Κλιμακώθηκαν οι αντιδράσεις ορισμένων δυτικών κύκλων στην προσπάθεια του Βλαντιμίρ Πούτιν να περιορισίσει την ασυδοσία των διαβόητων «ολιγαρχών», με κορύφωση τη σύλληψη του Ρωσοεβραίου μεγιστάνα των πετρελαίων, Μιχαήλ Χοντορκόφσκι. Παραβιάζοντας το διπλωματικού πρωτοκόλλου, ο Αριέλ Σαρόν δήλωσε διά του εκπροσώπου του, ενώ επισκεπτόταν επίσημα τη Μόσχα, πως «φοβάται, ως Εβραίος και ως πρωθυπουργός, ότι βρίσκεται σε εξέλιξη διωγμός εναντίον των Εβραίων» στη Ρωσία. Εγκυρες ευρωπαϊκές εφημερίδες, όπως η «Μοντ» και η «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», διαπίστωναν «νεκρανάσταση μεθόδων της σταλινικής εποχής». Και ο Αμερικανός γερουσιαστής Μακ Κέιν, μία από τις ισχυρότερες προσωπικότητες του Κογκρέσου, υποστήριζε ότι «ένα υπόγειο πραξικόπημα εναντίον των δυνάμεων της Δημοκρατίας και του καπιταλισμού της αγοράς στη Ρωσία… μας φέρνει μπροστά στην απειλή μιας νέας περιόδου Ψυχρής Ειρήνης μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας».
Στρουθοκαμηλισμός…
Η αλήθεια είναι ότι η Δύση είχε πολλούς λόγους να ασκήσει κριτική στα πεπραγμένα του Πούτιν αλλά δεν το έπραξε. Οταν το Κρεμλίνο μετέτρεπε την Τσετσενία σε απέραντο Σεράγεβο, ήταν εσωτερική υπόθεση της Ρωσίας. Οταν ο Πούτιν προκαλούσε εκατόμβη, με χρήση χημικών αερίων, στο «Παλάτι του Πολιτισμού», ήταν σύμμαχος στον πόλεμο κατά της διεθνούς τρομοκρατίας. Εξίσου στρουθοκαμηλική ήταν η στάση πολλών απέναντι στο παρατεινόμενο κοινωνικό δράμα του ρωσικού λαού.
Την ώρα που εκτυλισσόταν το σίριαλ Χοντορκόφσκι, οι πολίτες της Ρωσίας συγκλονίζονταν από την τραγωδία του Ροστόφ, όπου 46 ανθρακωρύχοι έδιναν μάχη με το θάνατο επί πέντε μερόνυχτα, εγκλωβισμένοι 700 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Οι γυναίκες των ανθρακωρύχων εκμυστηρεύονταν ότι οι άνδρες τους δούλευαν χωρίς να πληρώνονται από τον Μάρτιο. Για να ελαφρύνει το δράμα τους, ο δήμαρχος του Ροστόφ υποσχέθηκε στην οικογένεια κάθε εγκλωβισμένου ανθρακωρύχου το αστρονομικό ποσό των… 40 δολαρίων!
Οι κατήγοροι του Πούτιν θα μπορούσαν ακόμη να διαμαρτυρηθούν για τους 900.000 κρατούμενους στις απερίγραπτες φυλακές της Ρωσίας, ανάμεσα στους οποίους 37.000 είναι φορείς του AIDS και 86.000 πάσχουν από φυματίωση. Για τις στρατιές των ανέργων, των αστέγων και των μεταναστών που, αφού εκποίησαν ό,τι είχαν και δεν είχαν σε κάποιο Μοναστηράκι, πουλάνε το τελευταίο πράγμα που τους έχει απομείνει, το ίδιο τους το κορμί, την ώρα που η μαφιόζικη πλουτοκρατία της χώρας τους διασπαθίζει μυθώδη ποσά στις Ελούντες και στα Λαγονήσια της Δύσης. Προφανώς, όλα αυτά αξιολογήθηκαν ψυχρά, ως «παράπλευρες απώλειες της μετάβασης στην ελεύθερη αγορά».
Στα 40 του χρόνια, ο ιδιοκτήτης της «Γιούκος» έγινε ο 26ος δισεκατομμυριούχος του πλανήτη. Αξιοθαύμαστο επίτευγμα για έναν άνθρωπο που ούτε πετρέλαιο βρήκε ούτε διυλιστήρια ούτε αγωγούς ούτε δεξαμενόπλοια κατασκεύασε. Ολα αυτά είχαν φτιαχτεί από τον σοβιετικό λαό, όταν ο Χοντορκόφσκι ήταν άσημο στέλεχος της νεολαίας του ΚΚΣΕ. Οπως και όλοι οι όμοιοί του, τύπου Μπερεζόφσκι, Γκουζίνσκι, Αμπράμοβιτς και ΣΙΑ, ο Χοντορκόφσκι υπήρξε δημιούργημα της εξωφρενικής, για πολιτισμένο έθνος, λεηλασίας κοινωνικού πλούτου – των «ιδιωτικοποιήσεων» της εποχής Γιέλτσιν.
Οταν κατέρρευσε η ΕΣΣΔ, η παλιά νομενκλατούρα δεν διέθετε τα αναγκαία κεφάλαια για να εξαγοράσει τις κρατικές επιχειρήσεις. H πραγματική ζήτηση ανερχόταν μόλις στο 1,5% της αξίας των επιχειρήσεων. Για να ξεμπλοκάρει τα πράγματα, ο Γιέλτσιν ίδρυσε την κρατική υπηρεσία… ιδιωτικοποιήσεων (Γκοσκομιμούστσεστβο) την οποία ανέθεσε στον αντιπρόεδρο Ανατόλι Τσουμπάις. O τελευταίος, έβαλε τους Ρώσους πολίτες να αγοράσουν κρατικά ομόλογα αξίας 10.000 ρουβλίων, με τα οποία υποτίθεται ότι γίνονταν μέτοχοι των υπό ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεων – θεωρητικά, ένα είδος «λαϊκού καπιταλισμού».
