Βαρυσήμαντη ήταν η προειδοποίηση -με σαφώς τελεσιγραφικό χαρακτήρα- που απηύθυνε ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν προς τη Βουλγαρία και την Ελλάδα, αναφορικά με την κατασκευή του «στοιχειωμένου» πλέον πετρελαιαγωγού που θα ενώνει το βουλγαρικό λιμάνι του Μπουργκάς στη Μαύρη Θάλασσα με την Αλεξανδρούπολη, κατά τη διάρκεια μεγάλης συνέντευξης Τύπου που έδωσε στη Μόσχα: «Αν οι Ελληνες και οι Βούλγαροι εταίροι μας δεν κατορθώσουν να επιλύσουν τη σωρεία προβλημάτων που βρίσκονται στην πλευρά τους, τότε εμείς θα αναγκαστούμε να αυξήσουμε τις δυνατότητες διέλευσης μέσω του εδάφους άλλων χωρών», υπογράμμισε.
Ιδιαίτερα επικριτικός ήταν ο Πούτιν και απέναντι στη στάση της Ε.Ε. στο θέμα αυτό: «Εκτιμώ ότι η Ε.Ε. θα έπρεπε να ενδιαφερόταν ζωηρότατα για την υλοποίηση αυτού του σχεδίου. Αντί γι’ αυτό όμως βλέπουμε να γίνεται ένα ατελείωτο παιχνίδι. Κάποια παιχνίδια, τα οποία δεν ανταποκρίνονται στα εθνικά συμφέροντα των οικονομιών ούτε της Βουλγαρίας ούτε της Ελλάδας», τόνισε ο Ρώσος πρόεδρος.
Ενήμερος για τα αμερικανικά σχέδια κατασκευής ανταγωνιστικού πετρελαιαγωγού στην περιοχή, ο Βλαντιμίρ Πούτιν επέστησε την προσοχή της Σόφιας και της Αθήνας ως προς τα διαρκώς συρρικνούμενα χρονικά περιθώρια κατασκευής του αγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης πριν να είναι πολύ αργά:
«Εάν παρόμοιος αγωγός κατασκευαστεί στο έδαφος άλλης χώρας, ο περί ου ο λόγος αγωγός (σ.σ. Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης) δεν θα κατασκευαστεί ποτέ, γιατί οι ποσότητες του πετρελαίου που προορίζονται για τη διαδρομή αυτή δεν θα μπορούν να συμπληρωθούν με τίποτε. Και έτσι θα είναι τότε για χρόνια. Τέρμα! Η Βουλγαρία και η Ελλάδα θα χάσουν έτσι τη δυνατότητα να γίνουν χώρες διέλευσης υδρογονανθράκων από τη Ρωσία και την περιοχή της Κασπίας προς την Ευρώπη», σημείωσε με έμφαση.
Το παιχνίδι της Ουάσιγκτον
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Μόσχα, με την πίεση που ασκεί μέσω Πούτιν, αποσκοπεί πρωτίστως στην αποδοχή των όρων της τόσο για τη διαχείριση του πετρελαιαγωγού όσο και για την κατασκευή του.
Εκ παραλλήλου, όμως, το Κρεμλίνο προειδοποιεί τη Σόφια -δεδομένου ότι η Αθήνα δεν προβάλλει αντιρρήσεις- να παύσει να δελεάζεται από τις αμερικανικές προτάσεις διέλευσης από το βουλγαρικό έδαφος άλλων αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, υπό τον έλεγχο αμερικανικών εταιρειών. Είναι αλήθεια πως η βουλγαρική ηγεσία αισθάνεται ξαφνικά μεγάλη ευφορία, καθώς η κυβέρνηση Μπους δείχνει τη διάθεση να τη μετατρέψει σε όντως σημαντικό κόμβο διακίνησης ενέργειας προς την Ευρώπη και έτσι αρχίζει να εκδηλώνει συμπτώματα υπεροψίας στις αντίστοιχες διαπραγματεύσεις με τους Ρώσους. Τμήματα της βουλγαρικής ελίτ δείχνουν να μπαίνουν στον πειρασμό αποδοχής του ρόλου που επιθυμεί ο Λευκός Οίκος να παίξει η Βουλγαρία – ρόλο παράγοντα ανάσχεσης της ρωσικής ενεργειακής επέκτασης προς την Ευρώπη.
