Τους τρεις τελευταίους μήνες, τα περί νέου Ψυχρού Πολέμου Αμερικής- Ρωσίας τείνουν να γίνουν στερεότυπο στις πιο έγκυρες στήλες του διεθνούς Τύπου. Η αρχή έγινε τον Φεβρουάριο, με την πολύκροτη ομιλία του Βλαντιμίρ Πούτιν στην 43η διάσκεψη του Μονάχου για τη διεθνή ασφάλεια, που παρομοιάστηκε με την ιστορική ομιλία του Ουίνστον Τσόρτσιλ για το «Σιδηρούν Παραπέτασμα», στο Φούλτον του Μισούρι, το Μάρτιο του 1946. Ο Ρώσος πρόεδρος στηλίτευσε «το σενάριο ενός μονοπολικού κόσμου με ένα κέντρο εξουσίας, ένα κέντρο λήψης αποφάσεων, έναν αφέντη, έναν Ηγεμόνα… την σχεδόν απεριόριστη προσφυγή στη στρατιωτική βία, που σπρώχνει την ανθρωπότητα στην άβυσσο των αέναων συγκρούσεων». Κατήγγειλε ονομαστικά τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι «υπερβαίνουν τα εθνικά τους σύνορα με κάθε δυνατό τρόπο» και ότι «η κυριαρχία τους αναπόφευκτα ενθαρρύνει αριθμό χωρών να αποκτήσουν όπλα μαζικής καταστροφής». Το σαφέστατο μήνυμα ήταν ότι η Ρωσία, έχοντας ανακάμψει ως οικονομία και ως κράτος, εννοεί να σταθεί και πάλι στα πόδια της ως ανεξάρτητη, μεγάλη δύναμη στον διεθνή στίβο.
Δύο δοκιμές
Δύο μήνες αργότερα, ο Βλαντιμίρ Πούτιν έφτασε να παραλληλίσει την Αμερική του Μπους με τη Γερμανία του Χίτλερ, καταγγέλλοντας «την αδιαφορία για την ανθρώπινη ζωή, τη διεκδίκηση της εξαίρεσης από όλες τις διεθνείς νόρμες και της δικτατορικής επιβολής, όπως ακριβώς γινόταν την εποχή του Τρίτου Ράιχ»! Ωστόσο το μεγάλο άλμα έγινε την περασμένη Τρίτη, όταν ο Ρώσος πρόεδρος πέρασε από το όπλο της κριτικής, στην κριτική των όπλων με δύο πυρηνικές δοκιμές. Στην πρώτη από αυτές, δοκιμάστηκε επιτυχώς ο νέος πυρηνικός πύραυλος πεδίου μάχης «Ισκαντέρ» (SS-26), ο οποίος χαρακτηρίστηκε από τον διοικητή των ρωσικών χερσαίων δυνάμεων, Αλεξέι Μασλόφ, ως «υπερόπλο του 21ου αιώνα».
Στη δεύτερη και σημαντικότερη, εκτοξεύθηκε ο διηπειρωτικός πύραυλος RS-24 από τον Αρχάγγελο, στο ευρωπαϊκό τμήμα της Ρωσίας, για να πλήξει στόχο στη χερσόνησο Καμτσιάτκα, στον Ειρηνικό Ωκεανό, βόρεια της Ιαπωνίας. Ο νέας γενεάς πύραυλος μπορεί να φέρει δέκα πυρηνικές κεφαλές και, χάρη στα υπερσύγχρονα συστήματα ηλεκτρονικής καθοδήγησης, σημαδεύει δέκα διαφορετικούς στόχους, πράγμα που καθιστά πρακτικά ανέφικτη την αναχαίτισή του ακόμη και από τα πιο προηγμένα αμυντικά συστήματα. Με βεληνεκές 10.000 χιλιομέτρων, μπορεί να πλήξει οποιαδήποτε αμερικανική πόλη, από τον Ειρηνικό μέχρι τον Ατλαντικό Ωκεανό.
