Αλλο ένα χρονικό προαναγγελθέντος θριάμβου του Βλαντιμίρ Πούτιν, μετά τις νίκες του στις προεδρικές εκλογές του 2000 και του 2004, με ποσοστά 53% και 71% αντίστοιχα, ολοκληρώνεται αύριο με τις εκλογές για την κρατική Δούμα (Βουλή). Από τη στιγμή που ο Ρώσος πρόεδρος τέθηκε επικεφαλής της εκλογικής λίστας της «Ενωμένης Ρωσίας», όλα είχαν τελειώσει για τους πολιτικούς του αντιπάλους. Τα δύο φιλοδυτικά κόμματα, το φιλελεύθερο «Γιάμπλοκο» του Γκριγκόρι Γιαβλίνσκι και η «Ενωση Δυνάμεων της Δεξιάς» του Ανατόλι Τσουμπάις καταβαραθρώνονται στις δημοσκοπήσεις και θα βρεθούν, πιθανότατα, εκτός Βουλής.
Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι ναυαρχίδες του δυτικού φιλελεύθερου Τύπου, όπως ο βρετανικός Economist, εναποθέτουν πλέον τις γλίσχρες ελπίδες τους για τον πλουραλισμό στη Ρωσία και για κάποιον περιορισμό της εξουσίας του Πούτιν στο μόνο κόμμα που φαίνεται να αντέχει τον εξοντωτικό ανταγωνισμό, το… Κομμουνιστικό Κόμμα του Γενάντι Ζιουγκάνοφ! Ο αναμενόμενος θρίαμβος του Πούτιν θα του επιτρέψει να παραδώσει ομαλά την προεδρία σε έναν έμπιστό του μετά τη λήξη της θητείας του, σε λίγους μήνες, και να συνεχίσει να οδηγεί τη Ρωσία από το πίσω κάθισμα, πιθανότατα από τη θέση του πρωθυπουργού.
Βλέπουν «νέο τσάρο»
Στα μάτια των Κρεμλινολόγων, η ανοξείδωτη, κατά τα τελευταία οκτώ χρόνια, πολιτική ηγεμονία του Πούτιν εμφανίζεται ως ανεξιχνίαστο μυστήριο. Πώς γίνεται οι Ρώσοι, λίγα χρόνια μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού, να αγκαλιάζουν τους «Τσεκίτες», ανθρώπους των μυστικών υπηρεσιών της Σοβιετικής Ενωσης, όπως ο σημερινός πρόεδρος και οι στενότεροι των συνεργατών του; Πώς γίνεται να αναθεματίζουν την εποχή Γέλτσιν και να επιδοκιμάζουν τον άνθρωπο που πήρε ακριβώς από τον Γέλτσιν το δακτυλίδι της διαδοχής; Πώς είναι δυνατόν να ηλεκτρίζει τους «Νάσι», το νεοπαγές κίνημα της νεολαίας που παραπέμπει στην παλιά «Λενινιστική Κομσομόλ», ένας πολιτικός με το ψυχρό βλέμμα του Πούτιν, ένας «απαρατσίκ» που δεν διακρίνεται ούτε για τη ρητορική του δεινότητα ούτε για την άμεση, ενστικτώδη επικοινωνία του με τα λαϊκά στρώματα;
Στο σκοτάδι όλες οι γάτες είναι γκρίζες, λέει μια γαλλική παροιμία. Το έλλειμμα κατανόησης τροφοδοτεί το πλεόνασμα των εξορκισμών. Ο Πούτιν είναι ο νέος τσάρος, ο σύγχρονος Ιβάν ο Τρομερός, ο άνθρωπος που φιμώνει την τηλεόραση, φυλακίζει ή και δολοφονεί πρώην πράκτορες και δημοσιογράφους, εμποδίζει τους παρατηρητές του ΟΑΣΕ να κάνουν τη δουλειά τους για να μην αποκαλυφθεί η εκλογική νοθεία