Οι χώρες έχουν κι αυτές αισθήματα. Ετσι μου είπε ένας Ρώσος θέλοντας να μου εξηγήσει την πρόσφατη κατάρρευση των σχέσεων μεταξύ του Βλαντιμίρ Πούτιν και των άλλοτε θαυμαστών του στη Δύση. «Καλά τα πήγαμε τα τελευταία 15 χρόνια, αλλά μόνο προσβολές και ύβρεις πήραμε. Οι Ρώσοι κυβερνώντες έχουν την αξιοπρέπειά τους ξέρετε».
Η αλήθεια είναι ότι ο Πούτιν, όπως οι Τζορτζ Μπους και Τόνι Μπλερ, έχει ένα επείγον ραντεβού με την ιστορία. Εχει να επιδείξει δύο θητείες στην προεδρία, στη διάρκεια των οποίων σταθεροποίησε στη ρωσική δημοκρατία, εκσυγχρόνισε την οικονομία, κατέστειλε τις αποσχιστικές τάσεις στην Τσετσενία, αλλά παρέμεινε αξιοσημείωτα δημοφιλής. Ωστόσο, οι ηγέτες που απορρίπτουν την εσωτερική κριτική λαχταρούν την παγκόσμια γνώμη και δεν είναι συνηθισμένοι στις σφαλιάρες. Εξ ου και το ξέσπασμα του Πούτιν στην πρόσφατη διάσκεψη του Μονάχου για την ασφάλεια, όπου ανακοίνωσε ότι «θα αποφύγει τις περιττές ευγένειες» και θα πει αυτά που σκέφτεται.
Οι υποστηρικτές του Πούτιν ζητούν να κριθεί ως θύμα μιας δυτικής πλάνης. Ιδού ένας σκληρός άνδρας τον οποίο φλέρταραν μετά μανίας ο Μπους, ο Μπλερ και άλλοι δυτικοί ηγέτες. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου ανέχτηκε την αμερικανική παρέμβαση κατά μήκος των νότιων συνόρων του με βάσεις βορείως του Αφγανιστάν. Αλλά όταν απέκτησε αντίστοιχα προβλήματα στην Τσετσενία, δέχτηκε πολλαπλές προσβολές. Οταν έπεισε τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς να εγκαταλείψει το Κοσσυφοπέδιο (κάτι που πέτυχε ο ίδιος και όχι οι βομβαρδισμοί) δεν πήρε κανένα ευχαριστώ.
Η στάση του ΝΑΤΟ
Οταν ο Πούτιν επιδίωξε είσοδο στο ΝΑΤΟ στη δεκαετία του ’90 απορρίφθηκε. Το ΝΑΤΟ έπειτα αθέτησε τη μεταπολεμική του υπόσχεση και προώθησε τα σύνορά του μέσω Βαλτικής και Πολωνίας έως τη Μαύρη Θάλασσα. Τώρα σχεδιάζει αντιπυραυλικά συστήματα στην Πολωνία και την Τσεχία και φλερτάρει με την Ουκρανία και τη Γεωργία. Εναντίον ποίου στρέφονται όλα αυτά, διερωτάται ο Πούτιν.
