Σημαντικό συμβολικό πλήγμα, που όμως δεν συνιστά –προς το παρόν τουλάχιστον– στρατηγική ήττα, αποτελεί η ανατροπή του καθεστώτος Ασαντ στη Συρία για τη Ρωσία, σύμφωνα με τον Σεργκέι Ραντσένκο.
O Ραντσένκο, διακεκριμένος καθηγητής στο School of Advanced International Studies του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, με ειδίκευση στην ιστορία του Ψυχρού Πολέμου, εκφράζει την εκτίμηση στην «Κ» ότι η Μόσχα θα προσπαθήσει με κάθε τρόπο να διατηρήσει τις βάσεις της στη Συρία και ότι δεν είναι ακόμη «εκτός παιχνιδιού» στην αραβική χώρα.
«Το κύρος του Πούτιν στον αραβικό κόσμο ανυψώθηκε όταν διέσωσε τον Aσαντ το 2015», σημειώνει ο Ραντσένκο. «Το έχω ακούσει πάρα πολλές φορές από ειδικούς και πολιτικούς της Μέσης Ανατολής. Η αποτυχία του να τον διασώσει αυτή τη φορά είναι ταπεινωτική, δεν μπορεί να ερμηνευθεί αλλιώς. Ακόμη και τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης, λίγο ή πολύ, παραδέχονται ότι πρόκειται για ήττα».
Ωστόσο, σημειώνει ο Ραντσένκο, χρειάζεται προσοχή όταν μιλάει κανείς περί στρατηγικής ήττας της Ρωσίας. «Aλλο ταπείνωση, άλλο στρατηγική ήττα: το δεύτερο δεν έχει ακόμη κριθεί», λέει. «Θα πρέπει να το δούμε να αποδεικνύεται με την εκδίωξη της Ρωσίας από τις βάσεις της (σ.σ. στην Ταρτούς και τη Χμεϊμίμ). Αυτό θα είναι πραγματική ήττα.
Αν όμως με κάποιον τρόπο –με δωροδοκίες, με μεθόδους εξαναγκασμού– καταφέρει να κρατήσει τις βάσεις αυτές, θα παραμείνει μέσα στο παιχνίδι της συριακής πολιτικής επ’ αόριστον».
Γέφυρες με τη Δαμασκό
Ο Ρώσος ιστορικός αποφεύγει να προβλέψει την έκβαση αυτής της προσπάθειας. Περιορίζεται στο να παρατηρήσει ότι η Μόσχα ήδη επιχειρεί να οικοδομήσει γέφυρες επικοινωνίας με τη νέα ηγεσία της Συρίας – «γι’ αυτό σταμάτησαν να τους αποκαλούν τρομοκράτες, τους αποκαλούν πλέον “ομάδες της ένοπλης αντιπολίτευσης”.
Φαντάζομαι ότι θα υπάρξουν έμμεσες απειλές, π.χ. συνεργασίας με το Ιράν για την αποσταθεροποίηση της νέας κυβέρνησης ή στήριξης της μιας ή της άλλης ομάδας με αυτονομιστικές τάσεις, ακόμη και άμεσης στρατιωτικής ενίσχυσής τους.
Από την άλλη, οι Ρώσοι μπορούν να υποσχεθούν ότι θα παράσχουν όπλα, να προτείνουν εμπορικές συμφωνίες ή την παροχή οικονομικής βοήθειας προς τη νέα κυβέρνηση, αλλά και να ισχυριστούν ότι η παρουσία τους θα είναι κάποιου είδους ασπίδα προστασίας έναντι της Τουρκίας και του Ισραήλ. Δεν ξέρω αρκετά για τον νέο συσχετισμό δυνάμεων στο εσωτερικό της Συρίας για να προβλέψω αν η προσπάθεια αυτή θα είναι επιτυχής· αλλά σε κάθε περίπτωση, δεν είμαστε ακόμη στο σημείο όπου μπορούμε να πούμε ότι η Ρωσία είναι εκτός παιχνιδιού».
