«Μπορεί να είσαι ντυμένη με λευκά μεταξωτά ώς το λαιμό, να έχεις γαρδένιες στα μαλλιά σου και να μην αντικρίζεις ζαχαροκάλαμα, και όμως παρ’ όλα αυτά, να δουλεύεις στις φυτείες». Μπίλι Χολιντέι
Η Αμερικανίδα Ρόζα Παρκς, που πέθανε την περασμένη Τρίτη σε ηλικία 92 ετών, δεν δούλεψε σε φυτείες. Ηταν όμως θύμα των φυλετικών διακρίσεων στις ΗΠΑ. Δεν ήταν διάσημη όπως η Αμερικανίδα τραγουδίστρια της τζαζ, Μπίλι Χολιντέι. H Παρκς ήταν μαύρη όπως και η Χολιντέι όμως η φωνή της ήταν μάλλον χαμηλή. Μέχρι την 1η Δεκεμβρίου του 1955.
Εκείνη την ημέρα, η Ρόζα Παρκς επέστρεφε στο σπίτι της από τη δουλειά της – ήταν μοδίστρα σε ένα μεγάλο εμπορικό κατάστημα στο Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα. Ανέβηκε στο λεωφορείο 2857, αυτό που χρησιμοποιούσε κάθε μέρα διασχίζοντας την κεντρική λεωφόρο Κλίβελαντ. Καθόταν στη θέση της όταν ο οδηγός του λεωφορείου της ζήτησε, όπως και σε άλλους τρεις μαύρους, να σηκωθεί για να παραχωρήσει τη θέση σε ένα λευκό επιβάτη. O τρεις μαύροι συμμορφώθηκαν. H Ρόζα Παρκς όχι. O οδηγός κάλεσε την αστυνομία. H Παρκς συνελήφθη και καταδικάστηκε για παραβίαση των νόμων περί φυλετικών διακρίσεων με πρόστιμο 14 δολαρίων και φυλακίστηκε προσωρινά.
Δεν ήταν η πρώτη φορά που μαύροι στις ΗΠΑ φυλακίζονταν επειδή δεν υπάκουαν στις εντολές των οδηγών στα λεωφορεία. Παρότι με νόμο του 1868, το αμερικανικό Σύνταγμα διακήρυσσε την ισότητα μεταξύ λευκών και μαύρων, το 1955, στον αμερικανικό Νότο ίσχυαν ακόμη οι περιώνυμοι νόμοι του Τζιμ Κρόου. Ηταν νόμοι που είχαν θεπιστεί μετά τη λήξη του αμερικανικού εμφυλίου πολέμου και παγίωναν τις φυλετικές διακρίσεις στα μέσα μαζικής μεταφοράς, στα θέατρα, στοτς κινηματογράφους, στα εστιατόρια και στα δημόσια λουτρά. Με τους ίδιους αυτούς νόμους ήταν απαγορευμένοι σε ορισμένες Πολιτείες και οι γάμοι μεταξύ λευκών και μαύρων.
Εγραψε ιστορία
Οταν η Ρόζα Παρκς αρνήθηκε να παραχωρήσει τη θέση της στο λεωφορείο στο Μοντγκόμερι, τα γνώριζε όλα αυτά. Γεννημένη στο Τάσκετζι της Αλαμπάμα στις 4 Φεβρουαρίου 1913, η Ρόζα Λουίζ Μακόλεϊ είχε μεγαλώσει σε οικογένεια αγροτών. Συχνά έβλεπε τον παππού της να παίρνει το όπλο του όταν τα μέλη της ρατσιστικής οργάνωσης Κου Κλουξ Κλαν παρήλαυναν στους δρόμους της πόλης. H Ρόζα Λουίζ κατάφερε να τελειώσει το σχολείο στα εικοσιένα της. Το 1932 παντρεύτηκε τον κουρέα Ρέιμοντ Παρκς και το 1943, είχε την πρώτη της φραστική σύγκρουση με έναν οδηγό λεωφορείου, τον Τζέιμς Μπλέικ, που την κατέβασε από το όχημα επειδή ήταν μαύρη. Δώδεκα χρόνια αργότερα, κατά διαβολική σύμπτωση, ο ίδιος οδηγός ήταν που κάλεσε την αστυνομία για να συλλάβει τη Ρόζα Παρκς.
