Ποια λέξη χρησιμοποιούν οι Δανοί για να περιγράψουν τη ζεστασιά, την άνεση, την ηρεμία και εκείνη τη μικρή αθόρυβη καθημερινή ευτυχία; Τι θα μας έλεγε το σπίτι μας αν μιλούσε; Μας… αναζητά περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε; Πόσο παρόντες είμαστε όταν το χαιρόμαστε και όχι όταν απλώς είμαστε… περαστικοί από αυτό; Και γιατί οι Μαμάδες με Ρούμι πιάνουν ψιλή κουβέντα μέσα στη ντουλάπα με παντελόνια και ζακέτες και γιατί προσκαλούν τη δρα Σουζάνα Κέμπερ, παιδίατρο με ολιστική προσέγγιση, να μιλήσει για όλα αυτά; Το νέο επεισόδιο του podcast είναι αφιερωμένο στο σπίτι όχι ως έναν χώρο που πρέπει να αποδώσει, να οργανωθεί τέλεια ή να αντέξει ατελείωτες λίστες υποχρεώσεων, αλλά ως έναν χώρο που μας χωρά. Στις ήρεμες χειμωνιάτικες μέρες, στις μικρές τελετουργίες της καθημερινότητας, στη φροντίδα και στην παρουσία. Και, τελικά, στο πώς περνάμε καλά μαζί του, όταν του δίνουμε λίγο χρόνο.
Ακούστε εδώ το επεισόδιο
Το σπίτι ως χώρος παρουσίας
Το σπίτι, ειδικά τους χειμερινούς μήνες, αποκτά έναν διαφορετικό ρόλο. Δεν είναι απλώς ένα σημείο εκκίνησης και επιστροφής, αλλά ένας χώρος παραμονής, συνάντησης και αποφόρτισης. Οι μικρότερες μέρες και οι χαμηλότερες θερμοκρασίες ευνοούν την εσωστρέφεια και δημιουργούν τις συνθήκες για μια πιο αργή, πιο συνειδητή καθημερινότητα – όχι απαραίτητα πιο ήσυχη, αλλά με περισσότερη παρουσία.
Κι όμως, συχνά μιλάμε για το σπίτι με όρους λειτουργικότητας: να είναι οργανωμένο, καθαρό, αποδοτικό. Αυτή η οπτική, όμως, παραβλέπει μια βασική του ιδιότητα. Δεν πρόκειται για ένα προτζεκτ προς αξιολόγηση, αλλά για έναν χώρο σχέσεων. Δεν χρειάζεται να «αποδίδει»· αλλά να μας χωράει.
Να χωρά τους ανθρώπους, τις διαθέσεις τους, τις ανάγκες τους – ακόμη και την αταξία τους. Η φροντίδα του σπιτιού, άλλωστε, δεν αφορά μόνο τη φυσική του κατάσταση, αλλά και την ατμόσφαιρα που δημιουργείται μέσα σε αυτό: χαμηλός φωτισμός, μικρές καθημερινές τελετουργίες, στιγμές χωρίς περισπασμούς, όπου η κοινή παρουσία δεν ανταγωνίζεται την οθόνη ή τη βιασύνη. Οταν μπαίνουν όρια στον χρόνο και στην προσοχή -λιγότερες παράλληλες δραστηριότητες, λιγότεροι εξωτερικοί θόρυβοι-, ο χρόνος που περνάμε μαζί γίνεται ουσιαστικότερος.
Τα παιδιά έχουν θέση στο σπίτι
Ο τρόπος με τον οποίο τα παιδιά συμμετέχουν στη ζωή του σπιτιού είναι σημαντικός και ουσιαστικός. Οταν εμπλέκονται στις καθημερινές διαδιαδικασίες -στο στρώσιμο του τραπεζιού, στην τακτοποίηση, στη φροντίδα του χώρου- δεν μαθαίνουν απλώς πρακτικές δεξιότητες. Μαθαίνουν ότι το σπίτι είναι κοινή υπόθεση. Ενας χώρος που δεν λειτουργεί «για» εκείνα, αλλά «μαζί» με εκείνα. Αυτή η συμμετοχή ενισχύει το αίσθημα ασφάλειας και του ανήκειν, μειώνει το άγχος και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ουσιαστική συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η αταξία παύει να αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα και γίνεται ένδειξη ζωής: λάθος πιάτα στο τραπέζι, ψίχουλα στο πάτωμα, αντικείμενα που δεν βρίσκονται πάντα στη «σωστή» θέση. Οχι ως αποτέλεσμα αδιαφορίας, αλλά ως φυσική συνέπεια συμμετοχής. Το ζητούμενο δεν είναι η εικόνα, αλλά η αίσθηση. Ενα σπίτι που επιτρέπει την παύση, τον διάλογο και το μοίρασμα λειτουργεί ως σταθερό σημείο αναφοράς για τα παιδιά – ένας χώρος όπου η καθημερινότητα δεν μετριέται με όρους παραγωγικότητας, αλλά με όρους σχέσης. Και σε έναν κόσμο που κινείται διαρκώς με ταχύτητα, ένα τέτοιο σπίτι δεν δίνει αφορμές για φυγή αλλά για επιστροφή.