Τον εξέπληξε ότι ο Βλαντιμίρ Πούτιν δέχθηκε να προσφέρει άσυλο στον Σύρο δικτάτορα; Δεν περιπλέκει αυτό την επιχείρηση γοητείας προς τις δυνάμεις που τον ανέτρεψαν; «Οχι ιδιαίτερα. Ποια θα ήταν η εναλλακτική; Ο Ασαντ να συλληφθεί, να σκοτωθεί, να τον κατασπαράξουν οι οπαδοί της νέας κυβέρνησης; Σε επίπεδο φήμης, η χορήγηση ασύλου στον Μπασάρ αλ Ασαντ μάλλον δεν ήταν κακή ιδέα. Δείχνει έτσι (ο Πούτιν) ότι στέκεται στο πλευρό των δικών του, ανεξαρτήτως αν είναι στυγνοί δικτάτορες ή όχι. Μπορώ όμως να δω και την άλλη όψη· ίσως θυμίζει εκείνο το επεισόδιο στις ημέρες της ιρανικής επανάστασης, όταν ο Σάχης πήγε στις Ηνωμένες Πολιτείες για μια ιατρική επέμβαση. Αυτό δημιούργησε τεράστια προβλήματα στις σχέσεις των ΗΠΑ με τη νέα ηγεσία στο Ιράν και οδήγησε στην κρίση των Αμερικανών ομήρων».
Ο ρόλος των ΗΠΑ
Τα νέα δεδομένα στη Συρία –και το πλήγμα που συνεπάγονται τόσο για τη Ρωσία όσο και για το Ιράν– αποτελούν, κατ’ αρχάς, θετική εξέλιξη για την Ουάσιγκτον. Οι ΗΠΑ διατηρούν μικρή στρατιωτική δύναμη (κάτω των 1.000 ατόμων) στη χώρα και την περασμένη Κυριακή βομβάρδισαν στόχους του Ισλαμικού Κράτους (ISIS).
Ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί την αποστασιοποίηση της χώρας του από το συριακό πεδίο μάχης. Θα μπορέσει να απεμπλακεί; «Η αίσθησή μου για τη νέα κυβέρνηση είναι ότι το τελευταίο πράγμα που επιθυμεί είναι να εμπλακεί σε έναν εμφύλιο πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Η Συρία δεν έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Νομίζω ότι ο Τραμπ ορθώς επιθυμεί να περιορίσει την εμπλοκή των ΗΠΑ στη χώρα. Εξάλλου είδαμε τι έκανε στην προηγούμενη θητεία του: διέτασσε περιοδικά αεροπορικούς βομβαρδισμούς για να υπενθυμίσει ότι η Αμερική μπορεί να χτυπήσει από μακριά, αλλά κατά τα άλλα αφήνοντας ως τοποτηρητές του στην περιοχή τους Ισραηλινούς».
Είναι αφέλεια να βλέπει κανείς με αισιοδοξία τις εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων, δεδομένου του χάους που ακολούθησε την πτώση άλλων Αράβων δικτατόρων τις τελευταίες δύο δεκαετίες;
«Αυτό που όλοι ξέρουμε για τη Μέση Ανατολή είναι ότι πάντα τα πράγματα μπορούν να γίνουν ακόμη χειρότερα», απαντάει ο Ραντσένκο. «Ωστόσο, δεν πρέπει να λυπούμαστε για την πτώση του Μπασάρ αλ Ασαντ. Η Συρία άλλωστε ήταν ήδη σε χαοτική κατάσταση εδώ και αρκετά χρόνια και ο Ασαντ ήταν υπεύθυνος για τον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων».
Προβλέψεις
Αναμφίβολα, παρατηρεί, τα πράγματα μπορούν να εξελιχθούν άσχημα από εδώ και στο εξής. «Μπορεί να έχουμε έναν αδελφοκτόνο εμφύλιο, μπορεί να έχουμε ένα νέο ISIS, να αναστηθεί το φάντασμα του Οσάμα Μπιν Λάντεν – ενός ακόμη ισλαμιστή που οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής υποστήριξαν κατά των Ρώσων για να το μετανιώσουν αργότερα. Πάντως αυτή τη στιγμή κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα γίνει. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να κοιτάξουμε τι συμβαίνει επί του πεδίου: η φήμη της Ρωσίας και του Ιράν έχουν πληγεί – του Ιράν όχι μόνον η φήμη. Οι Αμερικανοί έχουν κάθε λόγο να διασφαλίσουν ότι η Ρωσία όντως θα εκδιωχθεί από τη Συρία, υπονομεύοντας την ικανότητά της να προβάλει την ισχύ της στη Μέση Ανατολή και περαιτέρω στην Αφρική. Η μόνη αρνητική συνέπεια, αν συμβεί αυτό, είναι ότι οι Ρώσοι θα μπορούν να επικεντρωθούν πλήρως στον πόλεμο στην Ουκρανία».