Για τη νεότερη αμερικανική ιστορία, η σύλληψή της σηματοδοτεί την έναρξη του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα. Επί 381 ημέρες οι μαύροι στο Μοντγκόμερι μποϊκόταραν τα λεωφορεία της πόλης. Ολο αυτό το διάστημα, περισσότεροι από 40.000 άνθρωποι πήγαιναν στη δουλειά τους με τα πόδια – πολλοί από αυτούς αναγκάζονταν να περπατούν επί πολλά χιλιόμετρα. Μαζί τους και ένας νεαρός ιεροκήρυκας, ονόματι Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, που μέσω της οργάνωσης «Ενωση για την Πρόοδο του Μοντγκόμερι», αναδείχθηκε σε ζωντανό σύμβολο του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα – και που λίγα χρόνια αργότερα, το 1964 τιμήθηκε με το Νομπέλ Ειρήνης.
Κατάργηση διακρίσεων
Η πρώτη σημαντική συνέπεια της πράξης της Ρόζας Παρκς ήταν η απόφαση το 1956 του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να καταργήσει τις φυλετικές διακρίσεις στα λεωφορεία. Ενα χρόνο αργότερα το 1957, θεσπίστηκε ο νόμος περί πολιτικών δικαιωμάτων που υπερασπιζόταν το δικαίωμα ψήφου των μαύρων Αμερικανών. Επί της ουσίας, ο νόμος, στην εκπόνηση του οποίου συνέβαλε και ο μετέπειτα Δημοκρατικός πρόεδρος των ΗΠΑ, Λίντον Τζόνσον, υπερασπιζόταν και παγίωνε ένα δικαίωμα που οι μαύροι Αμερικανοί είχαν από το 19ο αιώνα. Το δικαίωμα αυτό πολύ συχνά καταστρατηγήθηκε, κυρίως στις νότιες Πολιτείες. H εκλογή του Τζον Κένεντι, στην προεδρία των ΗΠΑ, το 1960, έδωσε νέα πνοή στο κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων. Γι’ αυτό και η δολοφονία του, το 1963, πέραν του πολιτικού κλονισμού που προκάλεσε, γέννησε πολλά ερωτήματα για το αν ο διάδοχός του στην προεδρία, Λίντον Τζόνσον, θα έδειχνε ανάλογο ενδιαφέρον για την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων. Τον Φεβρουάριο του 1964 φηφίστηκε τελικώς στις ΗΠΑ ο νέος νόμος περί πολιτικών δικαιωμάτων, που καταργούσε τις φυλετικές διακρίσεις, και ο οποίος αποτέλεσε την κορύφωση ενός αγώνα που πυροδότησε η πράξη της Ρόζας Παρκς.
Οταν ρωτούσαν τη Ρόζα Παρκς γιατί αρνήθηκε να παραχωρήσει τη θέση της εκείνη την ημέρα στο λευκό συνεπιβάτη της στο λεωφορείο, απαντούσε γιατί είχε βαρεθεί να την αντιμετωπίζουν ως πολίτη δεύτερης κατηγορίας.
Ο θάνατός της στις αρχές της εβδομάδας έδωσε την ευκαιρία στην αμερικανική ηγεσία -από τον πρόεδρο Τζορτζ Μπους έως την υπουργό Εξωτερικών Κοντολίζα Ράις- να επαινέσει τη συμβολή της στη δημουργία μιας καλύτερης Αμερικής. Μπορεί να διαφωνεί κανείς με τον ορισμό της καλύτερης Αμερικής, όπως τον εκφράζει η σημερινή της ηγεσία. Ας θυμάται όμως ότι η κατά Ρόζα Παρκς καλύτερη Αμερική υπήρξε και εξακολουθεί να υπάρχει.
