Οταν ο Οσκαρ Μπραν σκεφτόταν τη συνταξιοδότησή του, φανταζόταν ημέρες αφιερωμένες στο ψάρεμα με τον εγγονό του ή σε εργασίες στον κήπο του σπιτιού του στο Σκαουχίγκαν του Μέιν. Ομως, πριν από μερικά χρόνια εμφάνισε γενικευμένη φαγούρα και ερυθηματώδη εξανθήματα με φολίδες σε όλο το σώμα, τα οποία, όπως περιγράφει, κατέστησαν την κάθε κίνηση εξαιρετικά επώδυνη. Ο πόνος ανάγκασε τον 62χρονο Μπραν, πρώην κατασκευαστή παπουτσιών, να βγει σε πρόωρη συνταξιοδότηση. Αντί να ασχολείται με την κηπουρική στην αυλή του περνάει ώρες στον καναπέ, αναζητώντας τρόπους να ανακουφιστεί από τον πόνο. «Η ποσότητα δέρματος που πέφτει από τα πόδια μου είναι απίστευτη», αναφέρει ο Μπραν. «Πρέπει να σκουπίζω το πάτωμα κάθε μέρα».
Ο Μπραν, ο οποίος συνεχίζει να ταλαιπωρείται από εξουθενωτικά εξανθήματα, είναι ένα από τα εκατομμύρια άτομα που πάσχουν από έκζεμα – ένας γενικός όρος που περιγράφει μια ομάδα δερματικών παθήσεων, οι οποίες επηρεάζουν περίπου το 10% του πληθυσμού στις ΗΠΑ. Η πιο συχνή μορφή εκζέματος είναι η ατοπική δερματίτιδα, με τους δύο όρους να χρησιμοποιούνται συχνά ως συνώνυμοι.
Η πάθηση εμφανίζεται συχνά κατά την παιδική ηλικία, λένε οι ειδικοί. Αν και σε ορισμένα άτομα υποχωρεί, η ατοπική δερματίτιδα μπορεί να επιμείνει μέχρι την ενηλικίωση ή να εκδηλωθεί σε μεταγενέστερα στάδια της ζωής. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα εξανθήματα προκαλούν περιστασιακά ενοχλητική φαγούρα. Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει πάντα, σημειώνει η δρ Μπρίτανι Κρέιγκλοου, επίκουρη αναπληρώτρια καθηγήτρια δερματολογίας στην Ιατρική Σχολή του Γέιλ. Οταν η κατάσταση είναι σοβαρή, «μπορεί να επηρεάσει δραματικά την καθημερινότητα», αναφέρει.
Πώς εκδηλώνεται
Η ατοπική δερματίτιδα μπορεί να παρουσιάζει διαφορετική εικόνα από άτομο σε άτομο. Σε άτομα με πιο σκούρο δέρμα τα εξανθήματα μπορεί να είναι καφέ, μωβ ή γκρίζα, ενώ σε πιο ανοιχτόχρωμα δέρματα είναι ροζ ή κόκκινα. Τα ξηρά και κνησμώδη εξανθήματα αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα της πάθησης, ενώ μπορεί να παρατηρηθούν υγρές εκκρίσεις και παχύ ή φολιδωτό δέρμα, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί.
Οι ερεθισμένες περιοχές του δέρματος μπορούν να εμφανιστούν οπουδήποτε, σημειώνει ο δρ Τζια ντε Γιου, διευθυντής της Κλινικής Ατοπικής Δερματίτιδας στο Γενικό Νοσοκομείο Μασαχουσέτης, αλλά συχνά εμφανίζονται στο εσωτερικό των αγκώνων, πίσω από τα γόνατα και στα χέρια, στα πόδια και τον λαιμό. Η πάθηση έχει και αόρατα σημάδια, λένε οι ειδικοί. Για παράδειγμα, τα άτομα με σοβαρή ατοπική δερματίτιδα συχνά δυσκολεύονται να κοιμηθούν ή να συγκεντρωθούν στη δουλειά ή στο σχολείο και μπορεί να έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άγχους ή κατάθλιψης. «Δεν πρόκειται για μια πάθηση που απειλεί τη ζωή», εξηγεί η Κρέιγκλοου, «αλλά επηρεάζει σημαντικά την ποιότητά της».
Τι την προκαλεί και γιατί
Η ακριβής αιτία παραμένει άγνωστη, ωστόσο, σύμφωνα με τους ειδικούς, διάφοροι παράγοντες συμβάλλουν στην εμφάνισή της. Ολα τα άτομα με ατοπική δερματίτιδα εμφανίζουν εξασθενημένο ή κατεστραμμένο δερματικό φραγμό, που είναι η εξωτερική προστατευτική ασπίδα του δέρματος, εξηγεί η δρ Σάρι Λίπνερ, αναπληρώτρια καθηγήτρια κλινικής δερματολογίας στο Ιατρικό Κέντρο Weill Cornell της Νέας Υόρκης.
Η ατοπική δερματίτιδα εμφανίζεται συνήθως κατά την παιδική ηλικία και μπορεί να επιμείνει μέχρι την ενηλικίωση ή να εκδηλωθεί σε μεταγενέστερα στάδια της ζωής.
