Τόσο ο Βλαντιμίρ Πούτιν όσο και ο Τζορτζ Μπους επισκέφθηκαν πρόσφατα τη γαλλική πρωτεύουσα. Ο τρόπος με τον οποίο τους υποδέχθηκαν οδηγεί σε αναπόφευκτους συνειρμούς σχετικά με την υποθήκη που αφήνουν πίσω τους οι προεδρικές τους θητείες.
Αν ανατρέξουμε στα ιστορικά γεγονότα, θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι ο Πούτιν δημιούργησε μία επιθετική Ρωσία, η οποία καταφεύγει σε συχνούς λεονταρισμούς, ένα κράτος πλούσιο, αλλά όχι δίκαιο και δημοκρατικό, με φυσικούς πόρους που έχουν στραγγαλίσει τις οδούς ενεργειακού ανεφοδιασμού της Ευρώπης. Η επιτυχία του Πούτιν έγκειται στη διαιώνιση του συστήματος που ο ίδιος δημιούργησε και στην εξασφάλιση της πολιτικής του επιβίωσης. Ο Μπους, αντιθέτως, αφήνει πίσω του μία Αμερική με αποδυναμωμένη πολιτική επιρροή και δυσμενή δημόσια εικόνα. Απέτυχε να κερδίσει τον πόλεμο στο Ιράκ, χωρίς να καταφέρει να τον νομιμοποιήσει στα μάτια της διεθνούς κοινότητας. Εν ολίγοις, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ περιμένουν από τους Αμερικανούς ψηφοφόρους να γυρίσουν σελίδα στις προεδρικές εκλογές του προσεχούς Νοεμβρίου.
Σιωπούν
Η Ευρώπη συνεχίζει να κρέμεται από τα χείλη του Πούτιν, ανεξαρτήτως των προσταγών του πρωτοκόλλου, σύμφωνα με το οποίο εκείνος έχει υποβαθμιστεί από πρόεδρος σε πρωθυπουργός. Από την άλλη πλευρά, οι ηγέτες της Γηραιάς Ηπείρου αποχαιρέτησαν τον Μπους κατά τη διάρκεια της πρόσφατης ευρωπαϊκής του περιοδείας, σαν να ήταν απλώς ένας συμπαθητικός κύριος. Εντέλει, η Ευρώπη κατάφερε να κερδίσει αυτό που εδώ και χρόνια απαιτούσε, να σταματήσει δηλαδή η Αμερική να επεμβαίνει στις υποθέσεις της. Ταυτόχρονα, όμως, ενώ οι ηγέτες της κατακεραυνώνουν την πολιτική της Ουάσιγκτον, σιωπούν απέναντι στις προκλήσεις της Ρωσίας του Πούτιν, η οποία απειλεί με πυραύλους τις γειτονικές χώρες, εμποδίζει την ανεξαρτητοποίηση του Κοσσυφοπεδίου και δεν επιτρέπει την ανάπτυξη υγιούς ανταγωνισμού που θα απειλούσε το μονοπώλιο της Gazprom στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.
Παρά τις ευρωπαϊκές ανησυχίες περί… Γιάνκηδων, η αμερικανική εξωτερική πολιτική είναι συνήθως υπεύθυνη. Στη θητεία του Μπους, όμως, η στάση των ΗΠΑ απέναντι στη Ρωσία αποδείχθηκε κατώτερη των προσδοκιών. Για να θέσουμε το ζήτημα στις πραγματικές του διαστάσεις, η ουσία είναι ότι τόσο στο θέμα του Ιράν, όσο και στο ενεργειακό, αλλά και την παρουσίαση της Αμερικής ως του κακού δαίμονα που προκάλεσε την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η Ρωσία λέει και κάνει ό,τι θέλει και η Αμερική το βουλώνει. Αυτό σε καμία περίπτωση δεν συνιστά επιτυχημένη άσκηση εξωτερικής πολιτικής.