Αυτό ήταν το «προληπτικό πλήγμα» της Ρωσίας στο αμφιλεγόμενο σχέδιο της κυβέρνησης Μπους για τη δημιουργία μιας αντιπυραυλικής ασπίδας. Ενός δικτύου επίγειων και διαστημικών εγκαταστάσεων, από την Αλάσκα μέχρι την Τσεχία και την Πολωνία, περνώντας από τη Γροιλανδία και τη Βρετανία, που φιλοδοξεί να αναχαιτίζει εν πτήσει τους πυραύλους του εχθρού, προσφέροντας στις ΗΠΑ το απόλυτο πυρηνικό πλεονέκτημα: Τη θεωρητική δυνατότητα εξαπόλυσης πρώτου πυρηνικού πλήγματος χωρίς τον φόβο των αντιποίνων. Κάτι που είχε ξεκινήσει πρώτος ο Ρόναλντ Ρέιγκαν με το διάσημο πρόγραμμα του «Πολέμου των Αστρων» που ενέπνευσε το Χόλιγουντ και επιτάχυνε την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης παρασύροντάς την σε μια πολυδάπανη κούρσα εξοπλισμών. Η ρωσική δοκιμή της περασμένης Τρίτης επιβεβαίωσε αυτό που όλοι οι επαΐοντες γνώριζαν από καιρό: Οτι απέναντι στο ογκώδες, ρωσικό πυρηνικό οπλοστάσιο, η αμερικανική «ασπίδα», εάν και όποτε δημιουργηθεί, θα είναι χάρτινη.
Η κυβέρνηση Μπους ισχυρίζεται στερεότυπα ότι η αντιπυραυλική ασπίδα (με την οποία ήταν αντίθετος ο Κλίντον) δεν έχει στόχο τη Ρωσία, αλλά ανεξέλεγκτα καθεστώτα, όπως το Ιράν και η Βόρεια Κορέα. Ωστόσο το επιχείρημα είναι καταφανώς διάτρητο. Το Ιράν, ακόμη και αν υποθέσουμε ότι έχει αποφασίσει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, θα χρειαστεί κάμποσα χρόνια για να κατασκευάσει μια χονδροειδή βόμβα σαν του Πακιστάν και αρκετές δεκαετίες για να φτιάξει διηπειρωτικό πύραυλο, ο οποίος, αν ποτέ εκτοξευόταν εναντίον των ΗΠΑ, θα έφερνε το Ιράν στη Λίθινη Εποχή μέσα σε δύο ώρες, με δεδομένη τη συντριπτική απάντηση της υπερδύναμης. Οσο για τη Βόρεια Κορέα, ας δεχθούμε για οικονομία της συζήτησης ότι αντιπροσωπεύει δυνητικό κίνδυνο για τις αμερικανικές πόλεις της Δυτικής Ακτής, στον Ειρηνικό Ωκεανό. Και πάλι, αδυνατεί κανείς να φανταστεί ποια θα ήταν η χρησιμότητα αμερικανικών εγκαταστάσεων όχι στη Νότια Κορέα και την Ιαπωνία, αλλά στην… Πολωνία και την Τσεχία, εκτός τροχιάς των εχθρικών πυραύλων, αλλά – «συμπτωματικά»- πολύ κοντά στη Ρωσία!
Πολλαπλά μηνύματα
Με αυτά τα δεδομένα, τόσο το αμερικανικό σχέδιο της αντιπυραυλικής άμυνας όσο και η ρωσική πυραυλική απάντηση μοιάζουν με θέατρο σκιών: Η αξία χρήσης τους, στο αμιγώς στρατιωτικό πεδίο, είναι μηδαμινή και το πραγματικό νόημά τους βρίσκεται σχεδόν αποκλειστικά στο συμβολικό, πολιτικό επίπεδο. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να «δέσει» τη συμμαχία της με τις πρώην κομμουνιστικές, παραδοσιακά ρωσοφοβικές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, να ενισχύσει την πολιτική διάσπαση της Ευρωπαϊκής Ενωσης και να «αδειάσει» τη νέα Οστ Πολιτίκ της Γερμανίας προς τη Ρωσία, ώστε να αποτρέψει ένα «γάμο συμφέροντος» της Ενωσης με τον γειτονικό της γίγαντα, με βασική «προίκα» την ενέργεια. Από την πλευρά της, η Ρωσία διαμηνύει προς πάσα κατεύθυνση ότι έχει παρέλθει η εποχή που ήταν οικονομικός επαίτης και πολιτικό υποχείριο της Δύσης και ότι εννοεί να υπερασπιστεί σθεναρά τα γεωπολιτικά της συμφέροντα.
