Την επαύριον της αποτρόπαιης σφαγής που προκάλεσαν οι τρομοκράτες στο σχολείο του Μπεσλάν, ο πρόεδρος Πούτιν είχε την αμέριστη συμπαράσταση σχεδόν όλων των δυτικών ηγετών. Λίγα εικοσιτετράωρα αργότερα, ήρθε ο αρχηγός του ρωσικού γενικού επιτελείου αρχικά και ο ίδιος ο Πούτιν στη συνέχεια να δηλώσουν ότι η Ρωσία -στα χνάρια της Αμερικής και του Ισραήλ- υιοθετεί, από εδώ και στο εξής, τη λογική των «προληπτικών πληγμάτων» σε οποιοδήποτε σημείο της γης. H ανησυχητική αυτή εξέλιξη συνάντησε την απολύτως προβλέψιμη κατανόηση του Τζορτζ Μπους και την αμήχανη σιωπή της Ευρώπης.
«Οπισθοδρόμηση»
Το σκηνικό άλλαξε δραματικά την περασμένη Δευτέρα, με τις σαρωτικές αλλαγές στο εσωτερικό της Ρωσίας που ανήγγειλε ο Βλαντιμίρ Πούτιν. O Κόλιν Πάουελ έσπευσε να εκφράσει τις «ανησυχίες» της Ουάσιγκτον, κάνοντας λόγο για «οπισθοδρόμηση από τον δρόμο των δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων». Ανάλογες ήταν οι αντιδράσεις φιλοαμερικανικών κυβερνήσεων της Λεττονίας και της Λιθουανίας, αλλά και της γερμανικής Δεξιάς – την οποία, πάντως, δεν ακολούθησε η κυβέρνηση του Γκέρχαρντ Σρέντερ. Σε λιγότερο διπλωματική γλώσσα, το κύριο άρθρο των «Νιου Γιορκ Τάιμς» έγραφε ότι «ο Βλαντιμίρ Πούτιν ακολουθεί τα πιο σκοτεινά ένστικτα του παλιού αξιωματούχου των μυστικών υπηρεσιών». Οι σελίδες της γαλλικής «Μοντ» άνοιξαν για τον εξόριστο Ρώσο μεγιστάνα Μπορίς Μπερεζόφσκι, που έγραψε ότι «ο Πούτιν είναι ο χειρότερος τρομοκράτης». Από κοντά και οι φιλοαμερικανοί «νέοι φιλόσοφοι» τύπου Γκλιγκσμάν, που υποστηρίζουν, ούτε λίγο, ούτε πολύ, ότι, όπως η Οκτωβριανή των μπολσεβίκων, έτσι και η «Σεπτεμβριανή Επανάσταση» του παλιού αξιωματούχου της KGB ανοίγει τον δρόμο για έναν νέο ολοκληρωτισμό!
Το αντιτρομοκρατικό «πακέτο»
Ποια ήταν, όμως, τα μέτρα του Πούτιν, που ξύπνησαν τους παλιούς εφιάλτες της Ουάσιγκτον και των υποστηρικτών της; Σε αδρές γραμμές, ο Ρώσος πρόεδρος αξιοποίησε το τραγικό συμβάν στο Μπεσλάν, με τον τρόπο που αξιοποίησε τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου ο Τζορτζ Μπους: Για να κηρύξει αντιτρομοκρατική Σταυροφορία στο εξωτερικό και για να επιβάλει μια «Δημοκρατία εκτάκτου ανάγκης» στο εσωτερικό της χώρας. Στο αντιτρομοκρατικό «πακέτο» του Πούτιν περιλαμβάνονται η επαναφορά της θανατικής ποινής, η πιο εντατική παρακολούθηση των ξένων και άλλα παρόμοια μέτρα, που είτε ισχύουν εδώ και δεκαετίες στις ΗΠΑ, είτε επιβλήθηκαν με τον διαβόητο νόμο PATRIOT μετά την 11η Σεπτεμβρίου.