του. Ενας προβεβλημένος Βρετανός ιστορικός, όπως ο Μαξ Χάστινγκς, τον χαρακτηρίζει «πνευματικό κληρονόμο του Στάλιν» και αναρωτιέται μήπως «χρειαστεί να πολεμήσουμε με τη Ρωσία αυτόν τον αιώνα». Θα έλεγε κανείς ότι αναβιώνει η παλιά, ψυχροπολεμική ρωσοφοβία των αγγλοσαξονικών ελίτ, που αποτυπώθηκε από τον Τζορτζ Οργουελ στο γνωστό έργο του «1984»: Η έμμονη ιδέα για τον επικείμενο διχασμό του κόσμου ανάμεσα στη θαλάσσια, αμερικανοβρετανική «Ωκεανία» και στην υπό ρωσική ηγεμονία, ηπειρωτική «Ευρασία». Ασφαλώς, θα ήταν εξωπραγματικό να αρνηθεί κανείς τα αυταρχικά χαρακτηριστικά στη διακυβέρνηση Πούτιν. Ηταν, όμως, λιγότερο αυταρχικός ο προκάτοχός του, «φίλος της Δύσης», Μπόρις Γέλτσιν όταν κατέβαζε τα τανκς εναντίον της αντιπολίτευσης και βομβάρδιζε τον «Λευκό Οίκο» της Μόσχας, έδρα του ρωσικού Κοινοβουλίου; Ή μήπως είναι λιγότερο αυταρχικός ο ήρωας της «ροζ επανάστασης» της Τιφλίδας, ο φιλοαμερικανός πρόεδρος της Γεωργίας Μιχαήλ Σαακασβίλι, ο οποίος έβαλε τη χώρα του στον γύψο της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης, λίγες εβδομάδες πριν από τις εκλογές και κατηγορείται εκ των ένδον για μαφιόζικες εκτελέσεις κορυφαίων πολιτικών του αντιπάλων; Και πώς μπορεί να θεωρείται ύποπτη η απόφαση του Πούτιν να δεχθεί «μόνο» 70 αντιπροσώπους του ΟΑΣΕ στις αυριανές εκλογές, όταν οι ΗΠΑ, μια χώρα με υπερδιπλάσιο πληθυσμό, δέχθηκε στις τριπλές (προεδρικές, βουλευτικές, πολιτειακές) εκλογές του 2004 όχι περισσότερους από 90 παρατηρητές;
Στοιχειώδης ρεαλισμός υπαγορεύει ότι ο Πούτιν θα κέρδιζε άνετα τις εκλογές ακόμη και υπό ιδεώδεις, από την άποψη των δημοκρατικών διαδικασιών, συνθήκες. Μάλιστα, αν αντικρίσουμε τη μετακομμουνιστική Ρωσία από ευρύτερη ιστορική σκοπιά, αυτό που εντυπωσιάζει δεν είναι ο (σχετικά ήπιος) αυταρχισμός μιας χώρας που δεν γνώρισε ποτέ δυτικού τύπου Δημοκρατία, αλλά το ακριβώς αντίθετο: Το γεγονός ότι, ύστερα από μια τρικυμιώδη περίοδο που σημαδεύτηκε από την εκ βάθρων αλλαγή του κοινωνικού καθεστώτος, τη διάλυση της σοβιετικής Αυτοκρατορίας, την εξαθλίωση τεράστιων τμημάτων του πληθυσμού και τη δημογραφική συρρίκνωση, κατάφερε να αποκαταστήσει ένα είδος «αυταρχικής Δημοκρατίας» με σημαντικούς βαθμούς πολιτικής ελευθερίας, χωρίς να πέσει σε μια εφιαλτική τροχιά, όπως η Γερμανία της Βαϊμάρης. Αυτό που δεν καταλαβαίνουν πολλοί Δυτικοί Κρεμλινολόγοι, το περιγράφει πολύ απλά ο κάθε άλλο παρά αντιδυτικός Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στο γαλλικό περιοδικό L’ Express, στις 8 Νοεμβρίου:
