Η περιοδεία Πούτιν στην Κεντρική Ασία που ολοκληρώθηκε το περασμένο Σάββατο με την τριμερή συνάντηση Ρωσίας-Καζακστάν-Τουρκμενιστάν απέκτησε ελληνικό ενδιαφέρον. Πριν αναφερθούμε στο πώς η συμφωνία Μόσχας-Αστάνας επιδρά στα ελληνικά συμφέροντα ας εξετάσουμε τον σκοπό του ταξιδιού του Ρώσου προέδρου. Βασική επιδίωξη αποτέλεσε η δημιουργία ενός αγωγού (στα παράλια των τριών παράκτιων στην Κασπία κρατών) φυσικού αερίου που θα μεταφέρει τουρκμένικο αέριο μέσω Καζακστάν και Ρωσίας στις ευρωπαϊκές αγορές. Αυτή η εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο την υποβόσκουσα σύγκρουση Ρωσίας-Δύσης για τον έλεγχο των ενεργειακών αποθεμάτων της Κασπίας.
Παράλληλα, περιορίζει δραστικά το ενδεχόμενο κατασκευής υποθαλάσσιου αγωγού που θα παρακάμπτει τη Ρωσία μεταφέροντας φυσικό αέριο από τις δυο κεντρασιατικές χώρες στο Αζερμπαϊτζάν και από εκεί στις αγορές της Δύσης. Σημειωτέον πως το αμερικανικής εμπνεύσεως σχέδιο, που σοβεί από το 1996, θεωρείται οικονομικά ασύμφορο ενώ κυρίως λόγω τεχνικών δυσκολιών θεωρείται σχετικά απίθανο να προσελκύσει τα απαραίτητα για την κατασκευή του κεφάλαια. Ενδεικτική της κατάληξης σχεδίων είναι η αποτυχία λειτουργίας σε πλήρη χωρητικότητα του πετρελαιαγωγού Μπακού-Τιφλίδα-Τσειχάν1.
Αντίβαρο η Τεχεράνη
Η τριμερής συμφωνία Ρωσίας-Καζακστάν-Τουρκμενιστάν που αναμένεται να επικυρωθεί τον ερχόμενο Σεπτέμβρη καθιστά το Ιράν ως την σοβαρότερη εναλλακτική αντιμετώπισης της αυξανόμενης ρωσικής ενεργειακής ισχύος στην περιοχή της Κασπίας και κυρίως ως προς την προμήθεια των δυτικών αγορών με φυσικό αέριο από την εν λόγω περιοχή. Αυτή η εξέλιξη πιθανώς να συνεπάγεται διαφοροποίηση της στάσης της Δύσης στις από εδώ και πέρα διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη αναφορικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Εν πάση περιπτώσει, οι αμερικανικές, ευρωπαϊκές αλλά και κινεζικές ελπίδες για άμεση και απρόσκοπτη πρόσβαση κυρίως στο φυσικό αέριο του Τουρκμενιστάν πλέον εξανεμίζονται. Παρότι πολλοί στη Δύση φαίνεται να το αγνοούν, η Ρωσία ενδιαφέρεται εξίσου να κατοχυρώσει τα ενεργειακά της συμφέροντα vis-‡-vis με την Κίνα δεδομένου πως εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης η Μόσχα δεν μπορεί να ελέγξει τις προς ανατολάς διαδρομές.
Ως αποτέλεσμα, η συμφωνία Ρωσίας-Καζακστάν-Τουρκμενιστάν θα συγκρατήσει την αύξηση των εξαγωγών προς την «διψασμένη» Κίνα με συνέπεια την εξασφάλιση μεγαλύτερων ποσοτήτων φυσικού αερίου για την ευρωπαϊκή αγορά.
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, το στοιχείο που χρήζει προσοχής είναι η συμφωνία Ρωσίας-Καζακστάν για αύξηση των μεταφερόμενων ποσοτήτων πετρελαίου του τελευταίου μέσω ρωσικού εδάφους (από 20 εκατ. τόνους αργού ετησίως σε 40 εκατ. τόνους). Από αυτές, έως και 17 εκατ. τόνοι ετησίως προορίζονται ώστε να εμπλουτίσουν τον Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη. Από την άλλη, ο ρόλος της Αγκυρας ως διαμετακομιστικού κέντρου στην περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης υποβαθμίζεται σημαντικά, αφού ο υπό κατασκευή αγωγός θα είναι ευθέως ανταγωνιστικός τόσο στον Μπακού-Ερζερούμ όσο και στον Ναμπούκο -δυο projects από τα οποία η Τουρκία επιθυμεί να αντλήσει τεράστια γεωπολιτικά και οικονομικά οφέλη. Κλείνοντας, υπογραμμίζεται πως η κατάσταση στη γείτονα δημιουργεί, υπό προϋποθέσεις2, ένα επιπλέον παράθυρο ευκαιρίας για την χώρα μας. Με την εσωτερική κρίση να κορυφώνεται και το πολιτικό κλίμα να πολώνεται, δεν αποκλείεται, πάντως, τόσο η Δύση όσο και η Ρωσία να υποχρεωθούν σε μερική αναπροσαρμογή των πλάνων τους, αναζητώντας περισσότερο ασφαλείς και αξιόπιστους νότιους δρόμους από αυτόν της επί του παρόντος ασταθούς και απρόβλεπτης Τουρκίας.
1. Ο Μπακού-Τσεϊχάν που υπολογίζονταν να μεταφέρει ετησίως 50 εκατ. τόνους αζέρικου πετρελαίου στις δυτικές αγορές υπολειτουργεί αφού το 2006 το Μπακού δεν κατόρθωσε να παράγει παρά μόνο 29 εκατ. τόνους.
2. Να μην γίνει εξαγωγή της κρίσης σε Αιγαίο, Θράκη ή Κύπρο.
* Ο δρ Κωνσταντίνος Φίλης είναι Επικεφαλής του Κέντρου Ρωσίας&Ευρασίας (www.cere.gr), Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων.