Η Δύση εκλιπαρεί μπροστά στον ΟΠΕΚ, αλλά όταν ο Πούτιν προτείνει έναν ΟΠΕΚ του φυσικού αερίου δυσανασχετεί. Η Αμερική καταλαμβάνει το ιρακινό πετρέλαιο, αλλά όταν ο Πούτιν εθνικοποιεί το ρωσικό πετρέλαιο πάλι δεν είναι σωστό. Στο μεταξύ, κάθε απατεώνας, κάθε δολοφονημένος Ρώσος, κάθε σκάνδαλο έχει την τιμητική του στον δυτικό Τύπο. Είναι αλήθεια ότι η Ρωσία παραμένει μια κρυφή ολιγαρχία που κάνει πιο πολλά βήματα πίσω παρά εμπρός, αλλά τι θα γίνει με τα αμερικανικά «κατοικίδια» στην Ασία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ;
Στην ομιλία του στο Μόναχο, ο Πούτιν έθεσε το ερώτημα γιατί η Αμερική εμμένει στην ιδέα του «μονοπολικού κόσμου». Στ’ αλήθεια επιζητεί ένα δεύτερο Ψυχρό Πόλεμο; Η Ρωσία αποσύρεται από τη Γεωργία και τη Μολδαβία. Το ΝΑΤΟ, όμως, γιατί αναπτύσσει βάσεις στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία; Η Δύση αντιμετωπίζει τη Συρία, το Ιράκ, το Αφγανιστάν και το Ιράν με την υπεροψία των ιμπεριαλιστών του 19ου αιώνα. Για ποιο λόγο εκπλήσσει η προσπάθεια της Ρωσίας να αναζητήσει αλλού συμμάχους, στην Κίνα, την Ινδία, το Ιράν και τον Κόλπο;
Οι σκληρές απαντήσεις προς τον Πούτιν είναι εύκολες. Εμείς κερδίσαμε τον Ψυχρό Πόλεμο, εσείς χάσατε. Πάψτε. Εάν θέλετε να αποσυρθείτε από τις συμφωνίες περί αφοπλισμού, αποσυρθείτε. Εάν νομίζετε ότι το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο σας καθιστά υπερδύναμη, ας δούμε τι θα γίνει μετά.
Προβληματισμός
Οι Μπους και Μπλερ μπορεί να τα θαλάσσωσαν στο «Ισλαμιστάν», αλλά οι διάδοχοί τους θα είναι πιο προσεκτικοί. Ο αμυντικός μας προϋπολογισμός είναι μεγαλύτερος από τον δικό σας και σας έχουμε περικυκλώσει.
Ωστόσο, τα όσα ο Πούτιν είπε στο Μόναχο δεν αντανακλούσαν τόσο την επιθυμία του για πόλεμο όσο τον προβληματισμό του έναντι της επιθετικής πορείας της δυτικής διπλωματίας.
Πρόθεση του Ρώσου προέδρου δεν είναι να επιστρέψει στο ψυχροπολεμικό καθεστώς. Η επιθυμία του για «ακόμη στενότερη ένωση» με την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ μετά το 1997 ήταν ειλικρινής και σίγουρα καλοδεχούμενη.
Η Ρωσία και η Δύση έχουν τα πάντα να κερδίσουν από τις καλές σχέσεις. Ο Πούτιν έχει αγωνιστεί να εκσυγχρονίσει την οικονομία του και παράλληλα να διατηρήσει ενωμένη την τραυματισμένη και συρρικνωμένη ρωσική ομοσπονδία. Η Δύση μπορεί μεν να νιώθει ότι οδεύει επικίνδυνα προς τον αυταρχισμό, αλλά η ενασχόληση με απρόβλεπτους Ρώσους ηγέτες σπανίως έχει αποδειχθεί καρποφόρα. Πρόκειται για μια αχανή χώρα, πλούσια σε φυσικές και ανθρώπινες πηγές. Είναι δύσκολο να σκεφτούμε άλλον τόπο με τον οποίον η Δύση θα είχε μεγαλύτερο συμφέρον να αναπτύξει στενότερες σχέσεις. Εάν δεν γίνει αυτό, ο Πούτιν θα παραδώσει στον διάδοχό του ένα απομονωμένο έθνος. Υπό τη διακυβέρνηση ενός άλλου προέδρου με λιγότερη αυτοπεποίθηση, η Ρωσία θα μπορούσε να επιστρέψει στον προστατευτισμό και τις συμμαχίες που η Δύση μισεί. Το να ενθαρρύνουμε αυτήν την υποχώρηση είναι στ’ αλήθεια βλακώδες.
