Οι ρωσικές εκλογές τελείωσαν. Οι τοπικοί αξιωματούχοι, μάνατζερ και πολιτικοί σχεδιαστές, οι οποίοι είχαν επιστρατευτεί για να φέρουν κόσμο στην κάλπη να ψηφίσει υπέρ της «Ενωμένης Ρωσίας», μπορούν τώρα να απολαύσουν το διάλειμμα που τους αξίζει. Αλλά το έργο της αποσαφήνισης του βαθύτερου νοήματος των εκλογών της Κυριακής έχει μόλις αρχίσει.
Γιατί, επί παραδείγματι, έπρεπε το Κρεμλίνο να καταφύγει σε τόσο εκπληκτικά μέτρα καταπίεσης της αντιπολίτευσης, να εκφοβίσει τους ψηφοφόρους και να κατευθύνει την εκλογή, τη στιγμή που ο πρόεδρος και το πρόγραμμά του απολαμβάνουν γνήσια δημοσιότητα; Το βιοτικό επίπεδο καταγράφει άνοδο και δεν υπάρχει προφανης λόγος δυσαρέσκειας. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν κυριαρχεί στον ρωσικό πολιτικό Ολυμπο. Το κόμμα του κέρδισε το 64% των ψήφων, γεγονός που αντανακλά την ευρεία αποδοχή του προέδρου στο εσωτερικό. Ωστόσο, η διαδικασία με την οποία επετεύχθη η νίκη ήταν διάτρητη. Οι αναφορές περί εξαναγκασμού ψηφοφόρων αμαυρώνουν τη νομιμότητά της. Επιπλέον ήταν δαπανηρή: το κράτος έπρεπε να θρέψει τον μηχανισμό επιβολής και υποστήριξης. Το αποτέλεσμα δεν αποτέλεσε έκπληξη.
Μόνο οι κομμουνιστές
Η μόνη αντιπολίτευση που επετράπη, εντός της Δούμας, ήταν οι κομμουνιστές και οι σύμμαχοί τους, που έχουν γνήσια εκλογική βάση και με τους οποίους το Κρεμλίνο έχει μάθει να ζει. Ωστόσο, τα κόμματα που απέτυχαν να πάρουν έδρες, αν και επικριτικά κατά του Βλαντιμίρ Πούτιν, δεν μπορούν να χαρακτηριστούν επαναστατικά. Τα φιλελεύθερα κόμματα της δεξιάς έπαιζαν πάντα σύμφωνα με τον νόμο και συνεργάστηκαν κατά καιρούς με την κυβέρνηση στην οικονομική μεταρρύθμιση. Δεν υπάρχουν πολιτικές δυνάμεις στη χώρα που θα μπορούσαν να αποτελέσουν πρόκληση για το σύστημα Πούτιν. Η αντιπολίτευση είναι αδύναμη και διχασμένη. Οι Αρχές δικαίως φοβούνται τις ξενοφοβικές και εθνικιστικές ομάδες, παρότι το ποσοστό των υποστηριχτών τους φθίνει. Αυτό που είναι προφανές είναι πως η ηγεσία δεν εμπιστεύεται την κοινωνία να χρησιμοποιήσει το δημοκρατικό σύστημα, διότι πιστεύει ότι κάτι τέτοιο θα την τραυματίσει: το παιδί κρίνεται ανώριμο για τον χειρισμό ενός τόσο πολύπλοκου παιχνιδιού χωρίς επιτήρηση.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη Ρωσία και πιθανόν για άλλους είναι η τάση της ηγεσίας της να χάνει την επαφή με την πραγματικότητα, εξ αιτίας της ανασφάλειάς της για το πόσο μεγάλη είναι η λαϊκή υποστήριξη που απολαμβάνει τελικά. Το 99% της προσέλευσης στις κάλπες της Τσετσενίας και το 99,2 των ψήφων υπέρ της «Ενωμένης Ρωσίας» ήταν ένας «θρίαμβος υπέρ της δημοκρατίας» που το καθεστώς δεν χρειαζόταν απαραίτητα. Θα μπορούσε να ζήσει και χωρίς αυτόν. Εάν το Κρεμλίνο διακατέχεται από τον παράλογο φόβο των «χρωματιστών επαναστάσεων», δεν υπάρχει καμία πραγματική βάση γι’ αυτό. Η κοινωνία έχει διανύσει μεγάλη απόσταση την τελευταία 20ετία και το ολοκληρωτικό μονοπώλιο της εξουσίας και της έκφρασης μόνο αντιπαραγωγικό μπορεί να είναι.