Υπό αμερικανική καθοδήγηση και οικονομική στήριξη, οι πρωθυπουργοί της Βουλγαρίας, της Αλβανίας και της ΠΓΔΜ υπέγραψαν στις 28 Δεκεμβρίου 2004 μνημόνιο συνεργασίας για την κατασκευή του πετρελαιαγωγού ΑΜΒΟ, ο οποίος θα μεταφέρει πετρέλαιο από το Μπουργκάς του Εύξεινου Πόντου στον Αυλώνα, λιμάνι της Αλβανίας στην Αδριατική, και από εκεί στις δυτικοευρωπαϊκές αγορές έχοντας παρακάμψει τα Στενά του Βοσπόρου.
Ο αγωγός αυτός, μήκους 912 χιλιομέτρων και κόστους περίπου 1,3 δισεκατομμυρίου δολαρίων, είναι ευθέως ανταγωνιστικός προς τον αγωγό Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε, ότι ο ΑΜΒΟ έχει την ίδια ακριβώς δυναμικότητα όπως και ο ελληνοβουλγαρικός αγωγός – περίπου 750.000 βαρέλια την ημέρα.
Για τον ΑΜΒΟ ενδιαφέρθηκαν στο παρελθόν οι πετρελαϊκοί γίγαντες Εξον – Μόμπιλ και Σέβρον – Τέξακο, ενώ τη μελέτη είχε αναλάβει θυγατρική εταιρεία της περιβόητης Χάλιμπερτον, που οι δεσμοί της με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ, Ντικ Τσένι, και τα σκανδαλώδη συμβόλαια που είχε αναλάβει στο Ιράκ είχαν προκαλέσει παγκόσμιο σάλο.
Οι Αμερικανοί δεν έχουν μόνο ενεργειακούς στόχους. Εντάσσουν τον πετρελαιαγωγό Βουλγαρίας – ΠΓΔΜ – Αλβανίας στο πλαίσιο ενός πολύ ευρύτερου προγράμματος έργων υποδομής, που συμπεριλαμβάνουν την κατασκευή της «αντι-Εγνατίας» (δηλαδή ενός υπερσύγχρονου αυτοκινητοδρόμου από τη Μαύρη Θάλασσα ώς την Αδριατική διαμέσου των ίδιων χωρών), αγωγού ή αγωγών φυσικού αερίου, δικτύου οπτικών ινών.
Μείζων στόχος, η πολύπλευρη ενσωμάτωση των χωρών αυτών στο διεθνές σύστημα επιρροής της Ουάσιγκτον, δεδομένου μάλιστα ότι οι Αμερικανοί έχουν ήδη εξασφαλίσει στρατιωτικές βάσεις, διευκολύνσεις και παρουσία των στρατευμάτων τους στις χώρες αυτές.
Τα συμφέροντα του Κρεμλίνου
Η απόφαση της Ε.Ε., τον Ιούνιο του 2006, να καταστήσει ζήτημα προτεραιότητας την κατασκευή του τεράστιου αγωγού φυσικού αερίου Nabucco, μήκους 3.400 χιλιομέτρων και κόστους άνω των 5,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ο οποίος θα ξεκινά από το Αζερμπαϊτζάν και θα καταλήγει στην Αυστρία, περνώντας μέσα και από τη Βουλγαρία, ενίσχυσε σίγουρα την αυτοπεποίθηση της βουλγαρικής ηγεσίας και έκανε δυσκολότερη τη συνεννόησή της με τους Ρώσους.
Από την άλλη πλευρά, ο αγωγός Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης ήταν σημαντικός για το Κρεμλίνο μόνο όσο δεν είχε αποφασιστεί οριστικά και αμετάκλητα η διοχέτευση των πετρελαίων της Κασπίας στο Τζεϊχάν της Τουρκίας μέσω Γεωργίας και παιζόταν ακόμη το ενδεχόμενο το πετρέλαιο αυτό να περάσει μέσω ρωσικού εδάφους στο Νοβοροσίσκ, στην ανατολική ακτή του Εύξεινου Πόντου. Τότε ο αγωγός Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης θα ήταν σημαντικός γιατί θα παροχέτευε μεγάλες ποσότητες πετρελαίου παρακάμπτοντας τα Στενά και τα τουρκικά εμπόδια.
