Δευτέρα, 17 Δεκεμβρίου. Το σκηνικό, σύμφωνα με τον ανταποκριτή της γαλλικής Le Monde, θύμιζε συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ενωσης, χωρίς σφυροδρέπανα. Οι δύο άνδρες μπήκαν μαζί στην αίθουσα του συνεδρίου, διήνυσαν μαζί τον κεντρικό διάδρομο και στάθηκαν πλάι πλάι στο βήμα. Απέναντί τους, 3.000 αντιπρόσωποι και παρατηρητές του κυβερνώντος κόμματος «Ενωμένη Ρωσία» καταχειροκροτούσαν, όρθιοι, το δίδυμο που θα κυβερνά, μετά τις εκλογές της 2ας Μαρτίου, τη χώρα: Τον Ντιμίτρι Μεντβέντεφ από τη θέση του προέδρου και τον μέντορά του, Βλαντιμίρ Πούτιν, από τη θέση του πρωθυπουργού. Το συνέδριο έδωσε το χρίσμα στον Μεντβέντεφ με 478 ψήφους επί συνόλου 479, όπως τον παλιό, όχι και τόσο καλό, καιρό και ο Πούτιν ανακοίνωσε ότι, αν εκλεγεί ο πρώην επιτελάρχης του, ευχαρίστως θα αναλάβει το πρωθυπουργικό αξίωμα.
«Χριστουγεννιάτικο δώρο»
Η συντεταγμένη αλλαγή φρουράς χαρακτηρίστηκε «απροσδόκητο χριστουγεννιάτικο δώρο» του Ρώσου προέδρου στον λαό της χώρας του από τον Βίκτορ Εροφέγεφ, έναν φιλελεύθερο, κάθε άλλο παρά φίλα προσκείμενο στον Πούτιν συγγραφέα, σε άρθρο του που δημοσίευσε η International Herald Tribune. Ο 42χρονος Μεντβέντεφ, πρόεδρος της Gazprom και επονομαζόμενος «μεγάλος βεζύρης» του Κρεμλίνου από τον μοσχοβίτικο Τύπο λόγω της πολύ στενής σχέσης του με τον Ρώσο πρόεδρο, είναι ένας πολιτικός ήπιων τόνων, που δεν ανήκει στους «siloviki», τους «ένστολους», κατά κανόνα προερχόμενους από τις μυστικές υπηρεσίες, που ανεδείχθησαν διευθυντική ελίτ του κρατικού μηχανισμού.
Με την επιλογή του αυτή, ο Πούτιν «άδειασε» τις Κασσάνδρες της ρωσικής αντιπολίτευσης και της ρωσοφοβικής μερίδας του δυτικού Τύπου, που προεξοφλούσαν κάποιο «κόλπο» της τελευταίας στιγμής, ώστε να μείνει στην εξουσία και μετά τη λήξη της δεύτερης θητείας του -π.χ. μέσω αναθεώρησης του Συντάγματος ή μέσω της ενοποίησης Ρωσίας και Λευκορωσίας, λες και ένα σοβαρό κράτος μπορεί να πάρει τέτοιες αποφάσεις στο άψε-σβήσε, μόνο και μόνο για το χατίρι ενός ανθρώπου. Επίσης διαψεύσθηκαν οι Κρεμλινολόγοι που προέβλεπαν ότι, αν τελικά αποχωρήσει, ο Πούτιν θα μεταβιβάσει την εξουσία σε έναν άλλο «siloviki», τον έμπιστο και συνάδελφό του στην KGB, Σεργκέι Ιβανόφ, πρώτο αντιπρόεδρο της κυβέρνησης.
Ο,τι σχέδια κι αν κρύβει στην πίσω γωνία του μυαλού του ο Ρώσος πρόεδρος, παραμένει γεγονός ότι συμπεριφέρθηκε όχι ως εξουσιομανής τακτικιστής, αλλά ως πολιτικός που προτάσσει το συλλογικό, κρατικό συμφέρον – στη γλώσσα των Αμερικανών ως πραγματικός statesman. Παρότι θα μπορούσε κάλλιστα να παρατείνει τη θητεία του, καθώς η δημοτικότητά του φτάνει το 80%, επέλεξε την εθελουσία «υποβάθμιση» στο πόστο του πρωθυπουργού, διαμηνύοντας ότι ο σεβασμός του Συντάγματος και των θεσμών δεν είναι περιττή πολυτέλεια.
Μήνυμα προς τη Δύση
Ακόμη και ο πρώην ολιγάρχης Μιχαήλ Χοντορκόφκσι, που εκτίει ποινή κάθειρξης για απάτη, αναγνώρισε, με επιστολή του από τη Σιβηρία, ότι «ο Πούτιν οπωσδήποτε δεν είναι φιλελεύθερος, ούτε δημοκράτης, αλλά είναι περισσότερο φιλελεύθερος και δημοκράτης από το 70% των Ρώσων»! Δίνοντας το χρίσμα στον μετριοπαθή Μεντβέντεφ, ο ισχυρός άνδρας της Ρωσίας εμπόδισε τη μονοπώληση της εξουσίας από μία μερίδα των διευθυντικών ελίτ και έστειλε μήνυμα προς τη Δύση ότι δεν επιθυμεί να τραβήξει στα άκρα την αντιπαράθεση των τελευταίων μηνών, έστω κι αν ισχύει πάντα ότι το τανγκό χρειάζεται δύο παρτενέρ.