Οργή ΗΠΑ
Φυσικά, οι Αμερικανοί δεν άσκησαν καμία κριτική στον Πούτιν γι’ αυτά τα μέτρα, όπως δεν είπαν τίποτα για την εξόντωση του ενός δεκάτου έως ενός εβδόμου του τσετσενικού πληθυσμού από τον ρωσικό στρατό. Αυτό που τους εξόργισε ήταν, πρώτον, η απόφαση του Πούτιν να διορίζονται στο εξής από το Κρεμλίνο (με την τυπική επικύρωση από τα τοπικά κοινοβούλια) οι κυβερνήτες των ρωσικών περιφερειών, που μέχρι τώρα εκλέγονταν άμεσα από τη λαϊκή ψήφο. Και δεύτερον, η απόφασή του να εκλέγονται όλοι οι βουλευτές της Δούμας από τις λίστες των κομμάτων, ενώ μέχρι τώρα οι μισοί εκλέγονταν ως ανεξάρτητοι. Τα δύο αυτά μέτρα έχουν βέβαια τη σημασία τους και μπορούν να τύχουν της άλφα ή βήτα κριτικής από τις πολιτικές δυνάμεις της Ρωσίας. Αλλά είναι πολύ δύσκολο να δει κανείς πώς τέτοιου είδους μεταρρυθμίσεις, που αποτελούν καθαρά εσωτερική υπόθεση της Ρωσίας, μπορούν να δικαιολογήσουν εξωτερικές παρεμβάσεις και οιμωγές περί «νέου ολοκληρωτισμού».
Στην πραγματικότητα, οι Αμερικανοί δεν φοβούνται μια «αντιδημοκρατική», αλλά μια ισχυρή Ρωσία. H επάνοδος της έκπτωτης Αυτοκρατορίας σε ρόλο μεγάλης διεθνούς δύναμης είναι η αποστολή στην οποία υποτάσσει όλα τα άλλα, με ψυχρό υπολογισμό και αμείλικτη αποφασιστικότητα, ο πρόεδρος Πούτιν από την πρώτη μέρα που πάτησε το πόδι του στο Κρεμλίνο.
Σε μια χώρα που δεν έχει ζήσει ποτέ στην Ιστορία της δημοκρατία δυτικού τύπου και όπου η κοινωνία των πολιτών είναι σχεδόν ανύπαρκτη, αυτή η προσπάθεια μοιραία περνάει από τη δημιουργία ενός είδους φωτισμένης απολυταρχίας με κοινοβουλευτικό μανδύα. Οπως ο Ηγεμόνας του Μακιαβέλι στην αναγεννησιακή Ιταλία, ο Πούτιν είναι υποχρεωμένος, αν θέλει να κάνει ξανά τη χώρα του σεβαστή, να συντρίψει τη δύναμη των διαβόητων «ολιγαρχών», τύπου Μπερεζόφσκι, Χοντορκόφσκι και ΣΙΑ, και των διαπλεκομένων με αυτούς (και με τη ρωσική Μαφία) περιφερειακών κυβερνητών της αχανούς χώρας. Αυτούς στοχεύουν και τα μέτρα που ανήγγειλε την περασμένη Δευτέρα, και όχι βέβαια την εν πολλοίς εικονική «ρωσική Δημοκρατία».
Νέα «κρατική ιδεολογία»
Η «επανάσταση εκ των άνω» του Πούτιν επεκτείνεται και στο πεδίο της ιδεολογίας. O επαρχιώτικος εκστασιασμός του Γέλτσιν απέναντι στη Δύση, τον καπιταλισμό και τον καταναλωτισμό, έδωσαν τη θέση τους σε μια νέα «κρατική ιδεολογία», πιο κοντά στις ιστορικές παραδόσεις και τις προσλαμβάνουσες παραστάσεις των Ρώσων. Με κύρια συστατικά τον εθνικισμό και τον κρατισμό, το ιδεολογικό κοκτέιλ του Πούτιν έχει εμφανή δάνεια από τη σοβιετική εποχή. H «δικτατορία του νόμου» παραπέμπει συνειρμικά στη «δικτατορία του προλεταριάτου», η «συγκεντρωτική δημοκρατία» στον «δημοκρατικό συγκεντρωτισμό». Ακόμη και ο νέος εθνικός ύμνος, που ακούσαμε στους Ολυμπιακούς Αγώνες, είναι ο παλιός, γνωστός ύμνος της κραταιάς Σοβιετικής Ενωσης, μόνο που οι αναφορές στο κόμμα και την Επανάσταση έχουν αντικατασταθεί από πανομοιότυπες αναφορές στον λαό και στο Εθνος. Στο βαρυσήμαντο διάγγελμά του προς τον ρωσικό λαό, λίγο μετά τα τραγικά γεγονότα στο Μπεσλάν, ο Πούτιν δεν δίστασε να αναφερθεί με νοσταλγικό τόνο στη Σοβιετική Ενωση και να θίξει ευαίσθητες χορδές των συμπατριωτών του, μιλώντας για «εξωτερική (διάβαζε: ιμπεριαλιστική) περικύκλωση» και υπονοώντας ευθέως ότι πίσω από τους Τσετσένους τρομοκράτες βρίσκονται οι Αμερικανοί!
