Οι θεωρίες του πατέρα της σύγχρονης Κοινωνιολογίας, Μαξ Βέμπερ, είναι κατάλληλο σημείο έναρξης κάθε ανάλυσης των αποτυχημένων κρατών. Ο Βέμπερ περιέγραψε το κράτος ως το θεσμικό όργανο που μονοπωλεί τη νόμιμη χρήση βίας. Τι σημαίνει, όμως, νόμιμη σε αυτή την περίπτωση; Σε ορισμένα μέρη, η κρατική μηχανή βρίσκεται στα χέρια πολεμάρχων ή κλεπτοκρατών, που εναλλάσσονται τακτικά στην εξουσία.
Αν οι ερμηνείες είναι δύσκολες, τι να πει κανείς για τους βαθμούς κρατικής κατάρρευσης; Ισως, η πλέον ενδελεχής μελέτη του δείκτη αδυναμίας των θεσμών βρίσκεται στην έκθεση του ινστιτούτου μελετών Brookings της Ουάσιγκτον. Η έκθεση του ινστιτούτου εξετάζει 20 διαφορετικούς δείκτες και εντοπίζει σύμφωνα με αυτούς τρία «αποτυχημένα» κράτη: τη Σομαλία, το Αφγανιστάν και το Κονγκό, καθώς και 24 «εξαιρετικά αδύναμα» κράτη. Εντύπωση προκαλεί η διαπίστωση του ινστιτούτου ότι τα κράτη μπορεί να «αποτύχουν» για πολύ διαφορετικούς μεταξύ τους λόγους. Μεταξύ των δέκα κρατών με τις χειρότερες επιδόσεις, το Ιράκ είναι σχετικά πλούσιο, αλλά πολύ επικίνδυνο, η Ζιμπάμπουε είναι σχετικά ασφαλής, αλλά οικονομικά και πολιτικά κατεστραμμένη.
Η κατάρρευση κρατών είναι εξίσου πολυποίκιλο φαινόμενο, όσο και οι πολιτισμοί των απειλούμενων χωρών. Ορισμένες από τις χώρες αυτές δεν απέκτησαν ποτέ κρατική υπόσταση, παραμένοντας απλές γραμμές σε αποικιακούς γεωγραφικούς χάρτες. Η αποχώρηση των αποικιοκρατών στέρησε από τις χώρες αυτές τις γραφειοκρατικές δομές, που είχαν επιβάλει οι Δυτικοί. Ο Ψυχρός Πόλεμος τροφοδότησε πολλές διενέξεις, όπως σε Αγκόλα και Μοζαμβίκη, ενώ άλλες περιοχές της Αφρικής, όπως η Σομαλία, κατέρρευσαν μετά την απεμπλοκή των μεγάλων δυνάμεων, τη δεκαετία του 1990.
Οι πόλεμοι στην Κεντρική Αμερική περιορίσθηκαν μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Ο εμφύλιος στην Κολομβία συνεχίσθηκε όμως, καθώς το αντάρτικο του FARC χρηματοδότησε τον αγώνα του από τη διακίνηση κοκαΐνης.
Η κατάρρευση του κομμουνισμού οδήγησε πολλά ευρωπαϊκά κράτη στην ευημερία και ορισμένα στη διάσπαση και τον εμφύλιο, όπως τη Γιουγκοσλαβία. Θύλακες «παγωμένων συγκρούσεων» παραμένουν ενεργοί στην περιφέρεια της ρωσικής ομοσπονδίας, όπως στην Αμπχαζία, τη Νότια Οσετία και την Υπερδνειστερία.
Ο χάρτης του κόσμου, σύμφωνα με την κατάταξη προβληματικών κρατών του ινστιτούτου Brookings, δείχνει το επίκεντρο της αναταραχής να βρίσκεται στην Αφρική, νότια της Σαχάρας, και ειδικότερα γύρω από το Κονγκό, με ίχνη κόκκινου να εμφανίζονται στο Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Μιανμάρ.
Αντίστοιχα, ορισμένα από τα φτωχότερα κράτη του κόσμου (Κονγκό, Μπουρούντι, Ζιμπάμπουε, Αϊτή, Μιανμάρ και Βόρεια Κορέα) δεν αποτελούν φιλόξενους προορισμούς για τρομοκράτες. Την ίδια ώρα, επιθέσεις της Αλ Κάιντα οργανώθηκαν και πραγματοποιήθηκαν σε προηγμένα και πλούσια δυτικά κράτη, όπως τη Βρετανία και την Ισπανία. Για τους Αμερικανούς ειδικούς της τρομοκρατίας, ο μεγαλύτερος τρομοκρατικός κίνδυνος προέρχεται από Ευρωπαίους εξτρεμιστές, που μπορούν να εισέλθουν στις ΗΠΑ ευκολότερα από ό,τι ένας Υεμενίτης μαχητής του Τζιχάντ. Τα ορμητήρια των ισλαμιστών τρομοκρατών δεν καθορίζονται από γεωγραφικά, αλλά από κοινωνικά κριτήρια.
Εκτός από την απειλή της τρομοκρατίας, ο πλανήτης κινδυνεύει και από φαινόμενα παθογένειας, όπως τη μάστιγα των ναρκωτικών, με το Αφγανιστάν να ηγείται στην παραγωγή οπίου, αλλά και το έιτζ. Η περιπλοκότητα των προκλήσεων σημαίνει ότι η «επιδιόρθωση» του πλανήτη είναι περισσότερο τέχνη, παρά επιστήμη.
