Προς τα πού οδεύει τελικά η Ουκρανία; Ανατολικά, δυτικά, στο απόλυτο χάος, στη διάσπαση, στην οικονομική κατάρρευση ή απλώς σε μια «εποικοδομητική» αναδιοργάνωση της πολιτικής της σκηνής; Ενας γρίφος με πολλαπλές πτυχές έχει κάνει την εμφάνισή του στο έδαφος της πρώην ΕΣΣΔ, με πρωταγωνιστές τους Ουκρανούς ψηφοφόρους, τη Ρωσία, την E.E. και τις απολήξεις των πετρελαιαγωγών στη Μαύρη Θάλασσα. Οι αμφιλεγόμενες προεδρικές εκλογές της 21ης Νοεμβρίου, που έδωσαν τη νίκη στο φιλορωσικό κυβερνητικό επιτελείο του Βίκτορ Γιανουκόβιτς και του Λεονίντ Κούτσμα, αποκάλυψαν σε ολόκληρο τον κόσμο, αλλά και στους ίδιους τους Ουκρανούς, τη βαθιά διαχωριστική γραμμή μεταξύ της βιομηχανικής και φιλορωσικής Ουκρανίας στην Ανατολή και της φιλοδυτικής επαναστατικής Ουκρανίας στη Δύση…
Μένει να δούμε εάν η προσπάθεια για την άρση του εκλογικού αδιεξόδου -που επιχειρείται από την περασμένη Τετάρτη, με βασανιστικές διαπραγματεύσεις, παρουσία Ευρωπαίων και Ρώσων μεσολαβητών- θα μπορούσε να ξανακρύψει το εν λόγω ρήγμα κάτω από οποιοδήποτε, ευρέως αποδεκτό, σύμφωνο ενότητας.
Εμπρηστικές δηλώσεις
Ενδεικτικές του κλίματος ήταν οι αντιδράσεις της Οδησσού, ο δήμαρχος της οποίας έσπευσε να διακηρύξει, εν μέσω των κλιμακούμενων διαδηλώσεων της αντιπολίτευσης, ότι «ένα λιμάνι της Μαύρης Θάλασσας, που στηρίζει με την οικονομία του ολόκληρη την Ουκρανία, δεν έχει κανένα λόγο να υποκύπτει σε εκβιασμούς, προερχόμενους από τα δυτικά… Οταν η μία πλευρά συμπεριφέρεται ως ο απόλυτος αφέντης και απορρίπτει αυτό που επιθυμούν και ψήφισαν οι μισοί κάτοικοι της χώρας, η άλλη πλευρά μπαίνει στον πειρασμό να επιδιώξει αργά ή γρήγορα την αυτονομία της», υπογράμμισε ο κ. Ρουσλάν Μποντέλαν, αποστομώνοντας τόσο την αντιπολίτευση, όσο και την κυβέρνηση.
Το μέτωπο Γιουσένκο απαιτούσε κραυγάζοντας όλο αυτό τον καιρό την άμεση παράδοση της εξουσίας, καταγγέλοντας τη νόθευση του εκλογικού αποτελέσματος. Την ίδια ώρα η κυβέρνηση, διά της υπηρεσίας ασφαλείας SBU, προειδοποιούσε ότι θα διώξει πολιτικά οποιονδήποτε «απειλήσει την εδαφική ακεραιότητα της χώρας».
Πράγματι, η απόφαση πολλών πόλεων της Ανατολής, όπως η Οδησσός του εμπορίου και το Ντόνετσκ των ανθρακωρύχων, να στραφούν προς την οδό της αυτονομίας, ήταν η σοβαρότερη εξέλιξη στην ουκρανική κρίση, μάλιστα ουδείς εγγυάται ότι ο κίνδυνος διάσπασης θα εκλείψει σε περίπτωση πολιτικής λύσης μεταξύ των μεγάλων κομμάτων στο Κίεβο. H τοπική κυβέρνηση της Οδησσού, όπως και οι αρχές του Ντόνετσκ, αφήνουν να εννοηθεί ότι σε περίπτωση που ο υποψήφιος πρόεδρος του φιλοδυτικού στρατοπέδου, Βίκτορ Γιουσένκο, κατακτήσει την εξουσία, εκείνοι θα επισπεύσουν τη διαδικασία της αυτονόμησης.
Δημοψήφισμα στο Ντόνετσκ
Αρχικά, και υπό το κράτος της απειλής των πολιτικών διώξεων, το Ντόνετσκ υποχώρησε και διόρθωσε τη διατύπωσή του, αλλάζοντας τα περί αυτονομίας με γενικότητες περί ομοσπονδίας. Παρ’ ότι απέσυρε τα σχέδιά του για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος με θέμα την αυτονόμηση, σήμερα Κυριακή, 5 Δεκεμβρίου, η αποφασιστική στάση της Οδησσού έναντι των συστάσεων της SBU έδωσαν νέα πνοή στο όραμα της «Νέας Ρωσίας». Το Ντόνετσκ τελικά ανακοίνωσε ότι θα διεξαγάγει δημοψήφισμα με θέμα τον φεντεραλισμό, στις 9 Ιανουαρίου, ανεξάρτητα από την έκβαση των πολιτικών διαπραγματεύσεων.