Ο δερματικός φραγμός μπορεί να παρομοιαστεί με έναν τοίχο από τούβλα, εξηγεί ο Γιου: τα δερματικά κύτταρα λειτουργούν σαν τα τούβλα, ενώ το «κονίαμα» που τα συγκρατεί αποτελείται κυρίως από λιπίδια, σημειώνει. Στα άτομα με ατοπική δερματίτιδα ο δερματικός φραγμός παρουσιάζει «διαρροή», αναφέρει η δρ Τζόι Γουάν, επίκουρη καθηγήτρια δερματολογίας στο Πανεπιστήμιο Τζον Χόπκινς. «Είναι σχεδόν σαν να υπάρχουν μικρές τρύπες πάνω του», προσθέτει η Λίπνερ, και αυτό επιτρέπει την είσοδο ερεθιστικών ουσιών και την απώλεια υγρασίας, με αποτέλεσμα την ξηρότητα, τον κνησμό και τη φλεγμονή του δέρματος. Πολλοί παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν σε διαταραχή του δερματικού φραγμού. Πρώτον, γενετικοί: η πάθηση εμφανίζεται συχνά σε οικογένειες, καθώς τα άτομα με γενετική προδιάθεση συνήθως έχουν χαμηλότερα επίπεδα φιλαγκρίνης, μιας πρωτεΐνης απαραίτητης για τη διατήρηση ενός ισχυρού και αποτελεσματικού δερματικού φραγμού, εξηγεί ο Γιου.
Τα άτομα με ατοπική δερματίτιδα παρουσιάζουν συχνά υπερδραστήρια ανοσολογική απόκριση, γεγονός που τα καθιστά πιο ευαίσθητα σε ουσίες που είναι κανονικά αβλαβείς, όπως τα αρώματα και τα συντηρητικά που περιέχονται σε προϊόντα προσωπικής φροντίδας, επισημαίνει ο Γιου. Αυτή η αντίδραση οδηγεί τα λευκά αιμοσφαίρια στην απελευθέρωση υπερβολικής ποσότητας κυτοκινών, δηλαδή των πρωτεϊνών που ευθύνονται για την πρόκληση φλεγμονής στο δέρμα.
Τα άτομα με ατοπική δερματίτιδα φαίνεται να έχουν μειωμένη ποικιλότητα στο μικροβίωμα του δέρματος σε σχέση με τα άτομα που δεν πάσχουν από αυτή, αναφέρει η Γουάν. Αυτό σημαίνει «μειωμένη παρουσία ορισμένων ευεργετικών βακτηρίων» και «υπερανάπτυξη βακτηρίων με προφλεγμονώδη δράση», τονίζει ο Γιου, κάτι που μπορεί να συμβάλει στην εκδήλωση των συμπτωμάτων ή να επιδεινώσει την έντασή τους.
Τρόποι διαχείρισης
Δεν υπάρχει θεραπεία για την ατοπική δερματίτιδα, αλλά οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα ήπια συμπτώματα μπορούν να αντιμετωπιστούν στο σπίτι με διάφορους τρόπους.
Η σωστή ενυδάτωση του δέρματος ενισχύει τον δερματικό φραγμό και ελαχιστοποιεί τις εξάρσεις. Οι ειδικοί συνιστούν τη χρήση παχύρρευστων αλοιφών και κρεμών με βάση τη βαζελίνη, οι οποίες είναι πιο αποτελεσματικές από τις πιο αραιές λοσιόν. Ελέγξτε την ετικέτα των προϊόντων για ενυδατικά συστατικά, όπως κεραμίδια λιπιδίων, γλυκερίνη και διμεθικόνη, προτείνει η Κρέιγκλοου. Παράλληλα, ο Γιου επισημαίνει την ανάγκη αποφυγής φυτικών εκχυλισμάτων, όπως το χαμομήλι, καθώς αυτά μπορεί να επιδεινώσουν την ατοπική δερματίτιδα. «Τα ήπια προϊόντα είναι η καλύτερη επιλογή για το έκζεμα», λέει η Κρέιγκλοου.
Τα πολύωρα ζεστά ντους και μπάνια ξηραίνουν το δέρμα, προειδοποιεί η Κρέιγκλοου. Χρησιμοποιήστε χλιαρό νερό και περιορίστε τη διάρκεια του μπάνιου σε 10 λεπτά ή λιγότερο. Αμέσως μετά εφαρμόστε ενυδατική κρέμα όσο το δέρμα είναι ακόμη υγρό, ώστε να διατηρηθεί η ενυδάτωση.
Η κρέμα υδροκορτιζόνης 1% είναι ένα ήπιο, μη συνταγογραφούμενο τοπικό στεροειδές που μπορεί να ανακουφίσει τις λιγότερο σοβαρές εξάρσεις, λένε οι ειδικοί. Ακολουθήστε τις οδηγίες χρήσης. Εάν έπειτα από μία εβδομάδα δεν έχει τα επιθυμητά αποτελέσματα, διακόψτε τη και απευθυνθείτε σε δερματολόγο για περαιτέρω καθοδήγηση.
Οι δερματολόγοι μπορεί να προτείνουν ισχυρότερες τοπικές θεραπείες, από του στόματος φάρμακα, ενέσιμες θεραπείες ή φωτοθεραπεία για την αντιμετώπιση της σοβαρής ατοπικής δερματίτιδας, υπογραμμίζουν οι ειδικοί. Καμία θεραπευτική προσέγγιση δεν είναι το ίδιο αποτελεσματική για όλους, σημειώνει ο Γιου. Ωστόσο, από την εποχή που άρχισαν να αναπτύσσονται φάρμακα για την ατοπική δερματίτιδα, πριν από δεκαετίες, «έχουμε σημειώσει σημαντική πρόοδο».