Ο Μεντβέντεφ
Ηδη, το ύφος του Νικολά Σαρκοζί κατά τη διάρκεια των συνομιλιών που είχε με τον Πούτιν προδίδει ότι η προτεραιότητα της Ευρώπης αυτή τη στιγμή είναι η Ρωσία. Επιπλέον, ο νεοεκλεγείς πρόεδρος Μεντβέντεφ συμπεριφέρεται σαν φερέφωνο του προκατόχου του, ο οποίος παραμένει το απόλυτο αφεντικό στη ρωσική πολιτική σκηνή. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει και η γαλλική εφημερίδα Le Monde, η οποία σχολίασε τη συνέντευξη που της παραχώρησε ο Πούτιν με την εκτίμηση ότι «παραμένει ο πραγματικός ηγέτης στο Κρεμλίνο». Τα περιθώρια ελιγμών του Μεντβέντεφ είναι πολύ περιορισμένα.
Συνοψίζοντας, η κατάσταση έχει ως εξής: η αποτυχία του Μπους να εκτιμήσει τη δυναμική του Πούτιν, σε συνδυασμό με την επιφυλακτικότητα της Γερμανίας και της Γαλλίας, σημαίνουν ότι δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να αντισταθεί στα ενεργειακά σχέδια της Ρωσίας, ούτε και στην αντίθεσή της προς την ένταξη των πάλαι ποτέ κομμουνιστικών κρατών στους ευρωατλαντικούς θεσμούς, ούτε τέλος και στη διάθεσή της να εμποδίσει τη λήψη μέτρων κατά του Ιράν από το Συμβούλιο Ασφαλείας. Γενικώς, τα πράγματα δεν αναμένεται να αλλάξουν δραματικά για όσο καιρό ο Μπους παραμένει πρόεδρος.
Το 2006, στη συνάντηση των G-8 στην Αγ. Πετρούπολη, ο Μπους είχε την ευκαιρία να αντιπαρατεθεί στον Πούτιν με αφορμή το καίριο ζήτημα της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τη Ρωσία, αλλά το απέφυγε. Δύο χρόνια μετά, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι έχει αλλάξει κάτι, ή ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι σε θέση να απαιτήσει τη σύναψη συμφωνίας που θα εξασφάλιζε την ενεργειακή ασφάλεια των κρατών-μελών της. Ο Μπους περιορίστηκε να καταδικάσει τις σκανδαλώδεις συμφωνίες της Ιταλίας και της Γερμανίας με τη Μόσχα, χωρίς ωστόσο να αντιπροτείνει μία παγκόσμια χάρτα που θα θέσπιζε κανόνες για την παραγωγή και διανομή ενέργειας.
Η δικαιολογία που προέβαλε το 2006 ήταν ότι δεν ήθελε να δυσαρεστήσει τον Πούτιν για να εξασφαλίσει την υποστήριξή του στο θέμα του Ιράν. Εν τούτοις, στην πρόσφατη συνέντευξή του στη Monde, ο Πούτιν δεν φαίνεται να έχει μεταβάλει την άποψή του ούτε σε αυτό το ζήτημα. Οι ήττες της Αμερικής συνεχίστηκαν την περασμένη άνοιξη όταν απέτυχε να διασφαλίσει την ένταξη της Γεωργίας και της Ουκρανίας στο NATO. Η αναποτελεσματικότητα της αμερικανικής διπλωματίας επέτρεψε στη Ρωσία να προσαρτήσει σχεδόν δύο επαρχίες της Γεωργίας και να εκφοβίζει την Ουκρανία.
Εν ολίγοις, η Ευρώπη φέρεται στον Πούτιν με σεβασμό και σύνεση, ενώ στον Μπους με απλή συγκατάβαση. Παρά τα στοιχεία που οδηγούν σε αντίθετα συμπεράσματα, η Ευρώπη αρέσκεται να ελπίζει ότι ο διάδοχος του Πούτιν θα εκδημοκρατίσει τη Ρωσία. Στην επόμενη συνάντηση των G-8 στην Ιαπωνία, όμως, ο Μεντβέντεφ θα μιλήσει με τη φωνή του μέντορά του, ενώ ο Μπους θα αρκεστεί στους ανούσιους ψιθύρους του.