Το ίδιο μήνυμα εκπέμπει η στάση της Μόσχας στο ζήτημα του Κοσσυφοπεδίου, που έχει ήδη ανατρέψει τον προγραμματισμό των ΗΠΑ και των ισχυρότερων ευρωπαϊκών δυνάμεων για ανακήρυξη ανεξαρτησίας μέχρι τέλους Ιουνίου. Στη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών του G8, την περασμένη Τετάρτη, ο Σεργκέι Λαβρόφ επανέφερε την απειλή της Ρωσίας να ασκήσει βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας πάνω στο σχέδιο Αχτισάαρι, θέτοντας το πολύ λογικό, όσο και «ενοχλητικό» ερώτημα: Γιατί βιάζεστε τόσο πολύ να κάνετε ανεξάρτητο το Κοσσυφοπέδιο, ενώ δείχνετε τόση υπομονή, εδώ και 40 χρόνια, για τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους; Επί πλέον, απείλησε ευθέως ότι αν αποσχισθεί το Κοσσυφοπέδιο, θα ενθαρρυνθούν να πράξουν το ίδιο οι ρωσόφιλες αυτόνομες περιοχές της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας, στη Γεωργία.
Φαίνεται ότι η σκλήρυνση της ρωσικής στάσης θορύβησε έντονα τον Λευκό Οίκο. Δεν εξηγείται διαφορετικά ότι, την επομένη των ρωσικών πυρηνικών δοκιμών, ο πρόεδρος Μπους έσπευσε να καλέσει τον Βλαντιμίρ Πούτιν στην έπαυλη του πατέρα του, στο Μέιν. Η συνάντηση που θα γίνει το πρώτο διήμερο του Ιουλίου αποκτά εκ των πραγμάτων χαρακτήρα εφ’ όλης της ύλης διαπραγμάτευσης μεταξύ των δύο μεγάλων κρατών.
Ψυχρός πόλεμος και θερμή ειρήνη
Κάτι που ελάχιστα έχει επισημανθεί, πάντως, στον διεθνή Τύπο είναι ότι η γρήγορη επιδείνωση των αμερικανορωσικών σχέσεων έχει ως συνέπεια την επαπειλούμενη κατάρρευση όλων των συμφωνιών ελέγχου των εξοπλισμών, πυρηνικών και συμβατικών, που άρχισαν να οικοδομούνται την εποχή των Νίξον – Μπρέζνιεφ. Η μονομερής απόφαση των ΗΠΑ για την αντιπυραυλική άμυνα ακύρωσε την ιστορική συνθήκη ΑΒΜ για τον έλεγχο των αντιβαλλιστικών όπλων και ναρκοθέτησε την εφαρμογή της συνθήκης START-II για τον έλεγχο των στρατηγικών όπλων. Η εγκατάσταση αμερικανικών πυραύλων μικρού και μέσου βεληνεκούς σε γείτονες της Ρωσίας προκάλεσε την απάντηση της τελευταίας και την ακύρωση της σχετικής συνθήκης INF. Παράλληλα, η Ρωσία απειλεί ότι θα αποδεσμευθεί από τη συνθήκη CFE για τη μείωση των συμβατικών δυνάμεων στην Ευρώπη, καταγγέλλοντας την αθέτησή της από τους εταίρους της. Η πεποίθηση ότι η υπέρβαση της διαίρεσης της Ευρώπης σε ιδεολογικά αντίθετα στρατόπεδα θα έφερνε την ασφάλεια και τον αφοπλισμό στις δύο δεκαετίες από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, δεν εμφανιζόταν τόσο έωλη.