Από τη στιγμή όμως που ο αγωγός Μπακού – Τζεϊχάν κατασκευάστηκε, ο ελληνοβουλγαρικός αγωγός έχασε τεράστιο μέρος της σημασίας του. Είναι αμφίβολο αν υπάρχει πετρέλαιο διαθέσιμο για να διοχετεύεται μέσω αυτού ώστε να τον καταστήσει οικονομικά βιώσιμο, γι’ αυτό και η υπόθεση «σέρνεται» τόσα χρόνια.
Η Ελλάδα συνέχισε να ενδιαφέρεται σοβαρά γιατί ο αγωγός Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης αποτελεί μια από τις ελάχιστες ευκαιρίες της να μπει στο παιχνίδι των αγωγών, έστω και περιθωριακά. Οι Ρώσοι όμως δεν είχαν πλέον παρά ελάχιστο, σχεδόν μηδαμινό, ενδιαφέρον.
Ανταλλάγματα ζητεί η Μόσχα
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν αποφάσισε ξαφνικά, το φθινόπωρο, να δώσει «φιλί ζωής» στον ελληνοβουλγαρικό αγωγό, συγκαλώντας στην Αθήνα συνάντηση κορυφής του ιδίου με τον Ελληνα πρωθυπουργό Κ. Καραμανλή και τον Βούλγαρο πρόεδρο Γκεόργκι Παρβάνοφ. Φυσικά, η κίνηση Πούτιν εντάσσεται στο πλαίσιο της ρωσικής ενεργειακής πολιτικής. Κάνοντας «δώρο» στην Αθήνα την αναβίωση του αγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης, ο Ρώσος πρόεδρος επιδιώκει πολιτικά ανταλλάγματα εκ μέρους της Ελλάδας σε άλλο ενεργειακό σχέδιο, στον τομέα του φυσικού αερίου. Εχει να κάνει με τον αγωγό Nabucco, ο οποίος θα ξεκινά από το Αζερμπαϊτζάν και μέσω Γεωργίας, Τουρκίας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Ουγγαρίας θα καταλήγει στην Αυστρία. Η Ελλάδα διεκδικεί την κατασκευή ενός αγωγού φυσικού αερίου που θα παίρνει φυσικό αέριο από την Τουρκία και διασχίζοντας τη Μακεδονία θα καταλήγει στη Θεσπρωτία και από εκεί με υποθαλάσσια σύνδεση θα περνάει στην Ιταλία απέναντι. Οταν κατασκευαστεί ο Nabucco, αυτός ο ελληνοϊταλικός αγωγός θα αναβαθμιστεί σε σημασία, αφού θα μπορεί να τροφοδοτείται από αυτόν. Τότε ίσως αποκτήσει ενδιαφέρον και για τη Ρωσία. Για την ώρα όμως ο Πούτιν έχει άλλο μέλημα. Υπάρχει ήδη ένας αγωγός φυσικού αερίου, ποντισμένος στον βυθό του Εύξεινου Πόντου και ονομαζόμενος «Γαλάζιο Ρεύμα», ο οποίος συνδέει τη Ρωσία με την Τουρκία, στη Σαμψούντα. Αυτός ο αγωγός υποαπασχολείται για την ώρα επειδή οι Τούρκοι δεν μπορούν να απορροφήσουν όσο φυσικό αέριο μπορεί να τους προμηθεύσει η Ρωσία μέσω του αγωγού αυτού. Το αίτημα του Πούτιν, λοιπόν, είναι ρωσικό φυσικό αέριο του αγωγού αυτού να μπορεί να διοχετεύεται στον αγωγό Nabucco, όταν αυτός κατασκευαστεί και να προμηθεύει έτσι τη δυτική Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό ζητεί και την ελληνική υποστήριξη στη ρωσική πρόταση. Κυρίως σε πολιτικό επίπεδο τώρα, αλλά αργότερα ίσως και σε πρακτικό, αφού π.χ. η Αθήνα θα μπορούσε να προμηθεύεται μέσω του Nabucco και ρωσικό αέριο για τον ελληνοϊταλικό αγωγό ή μόνο για εσωτερική ελληνική κατανάλωση.
