Ο πρόεδρος Πούτιν σπάνια έδωσε σημασία στις ευαισθησίες των πρώην κρατών-δορυφόρων της ΕΣΣΔ. Τα αιτήματα για επιστροφή περιουσιών, που λαφυραγωγήθηκαν από τον Κόκκινο Στρατό κατά τη διάρκεια του πολέμου, αντιμετωπίζονται συνήθως με μελετημένη αδιαφορία από το Κρεμλίνο. Κατά κανόνα οι εκκλήσεις για έκφραση επίσημης συγγνώμης για τα εγκλήματα της σοβιετικής εποχής, έχουν αποτέλεσμα ένα ακόμη μάθημα ιστορίας από τη Μόσχα. «Σας απελευθερώσαμε από τον ναζισμό και γι’ αυτό πρέπει να είστε ευγνώμονες», είναι η στερεότυπη απάντηση.
Και όμως, ο πρόεδρος της Ρωσίας, προεδρεύουσας της Ομάδας των Οκτώ την τρέχουσα περίοδο, τήρησε άψογη στάση στο επίσημο ταξίδι του αυτή την εβδομάδα στην Κεντρική Ευρώπη. Στη Βουδαπέστη, κατέθεσε στεφάνι στο μνημείο θυμάτων της σοβιετικής επέμβασης του 1956, ενώ δήλωσε ότι «αν και η Ρωσία δεν είναι η Σοβιετική Ενωση, οφείλω να ομολογήσω ότι όλοι αισθανόμαστε ηθικό βάρος στις ψυχές μας για τα γεγονότα αυτά». Επέστρεψε επίσης αμύθητης αξίας βιβλία και χειρόγραφα, τα οποία είχαν κλέψει Σοβιετικοί στρατιώτες από προτεσταντική ιερατική σχολή το 1945.
Τέτοιες πρωτόγνωρες δηλώσεις και πρωτοβουλίες αποκαλύπτουν νέα διάθεση συμφιλίωσης μεταξύ του πάλαι ποτέ δεσμοφύλακα και του κρατουμένου του. Η συμφιλίωση αυτή έρχεται, όμως, με συγκεκριμένο τίμημα. Από τη μεριά της, η Ουγγαρία πέτυχε να εξευμενίσει τη ρωσική κοινή γνώμη, ζητώντας επίσημα συγγνώμη για τη συνεργασία της με τους ναζί στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Πλήρωσε επίσης πάνω από 400.000 δολάρια για «έξοδα αποθήκευσης» στην επαρχιακή ρωσική βιβλιοθήκη, όπου φυλάσσονταν τα βιβλία και χειρόγραφα. Οι κυνικοί θα επισημάνουν ότι άλλα λάφυρα πολέμου όπως οι δεκάδες μοναδικής τέχνης πίνακες ζωγραφικής, ιδιοκτησίας Εβραίων, βρίσκονται στη Ρωσία, χωρίς προοπτική επιστροφής τους.
Στα τέλη της εβδομάδας, στην Πράγα, ο πρόεδρος Πούτιν συνάντησε έναν από τους πλέον ένθερμους υποστηρικτές του, δηλαδή τον πρόεδρο της Τσεχίας, Βάτσλαβ Κλάους. Αβρόφρων εκείνος δήλωσε ότι η συζήτηση περί της σοβιετικής εισβολής του 1968 περιττεύει. Εν τούτοις, ο κ. Πούτιν παραδέχθηκε την «ηθική ευθύνη – σε αντιδιαστολή προς τη «νομική ευθύνη». Οι Τσέχοι πρόκειται να επιστρέψουν στη Ρωσία ένα έργο ζωγραφικής του Ιβάν Κραμσκόι, το οποίο εκλάπη από τους ναζί και κατέληξε σε αίθουσα τέχνης του Μπρνο. Οι διαμαρτυρίες του προκατόχου του κ. Κλάους, Βάτσλαβ Χάβελ, αλλά και στελεχών της αντιπολίτευσης για τον πόλεμο στην Τσετσενία δεν είχαν τον παραμικρό αντίκτυπο.