Οσο για τα «προληπτικά πλήγματα», αυτά δεν προαναγγέλλουν, φυσικά, δολοφονίες εξορίστων Τσετσένων πολιτικών στο Λονδίνο, αλλά επιχειρήσεις της μιας ή της άλλης μορφής σε φιλοαμερικανικές χώρες του «εγγύς εξωτερικού», όπως η Γεωργία και το Ουζμπεκιστάν, με στόχο την επαναπρόσδεσή τους σε ρωσική τροχιά. Ασφαλώς, ο Πούτιν είναι πολύ πραγματιστής, ώστε να αποφύγει μια κατά μέτωπον σύγκρουση με τις ΗΠΑ και αρκετά πανούργος, ώστε να καλύπτει τις δικές του, εθνικιστικές βλέψεις με δάνεια από τη ρητορική του Λευκού Οίκου. Αλλά την επόμενη φορά που θα δούμε στις οθόνες μας τον Μπους και τον Πούτιν να αγκαλιάζονται θερμά, θα πρέπει να σκεφτόμαστε ότι καθένας ψάχνει στην πλάτη του άλλου το πιο μαλακό σημείο για το επόμενο χτύπημα.
Απειλές Μπασάγιεφ, βολές Γέλτσιν
Με νέες εκατόμβες απειλεί τη Ρωσία ο διαβόητος Τσετσένος πολέμαρχος Σαμίλ Μπασάγιεφ, ο οποίος ανέλαβε την ευθύνη της απαγωγής στο σχολείο της πόλης Μπεσλάν με ανακοίνωση στην ιστοσελίδα της οργάνωσής του, στο Διαδίκτυο. Οπως αποκάλυψε ο Μπασάγιεφ, στην επίθεση πήραν μέρος 33 «μαχητές», εκ των οποίων 14 Τσετσένοι, εννέα Ινγκουσέτιοι, δύο Ρώσοι, δύο Οσσέτιοι, δύο Αραβες και τέσσερις άλλοι υπήκοοι της Ρωσίας από διαφορετικές εθνικές ομάδες.
Η εξέλιξη αυτή εξασθενίζει την αρχική προσπάθεια του Βλαντιμίρ Πούτιν να εμφανίσει το κύμα βίας στον Καύκασο και στην ίδια τη Ρωσία ως «εισαγόμενο» από την Αλ Κάιντα, αποσυνδέοντάς το από το τσετσενικό. Σημειώνεται ότι ο Ασλανμπέκ Ασλαχάνοφ, κορυφαίος σύμβουλος του Πούτιν για το Τσετσενικό, αναγνώρισε πρόσφατα ότι «οι μαζικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τσετσενία, ιδίως οι σαρωτικές στρατιωτικές επιχειρήσεις, βοήθησαν στην εξώθηση αρκετών ανθρώπων προς την τρομοκρατία». Απομένει να αποδειχθεί αν πρόκειται για προάγγελο μιας πιο ρεαλιστικής και πιο πολιτικής προσέγγισης του προβλήματος της Τσετσενίας από τον Ρώσο πρόεδρο.
Αίσθηση προκάλεσαν εξ άλλου οι βολές του πρώτου προέδρου της μετακομμουνιστικής Ρωσίας, Μπόρις Γέλτσιν, εναντίον του Πούτιν για τις αλλαγές στο πολιτικό σύστημα που προωθεί ο τελευταίος. O Γέλτσιν έκανε λόγο για κίνδυνο «στραγγαλισμού» των πολιτικών ελευθεριών στο όνομα του αντιτρομοκρατικού αγώνα και υπεραμύνθηκε του Συντάγματος που θεσπίσθηκε επί των ημερών του. H πολιτική επανεμφάνιση του Γέλτσιν δεν πρέπει να είναι άσχετη με τις διώξεις των «ολιγαρχών», που συνδέονται με το γελτσινικό περιβάλλον, από τον διάδοχό του στο Κρεμλίνο.