Πρωτίστως, όμως, οι εκλογές δεν αποσαφήνισαν τι θα συμβεί τον Μάρτιο, όταν λήξει η θητεία του Πούτιν. Το Κρεμλίνο δεν χρησιμοποίησε τις βουλευτικές εκλογές για να προβάλει κάποιον κληρονόμο της εξουσίας, όπως είχε κάνει ο Μπόρις Γέλτσιν στην κούρσα του 2000, οπότε προετοίμασε μια δημόσια εικόνα για τον Πούτιν. Σύμφωνα με μιαν άποψη, οι εκλογές κατασκευάστηκαν επειδή ο πρόεδρος χρειαζόταν μια σαρωτική νίκη προκειμένου να κερδίσει το δικαίωμα να προχωρήσει στη συνταγματική τροποποίηση που θα έδινε εξουσία στον ηγέτη του πρώτου κόμματος, ενώ ο προεδρικός θώκος θα αποκτούσε μάλλον συμβολικό χαρακτήρα. Αλλά η βάναυση χαλιναγώγηση των εκλογών αποτελεί κακή επιλογή και υπονομεύει τη θέση του Πούτιν.
Στ’ αλήθεια, δεν είναι θλιβερό για τον Ρώσο πρόεδρο να διαπιστώνει ότι μια φτωχή φοιτήτρια ψήφισε υπέρ του από φόβο μήπως εκδιωχθεί από τους κοιτώνες;
Η Ρωσία χρησιμεύει ως μοντέλο, καλό ή κακό, για άλλα μετα-σοβιετικά κράτη και σημείο αναφοράς για τον προορισμό τους. Καθώς η Γεωργία και η Αρμενία ετοιμάζονται με τη σειρά τους για εκλογικές αναμετρήσεις, οι ηγέτες τους μπορεί να εξαγάγουν διδάγματα από τον «λαό του κ. Πούτιν», αλλά θα δεχθούν και πιέσεις από τους δικούς τους πληθυσμούς να αποδώσουν καλύτερα. Ενα στοιχείο που μας διαφεύγει, σχετικά με τις ρωσικές εκλογές, είναι ότι οι λαοί των επαρχιών που έχουν αποσχιστεί από τη Μολδαβία και τη Γεωργία και θεωρούν ότι ζουν ανεξάρτητοι από τα κράτη αυτά, είχαν δικαίωμα ψήφου. Χωρίς να πέσουν θύματα εκφοβισμού, οι άνθρωποι αυτοί ψήφισαν με χαρά υπέρ του Βλαντιμίρ Πούτιν.
«Ελεγχόμενη δημοκρατία»
Η Δύση δεν περίμενε μια καθαρή εκστρατεία. Και θα ξαφνιαζόταν εάν παρακολουθούσε μια ελεύθερη και δίκαιη εκλογή στη Ρωσία. Αυτό που συνέβη, όμως, απλώς επιβεβαίωσε τους χειρότερους φόβους και τα στερεότυπα για την «ελεγχόμενη δημοκρατία» της Ρωσίας και την «τάση της προς τον αυταρχισμό». Δεν υπάρχει τίποτε που μπορεί να κάνει η Δύση για να βοηθήσει τη Ρωσία να επιστρέψει «στο μονοπάτι της δημοκρατίας». Οποιαδήποτε πολιτική υποστήριξη υπέρ των ηττημένων θα τους απέδιδε τον χαρακτηρισμό της δυτικής μαριονέτας παρά ενός εσωτερικού πρωταγωνιστή. Είναι προτιμότερο να περιμένουμε με υπομονή έως ότου κερδίσουν υποστήριξη στην πράξη και όχι κατόπιν οδηγίας.