Ωστόσο, η αξία των ονομαστική αξία των εργοστασίων καθηλώθηκε τεχνητά στο επίπεδο της δεκαετίας του… ’60, δηλαδή περίπου στο ένα δέκατο της πραγματικής. Επί πλέον, μέσα από τον έλεγχο του κράτους και των χρηματαγορών, ο Τσουμπάις και οι συνένοχοί του συμπίεσαν την αξία των ομολόγων σε δύο τρεις χιλιάδες ρούβλια. Βλέποντας τα «χαρτιά» τους να χάνουν διαρκώς αξία, οι πολίτες έτρεξαν να τα ξεφορτωθούν όπως όπως. Το αποτέλεσμα της μεγαλύτερης απάτης του εικοστού αιώνα ήταν οι εκκολαπτόμενοι «ολιγάρχες» να καταχρασθούν τα χρήματα του ρωσικού λαού και να εξαγοράσουν τις επιχειρήσεις «φιλέτα» του κρατικού τομέα στο ένα πεντηκοστό ή και στο ένα εκατοστό της αξίας τους!
Τι λένε οι πολίτες
Δεν είναι περίεργο που οι ολιγάρχες εκπροσωπούν τα πιο μισητά πρόσωπα στη συνείδηση των πολιτών. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις ανεξάρτητων εταιρειών έδειξαν ότι το 73% των Ρώσων επικροτεί τα μέτρα του Πούτιν εναντίον των ολιγαρχών. Οπως δεν είναι τυχαία τα αποτελέσματα άλλης δημοσκόπησης, που ήρθε στο φως από το πρακτορείο «Ρόιτερς»: Το 51% των Ρώσων τρέφει συναισθήματα νοσταλγίας και συμπάθειας για την επανάσταση των μπολσεβίκων έναντι 33% που την καταδικάζει, ενώ το 42% δηλώνει ότι θα συμμετείχε σε μια παρόμοια επανάσταση εναντίον των πλουτοκρατών σήμερα!
Ασφαλώς, ο Πούτιν δεν έχει καμία πρόθεση να αναθεωρήσει τις ιδιωτικοποιήσεις της εποχής Γιέλτσιν ή να παλινδρομήσει σε σοσιαλιστικές απόπειρες. Εκείνο που επιδιώκει, είναι να θέσει τους ολιγάρχες υπό τον έλεγχο της πολιτικής εξουσίας και να επιβάλει ένα κοινωνικό φόρο για την καταλήστευση των φυσικών πόρων της Ρωσίας, ώστε να μπορέσει να ασκήσει κάποιου είδους κοινωνική πολιτική. Κάτι ανάλογο με αυτό που έκαναν όλες οι φωτισμένες (ή λιγότερο φωτισμένες) απολυταρχίες της Ευρώπης, από τον Λουδοβίκο XIV μέχρι τον Μπίσμαρκ, συντρίβοντας τα καπετανάτα των ευγενών, ως προϋπόθεση για την οικοδόμηση ισχυρών εθνών-κρατών.
Η έξοδος από το χάος
Ακριβώς εδώ βρίσκεται το πρόβλημα που έχουν με τον Πούτιν κυρίως οι Αμερικανοί και δευτερευόντως ορισμένοι Δυτικοί σύμμαχοί τους: Οχι στις «αντιδημοκρατικές» μεθόδους του, αλλά στην απόφασή του να βγάλει τη Ρωσία από το γιελτσινικό, μετακομμουνιστικό χάος και να την ξανακάνει σεβαστή ως ισχυρή, παγκόσμια δύναμη. Μια προσπάθεια που, έστω και βασανιστικά, έχει αποφέρει ήδη τα πρώτα αποτελέσματα. Στην παραγωγή πετρελαίου, η Ρωσία ξεπέρασε τον περασμένο Σεπτέμβριο και τη Σαουδική Αραβία, με 8,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. H Κεντρική της Τράπεζα έχει αποθέματα – ρεκόρ, ύψους 62 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ο κρατικός προϋπολογισμός εμφανίζει τεράστιο πλεόνασμα και η Ρωσία πληρώνει με σχολαστική συνέπεια το εξωτερικό της χρέος. Στην εξωτερική πολιτική του, ο Πούτιν κατάφερε να θέσει στην τροχιά του Κρεμλίνου το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν, το Κιργιζιστάν και το Τατζικιστάν, ενώ διεκδικεί, με πολύ καλές προοπτικές, τη χώρα «κλειδί» για την ανασύσταση της ρωσικής σφαίρας επιρροής, την Ουκρανία.
Το κυριότερο, η προοπτική μιας «στρατηγικής συμμαχίας» της πλούσιας σε ενεργειακούς πόρους και θωρακισμένης με πυρηνικά όπλα Ρωσίας με την Ευρωπαϊκή Ενωση, θα δημιουργούσε αυτομάτως έναν ισχυρότατο και αυτοδύναμο ευρασιατικό άξονα, ανατρέποντας εκ βάθρων τους παγκόσμιους συσχετισμούς δύναμης. Φυσικά, κάτι τέτοιο οπωσδήποτε δεν θα γίνει αύριο και είναι αμφίβολο αν γίνει ποτέ. Αλλά και μόνο ως θεωρητικό ενδεχόμενο αρκεί για να προκαλεί μύριες όσες ανησυχίες στους σημερινούς κυρίαρχους του πλανητικού παιχνιδιού.