Ρώσοι αξιωματούχοι συνεχάρησαν Τσέχους και Ούγγρους για τη «ρεαλιστική» τους στάση και για την ικανότητά τους να ξεπεράσουν τις ιστορικές διενέξεις, ανοίγοντας τον δρόμο σε ενίσχυση των εμπορικών σχέσεων. Οι σχέσεις του Κρεμλίνου με τις υπόλοιπες πρώην κομμουνιστικές χώρες της Ε.Ε. παραμένουν ψυχρές. Ωστόσο, σύμφωνα με ανώτατη κυβερνητική πηγή στη Βαρσοβία, ακόμη και η Πολωνία διαπιστώνει διστακτικές προσπάθειες προσέγγισης από μέρους του Κρεμλίνου. Τον Ιανουάριο, ο πρόεδρος Πούτιν απέστειλε συλλυπητήριο τηλεγράφημα μετά την κατάρρευση στέγης κτιρίου, που προκάλεσε τον θάνατο 65 ανθρώπων στο Κατοβίτσε. Παραχώρησε επίσης σπάνια και ευρεία συνέντευξη στην πολωνική τηλεόραση, τονίζοντας τα κοινά συμφέροντα των δύο κρατών.
Τι συμβαίνει στην πραγματικότητα; Μήπως ο κ. Πούτιν προσπαθεί να αποκαταστήσει το «τρωθέν» κύρος της Ρωσίας, μετά την πρόσφατη «κρίση» του φυσικού αερίου, τον περασμένο Ιανουάριο; Οι σπασμωδικές κινήσεις αυτές του Κρεμλίνου έστρεψαν κράτη με ενεργειακή εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, στην αναζήτηση εναλλακτικών πηγών ενέργειας. Ομως, παραμονές της άφιξής του στην Κεντρική Ευρώπη, ο Ρώσος πρόεδρος υπό την ιδιότητα του προεδρεύοντος του G-8, σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε από τον διεθνή Τύπο, πρότεινε τη σύσταση ενός διεθνούς συστήματος ενεργειακής ασφάλειας.
Η εμμονή των χωρών της Βαλτικής
Ισως, πίσω από το συμβιβαστικό ύφος του Ρώσου προέδρου να κρύβεται ένα επιδέξιο διπλωματικό παιχνίδι. Η «επίθεση γοητείας» της Ρωσίας στην Κεντρική Ευρώπη -με την οποία διατηρούσε δεσμούς και προς της ΕΣΣΔ- μπορεί να αποσκοπεί και στην απομόνωση της Εσθονίας και της Λεττονίας. Τα δύο αυτά κράτη της Βαλτικής, επιθυμούν όσο κανένα άλλο, να δουν το Κρεμλίνο να υπογράφει συνθήκες, οι οποίες θα αναγνωρίζουν τα μεταπολεμικά τους σύνορα. Η υπογραφή τέτοιων συνθηκών ακυρώθηκε πέρυσι, όταν η Εσθονία και η Λεττονία κατοχύρωσαν νομοθετικά ότι τελούσαν υπό καθεστώς κατοχής της Σοβιετικής Ενωσης, πράγμα το οποίο αρνείται η Ρωσία, που επιμένει ότι οι χώρες της Βαλτικής εισήλθαν στην ΕΣΣΔ οικειοθελώς και νόμιμα. Εξαιτίας αυτού, και χάρη στο ειρωνικό ύφος με το οποίο τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης αντιμετωπίζουν τα αιτήματα των κατοίκων της Βαλτικής, οι πολίτες των χωρών αυτών συνεχίζουν να βλέπουν τη Ρωσία ως απειλή. Οι περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης, όμως, εκτιμούν ότι η στάση αυτή των κρατών της Βαλτικής αποτελεί νεύρωση, και ότι οι λαοί αυτοί θα πρέπει επιτέλους να πάψουν να απασχολούν την Ευρώπη με το παρελθόν τους. Αυτή ακριβώς η θεώρηση των πραγμάτων, καθ’ ην στιγμήν συντελείται η επιστροφή της Ρωσίας στο διεθνές προσκήνιο, θα μπορούσε να αποκτήσει κι άλλους οπαδούς μετά την απροσδόκητα φιλική επίσκεψη του προέδρου Πούτιν στην Κεντρική Ευρώπη την περασμένη εβδομάδα.