«Δεν συμφωνώ μαζί σας (ότι ο Πούτιν συγκεντρώνει όλες τις εξουσίες στα χέρια του, σε βάρος της ρωσικής Δημοκρατίας). Ο Πούτιν έβγαλε τη Ρωσία από το χάος. Επί Γέλτσιν, για αρκετά χρόνια, ο κόσμος δεν εισέπραττε τον μισθό του (…). Πώς έχετε την αξίωση να κάνουμε μέσα σε διακόσιες ημέρες όλα αυτά που εσείς (στη Δύση) χρειαστήκατε μια διαδρομή διακοσίων χρόνων για να κατακτήσετε»;
Αν ο Γκορμπατσόφ έτρεφε τη χιμαιρική ελπίδα μιας σοσιαλδημοκρατικής μετεξέλιξης της ΕΣΣΔ κατά το δυτικοευρωπαϊκό πρότυπο, ο πραγματιστής Πούτιν θίγει ευαίσθητες χορδές των ομοεθνών του χαράσσοντας ρότα προς μια «διευθυνόμενη, κυρίαρχη Δημοκρατία». Ο όρος αντιδιαστέλλεται συνειρμικά προς τη «φιλελεύθερη, δυτικού τύπου» Δημοκρατία, που ευαγγελίζονται αντιπολιτευόμενοι τύπου Γιαβλίνσκι, Τσουμπάις και Γκαϊντάρ, οι οποίοι χειρίστηκαν τις ιδιωτικοποιήσεις της εποχής Γέλτσιν και, στα μάτια των περισσότερων Ρώσων, δεν είναι παρά οι ληστές, που εκποίησαν για ένα κομμάτι ψωμί τον δημόσιο πλούτο για χάρη μιας χούφτας ολιγαρχών και των μεγάλων δυνάμεων της Δύσης.
Κινήσεις που δείχνουν ανασφάλεια
Η σημαντική ανάκαμψη της Ρωσίας επί εποχής Πούτιν, ύστερα από την τραγική δεκαετία που είχε προηγηθεί, ισχυροποιεί το βασικό του μήνυμα: Οτι στο ιστορικό αυτό έθνος αρμόζει μια διαφορετική Δημοκρατία από εκείνη που προσπάθησαν να του πουλήσουν οι παραδοσιακοί του εχθροί. Οταν ο Πούτιν καταγγέλλει, όπως έκανε πρόσφατα, τους αντιπολιτευόμενους και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις ως «τσακάλια, που περιφέρονται στις ξένες πρεσβείες» και «ποντάρουν στη χρηματοδότηση ξένων ταμείων και κυβερνήσεων, και όχι στην υποστήριξη του λαού τους», εκφράζει τη μεγάλη πλειονότητα των ομοεθνών του.
Ωστόσο, οι υπερβολικές αντιδράσεις του Κρεμλίνου (όπως η ολιγοήμερη φυλάκιση του πολιτικά ασήμαντου, στο εσωτερικό της Ρωσίας, σκακιστή Γκάρι Κασπάροφ) προδίδουν ανασφάλεια. Ο,τι δεν λυγίζει, σπάει. Οσο οι διευθύνουσες ελίτ της Ρωσίας αδυνατούν να οικοδομήσουν, στη θέση του ΚΚΣΕ ή της δυτικού τύπου Δημοκρατίας, έναν ευέλικτο μηχανισμό πολιτικής εκπροσώπησης, στηριγμένο στην κοινωνία των πολιτών, όσο η ρωσική πολιτική ζωή παραμένει παράσταση για ένα ρόλο, η ανάκαμψη της χώρας θα είναι επισφαλής. Πίσω από τους εκλογικούς θριάμβους, όσο εντυπωσιακοί κι αν εμφανίζονται, θα φωλιάζει πάντα η απειλή της ξαφνικής κρίσης και απομυθοποίησης, μιας «βελούδινης επανάστασης» τύπου Ουκρανίας, που φαίνεται να αντιπροσωπεύει την υπ’ αριθμόν ένα ανησυχία για τον Βλαντιμίρ Πούτιν και το περιβάλλον του.