Η δημιουργία της «Νέας Ρωσίας», μιας οικονομικά ισχυρής δημοκρατίας, που δεν θα εξαρτάται ούτε από τη Ρωσία, ούτε από την Ουκρανία, ήταν το αίτημα περίπου 3.000 ατόμων που διαδήλωσαν στην Οδησσό στις 27 Νοεμβρίου. Απηχώντας τις θέσεις τους, ο στενός συνεργάτης του δημάρχου Μποντέλαν, Βολοντιμίρ Ρουσιένκο, παρατήρησε ότι η «νέα οντότητα» στην ανατολική κυρίως ρωσόφωνη Ουκρανία θα εκτείνεται σε πολύ ευρύτερο έδαφος από αυτό που καταλαμβάνουν οι. ..φτωχοί συγγενείς, φιλοδυτικοί και οικονομικά εξαρτημένοι οπαδοί του αρχηγού της αντιπολίτευσης Βίκτορ Γιουσένκο και της «αντιδραστικής συμμάχου» του, Γιούλια Τιμοσένκο. (Οι εμπρηστικές εκκλήσεις της τελευταίας προς τα πλήθη των διαδηλωτών να καταλάβουν κυβερνητικά κτίρια, δημιουργούν ποικίλα ερωτήματα για τον ρόλο της στην κρίση, με τους πολιτικούς αναλυτές να διερωτώνται εάν η προσωπική της σύγκρουση με τον απερχόμενο πρόεδρο Κούτσμα έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης από τη Δύση).
Ο κ. Ρουσιένκο υπενθύμισε, επίσης, ότι η ανατολική Ουκρανία, που ψήφισε υπέρ του Βίκτορ Γιανουκόβιτς, του φιλορώσου υποψηφίου, «εκλεκτού» του κ. Κούτσμα και προερχόμενου από τη βιομηχανική τάξη, καλύπτει το 80% του ΑΕΠ της χώρας. «H Ουκρανία, ούτως ή άλλως, δεν είναι ενιαίο κράτος, αφού η Κριμαία απολαμβάνει ήδη ειδικού καθεστώτος αυτονομίας… Το λιμάνι της Σεβαστούπολης, μάλιστα, λειτουργεί ως βάση για τον ρωσικό στόλο της Μαύρης Θάλασσας», διευκρίνισε ο κ. Ρουσιένκο. Δεν έκανε λόγο για το Νοβοροσίσκ, τερματικό κόμβο πετρελαιαγωγών από τη Ρωσία, το Καζακστάν και την Ουκρανία.
«Ηδη ορισμένες περιοχές αναγκάζονται να λαμβάνουν μόνες τους αποφάσεις, χωρίς να περιμένουν τις οδηγίες του Κιέβου. Εάν ο Γιουσένκο πάρει την εξουσία, τότε θα έχουμε το δικαίωμα να προκηρύξουμε δημοψήφισμα για το εδαφικό καθεστώς και τη δημιουργία μιας αυτόνομης περιοχής στα νοτιοανατολικά».
Νέες εκλογές ή επανάληψη του β΄ γύρου;
Πολλά θα εξαρτηθούν από τους ελιγμούς του κ. Κούτσμα, που έχει ταχθεί υπέρ της προκήρυξης νέων εκλογών και όχι της επανάληψης του δεύτερου γύρου. «Πού ακούσατε εκλογές με τρεις γύρους;», ρώτησε την περασμένη εβδομάδα. Νωρίτερα, το κυβερνητικό επιτελείο αποδέχθηκε την ακύρωση των προεδρικών εκλογών, διαισθανόμενο προφανώς ότι είναι προτιμότερο να επιδιώξει μια καθυστερημένη επίλυση της κρίσης με ευνοϊκούς όρους, παρά να επιτρέψει στην ορμή των διαδηλωτών να μετασχηματισθεί σε εμφύλια σύρραξη. Μέχρι τα μέσα της περασμένης εβδομάδας, η αντιπολίτευση ζητούσε την άμεση επανάληψη της «μονομαχίας» Γιούσενκο – Γιανουκόβιτς, ενώ η κυβέρνηση αντιπρότεινε νέες εκλογές με νέους υποψηφίους, διότι η απουσία των σημερινών πρωταγωνιστών, όπως υποστηρίζει, θα λειτουργήσει κατευναστικά. Ομως, εν αναμονή των νέων εκλογών, θα προωθηθούν συνταγματικές αλλαγές, που θα επιτρέψουν αφ’ ενός τη διεξαγωγή των εκλογών αυτών και αφ’ ετέρου νέα πολιτικά παιχνίδια με άγνωστες συνέπειες. «Οποιος υποψήφιος κι αν κερδίσει, το βέβαιο είναι ότι η ουκρανική κοινωνία βρίσκεται στα πρόθυρα μιας μεγάλης πολιτικής αναδιοργάνωσης», σχολιάζουν οι New York Times. Εάν πράγματι υπερισχύσουν τα οικονομικά συμφέροντα της υπό διαμόρφωσιν νέας μεσαίας τάξης επιχειρηματιών -η οποία γενικώς υποστηρίζει τον Γιούσενκο για να γλιτώσει από την «ολιγαρχία»- αλλά και των κυβερνητικών, ίσως η απειλή του κατακερματισμού να αποφευχθεί. Ωστόσο, η ετυμηγορία του Ανώτατου Δικαστηρίου υπέρ της επανάληψης του δεύτερου γύρου των εκλογών, δικαιώνει ουσιαστικά τον κ. Γιούσενκο, τη στιγμή κατά την οποία ο πρόεδρος Πούτιν χαρακτήρισε τη λύση της επανάληψης του δεύτερου γύρου «κοροϊδία».
