Κάπως αλλιώς πρέπει να είχε φαντασθεί ο φιλοδυτικός πρόεδρος της Ουκρανίας, Βίκτορ Γιούσενκο, τις βουλευτικές εκλογές της περασμένης Κυριακής, όταν έπαιρνε την απόφαση -πραξικοπηματική, κατά τον φιλορώσο πρωθυπουργό Βίκτορ Γιανουκόβιτς- να διαλύσει τη Ράντα (Βουλή). Προφανώς, υπολόγιζε ότι οι δυνάμεις της «πορτοκαλί επανάστασης» του 2004 θα κέρδιζαν άνετη πλειοψηφία, τερματίζοντας την παραλυτική ισορροπία δυνάμεων με το φιλορωσικό μπλοκ. Κάτι τέτοιο θα τους επέτρεπε να δρομολογήσουν την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και την Ε.Ε., απομακρύνοντάς την από το πεδίο βαρύτητας του «Μεγάλου Σλάβου Αδελφού».
Αντί για την ποθητή λύτρωση, όμως, οι κάλπες ανάδειξαν μια Ουκρανία διχοτομημένη, γεωγραφικά και πολιτικά, με σχεδόν μαθηματική ακρίβεια. Οι «πορτοκαλί», που υπερέχουν συντριπτικά στο καθολικό, δυτικό τμήμα της χώρας, συγκέντρωσαν αθροιστικά το 44,9% των ψήφων έναντι 43,7% των «γαλάζιων», οι οποίοι κυριαρχούν πάντα στην ορθόδοξη Ανατολή και τον Νότο. Ο φιλοδυτικός συνασπισμός εξασφαλίζει οριακή κοινοβουλευτική πλειοψηφία τριών εδρών (228 σε σύνολο 450), η οποία θα μπορούσε, θεωρητικά, να στηρίξει μια κυβέρνηση με πρωθυπουργό την Τιμοσένκο, υπό την εποπτεία του Γιούσενκο. Ωστόσο, μια τέτοια λύση θα ήταν, το λιγότερο, εύθραυστη.
Πρώτος ο Γιανουκόβιτς
Πρώτα απ’ όλα, κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει ότι το Κόμμα των Περιφερειών, υπό τον Βίκτορ Γιανουκόβιτς, αναδείχθηκε και πάλι ως η ισχυρότερη πολιτική δύναμη της Ουκρανίας με ποσοστό 34,4%, σημειώνοντας μάλιστα αύξηση δυόμισι μονάδων σε σύγκριση με τις εκλογές του 2006 – ενώ αντίστοιχη αύξηση σημείωσαν οι κομμουνιστές σύμμαχοί του. Πολύ περισσότερο, που το φιλορωσικό μπλοκ κυριαρχεί σε εκείνες τις περιοχές της χώρας όπου συγκεντρώνονται ο ορυκτός πλούτος, η βιομηχανική δραστηριότητα και οι χρηματιστικές υπηρεσίες. Πρακτικά, το Κόμμα των Περιφερειών, όπως και η δεύτερη σε δύναμη πολιτική δύναμη της Ουκρανίας, το «Μπλοκ» της Τιμοσένκο – 30,7% των ψήφων- διαθέτουν δικαίωμα βέτο στη νέα Ράντα.
Επειτα, ένας «πορτοκαλί» συνασπισμός μεταξύ του «Μπλοκ» της Τιμοσένκο και του κόμματος «Η Δική μας Ουκρανία» υπό τον Γιούσενκο θα ήταν εξ αρχής θνησιγενής. Πρωθυπουργός μετά την «πορτοκαλί επανάσταση», η Τιμοσένκο καθαιρέθηκε από τον Γιούσενκο μόλις έξι μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων της και δεν είναι μυστικό ότι φιλοδοξεί να συγκρουστεί μαζί του και να τον διαδεχθεί μετά τις προεδρικές εκλογές του 2009. Μετά τις εκλογές της περασμένης Κυριακής, όπου το κόμμα της Τιμοσένκο εισέπραξε υπερδιπλάσιες ψήφους από εκείνο του Γιούσενκο, ο σημερινός πρόεδρος της Ουκρανίας είναι καταδικασμένος να περιπέσει σε κατάσταση πολιτικής ομηρίας από την κατά πολύ ισχυρότερη, άσπονδη σύμμαχό του σε μια αμιγώς «πορτοκαλί» κυβέρνηση.