Το να μιλά κανείς για «υποβάθμιση» του Πούτιν, είναι βέβαια σχήμα λόγου. Θεωρητικά, με βάση το ισχυρά προεδρικό συνταγματικό καθεστώς της Ρωσίας, ο Μεντβέντεφ θα ελέγχει απολύτως την εξωτερική και αμυντική πολιτική, συμπεριλαμβανομένων των ρωσικών πυρηνικών πυραύλων που σημαδεύουν την Αμερική, θα μπορεί να διαλύσει τη Δούμα ή και να απολύσει τον πρωθυπουργό του. Δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς, όμως, ειδικά το τελευταίο στην προκειμένη περίπτωση, καθώς ο Μεντβέντεφ έχει με τον κατά 13 χρόνια μεγαλύτερό του Πούτιν σχέση μικρού προς μεγάλο αδελφό, σύμφωνα με τα ρωσικά μίντια.
Κάτι περισσότερο: Είναι τόσο τυπικός με την ιεραρχία, που, ενώ ο Πούτιν του απευθύνεται στον ενικό, αυτός πάντα απαντά στον πληθυντικό. Καθώς είναι ελάχιστα εξοικειωμένος με τη διεθνή πολιτική, οι αναλυτές προεξοφλούν ότι θα είναι άκρως εξαρτημένος από τον πρωθυπουργό του, όταν πρόκειται για κρίσιμες αποφάσεις – όσο ήταν εξαρτημένος ο Λουδοβίκος ΧΙΙΙ από τον Ρισελιέ, έγραψε ο γαλλικός Τύπος.
Επιτυχίες και προκλήσεις
Τολμηρή, αλλά δικαιολογημένη ήταν η επιλογή του αμερικανικού περιοδικού TIME να ανακηρύξει τον Βλαντιμίρ Πούτιν «άνθρωπο της χρονιάς». Ο εκδότης Ρίτσαρντ Στένγκελ δεν έκρυψε τα ήκιστα φιλικά συναισθήματά του προς τον άνθρωπο που χαρακτήρισε «νέο τσάρο της Ρωσίας και επικίνδυνο», αναγνωρίζοντάς του, όμως, ως «εξαιρετική απόδειξη ηγετικής ικανότητας», το γεγονός ότι «πήρε μια χώρα στα πρόθυρα του χάους και της έφερε σταθερότητα».
Οι επιτυχίες είναι δύσκολο να υποτιμηθούν. Στην οκταετία του Πούτιν, η οικονομία αναπτύσσεται με 6,7% κατά μέσον όρο και η πραγματική, αγοραστική δύναμη των Ρώσων ανεβαίνει κάθε χρόνο κατά 10% -δηλαδή, έχει ήδη υπερδιπλασιασθεί-, ενώ το ποσοστό των ανθρώπων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας έχει πέσει στο μισό.
Η Ρωσία δικαιώνει σε ορισμένους τομείς την εικόνα του φοίνικα που αναγεννάται από τις στάχτες του, καθώς αποτελεί την υπ’ αριθμόν ένα ενεργειακή δύναμη του πλανήτη, ανταγωνίζεται επάξια τις ΗΠΑ σε εξαγωγές οπλικών συστημάτων, ενώ η ρωσική εταιρεία ατομικής ενέργειας Rosatom κατέκτησε, την τελευταία διετία, το 35% στη διεθνή αγορά πυρηνικών αντιδραστήρων.
Ωστόσο, η σταθεροποίηση της Ρωσίας εξακολουθεί να είναι ασταθής, καθώς ο βιομηχανικός σκελετός και η επιστημονική – τεχνολογική υποδομή της, παρά τις προόδους σε ορισμένους τομείς, δεν έχει ακόμη αναρρώσει παρά μόνο μερικά από την ολέθρια εποχή Γέλτσιν. Η δημογραφική συρρίκνωση, παρότι επιβραδύνθηκε τα τελευταία χρόνια, συνεχίζει να αποτελεί τεράστιο κοινωνικό πρόβλημα, αλλά και πρόβλημα ασφαλείας της αχανούς χώρας.
Παρά την εξουδετέρωση των ολιγαρχών που δεν υποτάσσονταν πολιτικά στο Κρεμλίνο, το φαινόμενο κάθε άλλο παρά αντιμετωπίσθηκε και οι σκανδαλώδεις ανισότητες παραμένουν. Το 1995, δεν υπήρχε κανείς Ρώσος στον κατάλογο του Forbes με τους 50 πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου. Το 2007, υπήρχαν οκτώ, έναντι 22 Αμερικανών, τεσσάρων Γερμανών, ισάριθμων Ινδών και τριών Γάλλων. Η Μόσχα είναι η δεύτερη πόλη στον κόσμο, μετά τη Νέα Υόρκη, ως προς τον πληθυσμό εκατομμυριούχων (σε δολάρια), οι οποίοι φτάνουν τις 88.000.
Από τη θέση του πρωθυπουργού, ο Βλαντιμίρ Πούτιν θα κληθεί να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις, στο έδαφος των μέχρι τώρα επιτυχιών του. Τα πιο δύσκολα, από πολλές απόψεις, βρίσκονται μπροστά του και η πολιτική, ειδικά στη Ρωσία, έχει αποδείξει αρκετές φορές πως ό,τι αρχίζει ωραία, δεν καταλήγει κατ’ ανάγκην εξίσου ωραία. Αλλωστε, δεν διαφεύγει του Βλαντιμίρ Πούτιν ότι «άνθρωπος της χρονιάς» είχε ανακηρυχθεί κάποτε από το περιοδικό ΤΙΜΕ και ο… Μιχαήλ Γκορμπατσόφ!
