογίζουν πως τα χρόνια που ζούμε καθορίζονται κατά 25% από τα γονίδια και κατά 75% από το περιβάλλον και τις συνήθειες.
Οι άνθρωποι που πληρούσαν όλα τα παραπάνω κριτήρια έζησαν κατά μέσον όρο έως τα 87 έτη. Για τους περισσότερους από εμάς αυτή η ηλικία ακούγεται αρκετά καλή. Στο κάτω κάτω, είναι σχεδόν δέκα χρόνια παραπάνω από τον αμερικανικό μέσο όρο. Ομως η δρ Μίλμαν σχολιάζει ότι «ακόμη κι αν κάνεις τα πάντα σωστά δεν μπορείς να έχεις την απαίτηση να ζήσεις μέχρι τα 100». Για να φτάσει κανείς σ’ αυτή την ασυνήθιστα μεγάλη ηλικία θα χρειαστεί λίγη βοήθεια από τους προγόνους του. Κι αυτό γιατί όσο περισσότερο μεγαλώνουμε τόσο μεγαλύτερο ρόλο παίζουν τα γονίδιά μας.
Συνολικά οι επιστήμονες υπολογίζουν πως ο χρόνος ζωής μας καθορίζεται κατά 25% από τα γονίδια και κατά 75% από το περιβάλλον και τον τρόπο ζωής. Πράγματι, οι έρευνες δείχνουν ότι πολλοί άνθρωποι με ασυνήθιστη μακροζωία δεν είχαν σημαντικά πιο υγιεινές συνήθειες από τον μέσο Αμερικανό. Κι όμως τα γονίδιά τους βοηθούν να ζήσουν περισσότερο και να έχουν λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν ασθένειες όπως ο καρκίνος, η άνοια και οι διάφορες καρδιοπάθειες.
Ενα βασικό πλεονέκτημα αυτών των τύπων «γονιδίων μακροζωίας» είναι ότι «εξουδετερώνουν» τις ανθυγιεινές συνήθειες. Σε μελέτη που διεξήγαγαν η δρ Μίλμαν και ο δρ Μπαρζιλάι, συνέκριναν τους απογόνους των εκατοντάχρονων με μία άλλη ομάδα ατόμων και διαπίστωσαν ότι, στις δύο ομάδες, εκείνοι με υγιεινό τρόπο ζωής είχαν παρόμοια χαμηλή συχνότητα καρδιαγγειακών παθήσεων. Ομως, μεταξύ των ατόμων με ανθυγιεινό τρόπο ζωής, οι απόγονοι των εκατοντάχρονων εξακολουθούσαν να έχουν χαμηλά ποσοστά στις εν λόγω παθήσεις, ενώ τα μέλη της άλλης ομάδας όχι.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι πολλά από αυτά τα γονίδια είναι εξαιρετικά σπάνια και εμφανίζονται σε ποσοστό μικρότερο του 1% του συνολικού πληθυσμού. Φυσικά δεν υπάρχουν γονίδια που να προστατεύουν από όλες τις παθήσεις που σχετίζονται με το γήρας. Το πιο πιθανό είναι ότι οι άνθρωποι που καταφέρνουν να φτάσουν έως τα 100 έχουν έναν εξαιρετικά σπάνιο συνδυασμό από γονίδια που τους προστατεύουν και τους συντηρούν. «Είναι σαν να κέρδισες το λαχείο με το που γεννήθηκες», σχολιάζει η δρ Μίλμαν. «Ομως, ακόμη κι αν η μητέρα σου έζησε μέχρι τα 100 κι ακόμη παραπάνω, εσύ πρέπει να συνεχίζεις να ζεις μια υγιεινή ζωή γιατί δεν υπάρχει εγγύηση πως το ίδιο θα ισχύσει και για εσένα».