Αναπόφευκτη η ρήξη
Σε αυτό το περίπλοκο, τριπολικό σκηνικό δεν είναι παράλογο που ο Γιούσενκο έσπευσε, την περασμένη Τετάρτη, αντί να δώσει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στην Τιμοσένκο, να καλέσει σε διαβουλεύσεις όλους τους πολιτικούς αρχηγούς, συμπεριλαμβανομένου του Γιανουκόβιτς, επισείοντας τον άμεσο κίνδυνο να παγιωθούν «δύο Ουκρανίες». Στη συνέχεια άφησε να εννοηθεί ότι σκοπεύει να αναθέσει την πρωθυπουργία στην Τιμοσένκο, αλλά σημαντικές κυβερνητικές και κρατικές θέσεις στο κόμμα του Γιανουκόβιτς. Σε κάθε περίπτωση, όλα δείχνουν ότι η παραλυτική ισορροπία δυνάμεων θα σημαδέψει τη ζωή της όποιας κυβέρνησης, μέχρι την επόμενη, κατά τα φαινόμενα αναπόφευκτη, ρήξη.
Η χρόνια πολιτική κρίση της Ουκρανίας συνδαυλίζεται από τον εντεινόμενο αμερικανορωσικό ανταγωνισμό για σφαίρες επιρροής στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες. Σε τροχιά ανάκαμψης, η Ρωσία του Πούτιν εννοεί να κινήσει γη και ουρανό προκειμένου να εμποδίσει την ενσωμάτωση της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Στα μάτια των Ρώσων, ο εκ δυσμών γείτονάς τους έχει τεράστια γεωπολιτική και συμβολική σημασία. Το βασίλειο των Ρως του Κιέβου ήταν το πρώτο πετυχημένο κράτος των Σλάβων της Ανατολής, ιστορικό λίκνο της σύγχρονης Ρωσίας, αιώνες προτού πάρουν τη σκυτάλη η Μόσχα και, αργότερα, η Πετρούπολη.
Το «παιχνίδι» των αγωγών
Πέρα από τον τεράστιο ορυκτό πλούτο και την εύφορη γη της, η Ουκρανία είναι ο βασικός διάδρομος από τον οποίο περνούν οι αγωγοί του ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Οχι απροσδόκητα, η Ρωσία έσπευσε να ασκήσει πίεση στις εσωτερικές εξελίξεις της Ουκρανίας την επομένη των εκλογών, απειλώντας ότι θα διακόψει και πάλι την παροχή φυσικού αερίου αν το Κίεβο δεν πληρώσει το χρέος του, ύψους 1,3 δισ. δολαρίων, προς τη ρωσική Gazprom.
Επιπλέον, η χερσόνησος της Κριμαίας, που ανήκει στην Ουκρανία αν και κατοικείται σε ποσοστό 90% από Ρώσους, φιλοξενεί τον μεγάλο ναύσταθμο που εξασφαλίζει την πρόσβαση του ρωσικού στόλου στις θερμές θάλασσες του Νότου. Το τοπικό κοινοβούλιο της Κριμαίας έχει ανακηρύξει τη χερσόνησο «ζώνη ελεύθερη από το ΝΑΤΟ» και πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι, σε περίπτωση ένταξης της Ουκρανίας στην Ατλαντική Συμμαχία (κάτι που απορρίπτει η μεγάλη πλειοψηφία των Ουκρανών πολιτών), θα προκληθεί εξέγερση της Κριμαίας υπό τη σημαία της απόσχισης και της ενσωμάτωσής της στη Ρωσική Ομοσπονδία.
Υπό το βάρος των τεράστιων, αντίρροπων πιέσεων ΗΠΑ και Ρωσίας, και τα δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα της Ουκρανίας φαίνεται να ρίχνουν κάμποσο νερό στο κρασί τους. Τιμοσένκο και Γιούσενκο δήλωσαν προεκλογικά ότι το θέμα της ένταξης στο ΝΑΤΟ δεν τίθεται στην ημερήσια διάταξη και ότι οι καλές σχέσεις με τη Ρωσία θα είναι βασικό τους μέλημα. Από την πλευρά του, ο Γιανουκόβιτς, αν και έκανε σημαία της εκστρατείας του την εναντίωση στο ΝΑΤΟ και την αναγνώριση της ρωσικής ως επίσημης γλώσσας, αποδέχθηκε την ένταξη της Ουκρανίας στην Ε.Ε. Δεν δίστασε μάλιστα να προσλάβει, για τις ανάγκες της προεκλογικής του εκστρατείας, αμερικανική εταιρεία πολιτικών συμβούλων. Αν οι πρώτες ενδείξεις πολιτικού πραγματισμού μαρτυρούν μια κάποια αφύπνιση του ενστίκτου εθνικής αυτοσυντήρησης μιας ανυπόληπτης πολιτικής ελίτ, μένει να αποδειχθεί.
Μεγάλος νικητής, η… διαφθορά!
Αν κάτι ενώνει όλες τις φατρίες των πολιτικών ελίτ στην Ουκρανία είναι η παροιμιώδης διαφθορά τους.
Ηρωίδα της Δημοκρατίας, σε πολλά μέσα ενημέρωσης του δυτικού κόσμου, η Γιούλια Τιμοσένκο άρχισε να πλουτίζει, ως στέλεχος της νεολαίας του ΚΚΣΕ, την περίοδο της «περεστρόικα» του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, μέσω μιας εταιρείας βίντεο της οργάνωσης, που πέρασε στα χέρια της την εποχή των ληστρικών ιδιωτικοποιήσεων. Στη συνέχεια συσσώρευσε τεράστιο πλούτο στον ενεργειακό τομέα, για να συλληφθεί, το 2001, κατηγορούμενη για λαθρεμπόριο φυσικού αερίου και φοροδιαφυγή. Κατάφερε, όμως, να γλιτώσει, σε αντίθεση με τον συνεταίρο της και πρώην πρωθυπουργό της Ουκρανίας, Πάβλο Λαζαρένκο, ο οποίος καταδικάστηκε στις ΗΠΑ για ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, της τάξης δισεκατομμυρίων δολαρίων, απάτη και διαφθορά. Στο αποκορύφωμα του θεατρικού λαϊκισμού της, προσευχήθηκε δημοσίως, ομολογώντας τις αμαρτίες του παρελθόντος και ζητώντας άφεση αμαρτιών από την εκλογική πελατεία της, έξω από μια Εκκλησία του Κιέβου, όπου οργανώθηκε η τελική προεκλογική της συγκέντρωση! Δεν είναι πολύ καλύτερη η εικόνα του φιλορώσου Βίκτορ Γιανουκόβιτς, ο οποίος θεωρείται αχυράνθρωπος του ολιγάρχη Ρινάτ Αχμέτοφ – μεγιστάνα της μεταλλουργίας, της βαριάς βιομηχανίας, της ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών. Αλλά και ο ήρωας της «πορτοκαλί επανάστασης», Βίκτορ Γιούσενκο, πρώην πρόεδος της Κεντρικής Τράπεζας, στηρίζεται σε μεγαλόσχημους ολιγάρχες, όπως ο Βίκτορ Πιντσούκ και ο Σεργκέι Ταρούτα. Ας σημειωθεί ότι η Ουκρανία, που θέλει να γίνει μέλος της Ε.Ε., κατέχει την ήκιστα τιμητική 118η θέση σε σύνολο 180 χωρών του κόσμου, ως προς τη διαφθορά στη λίστα της διεθνούς, μη κυβερνητικής οργάνωσης Transparency International.