Με έμπνευση από τη Δανία
Υπάρχει μια λέξη στη Σκανδιναβία -στη Δανία συγκεκριμένα- που σχετίζεται πολύ με όλα όσα περιγράφουμε όταν μιλάμε για το σπίτι ως χώρο θαλπωρής και παρουσίας. Λέγεται hygge (προφέρεται «χούγκα») και δεν αφορά τόσο τη διακόσμηση όσο την αίσθηση που δημιουργείται όταν βρισκόμαστε στο σπίτι: χαμηλό φως, ένα κερί αναμμένο, λιγότερη βιασύνη, περισσότερη παρουσία. Ενα σπίτι που δεν χρειάζεται να είναι τέλειο αλλά φροντισμένο.
Στη δανέζικη προσέγγιση της καθημερινότητας, η θαλπωρή δεν «στήνεται» ούτε προαναγγέλλεται. Δεν είναι κάτι που δηλώνεται εκ των προτέρων, γιατί τότε φορτώνεται με προσδοκίες. Αντίθετα, προκύπτει όταν δημιουργούνται οι συνθήκες για να συμβεί: όταν οι εντάσεις της ημέρας μένουν έξω από την πόρτα και το σπίτι λειτουργεί ως ασφαλές πλαίσιο και όχι ως χώρος εκτόνωσης. Καθοριστικό ρόλο παίζει η ποιότητα της προσοχής. Η απουσία περισπασμών -οθόνες, ειδοποιήσεις, παράλληλες δραστηριότητες- επιτρέπει τη σύνδεση και κάνει τον κοινό χρόνο πιο ουσιαστικό, ακόμη κι αν είναι σύντομος. Οταν τέτοιες στιγμές επαναλαμβάνονται, αποκτούν ρυθμό και μετατρέπονται σε μικρές σταθερές της οικογενειακής ζωής: ένα κοινό παιχνίδι, η προετοιμασία ενός απλού γεύματος, μια ήσυχη βραδιά με χαμηλό φωτισμό. Οχι ως πρόγραμμα προς εκτέλεση, αλλά ως εμπειρία που χτίζει αίσθηση ασφάλειας. Σε αυτή τη λογική, η θαλπωρή δεν είναι αποτέλεσμα τέλειας οργάνωσης, αλλά μιας συνειδητής επιλογής: να είμαστε παρόντες, χωρίς να χρειάζεται να συμβαίνει κάτι «ιδιαίτερο».
Διαβάστε εδώ περισσότερα για το Hygge
Η έξοδος ως προϋπόθεση της επιστροφής
Για να μπορέσει η ηρεμία να εγκατασταθεί πραγματικά μέσα στο σπίτι, χρειάζεται συχνά να προηγηθεί η έξοδος. Η κίνηση, ο φρέσκος αέρας, η επαφή με το φυσικό φως και τη φύση λειτουργούν ως βασική προϋπόθεση για την ξεκούραση. Ενας περίπατος, λίγη σωματική άσκηση, μια βόλτα χωρίς συγκεκριμένο προορισμό βοηθούν το σώμα και το νευρικό σύστημα να αποφορτιστούν. Ετσι, η επιστροφή στο σπίτι αποκτά διαφορετικό νόημα. Δεν είναι απλώς παύση δραστηριότητας, αλλά μετάβαση σε έναν χώρο όπου μπορεί κανείς να χαλαρώσει ουσιαστικά. Το «μέσα» και το «έξω» δεν αντιπαρατίθενται· συνυπάρχουν και αλληλοσυμπληρώνονται.
Αν το σπίτι μας είχε φωνή
Ισως η αλλαγή της χρονιάς να είναι μια καλή αφορμή για να κάνουμε μια παύση και να «ακούσουμε» το σπίτι μας. Αν μπορούσε να μιλήσει, τι θα μας έλεγε για τον τρόπο που το φροντίζουμε και για τον τρόπο που φροντίζουμε τον εαυτό μας μέσα σε αυτό; Θα μας ζητούσε περισσότερα πράγματα ή λιγότερη βιασύνη; Περισσότερη τάξη ή περισσότερη παρουσία;
Τα σπίτια μας κάνουν πολλά για εμάς. Μας προστατεύουν από τον έξω κόσμο, μας κρατούν στις δύσκολες μέρες, μας προσφέρουν έναν ασφαλή χώρο για να ζήσουμε, να γελάσουμε, να μεγαλώσουμε. Δεν είναι απλώς τέσσερις τοίχοι και μια σκεπή· είναι το πλαίσιο της ζωής μας, γεμάτο στιγμές, αναμνήσεις και ανθρώπους.
Ισως, λοιπόν, αυτό που θα μας ζητούσαν με τον ερχομό της νέας χρονιάς να μην είναι κάτι εντυπωσιακό. Αλλά απλές στιγμές και λίγο περισσότερος χρόνος. Φροντίδα και προσοχή. Για να μπορέσουν κι εκείνα, με τη σειρά τους, να συνεχίσουν να μας αγκαλιάζουν.
Βιβλία για… σπίτι
- Hygge στο σπίτι, Meik Wiking, εκδ. Μίνωας
- Σπίτι σε τάξη, ζωή σε τάξη, Marie Kondo, εκδ. Κλειδάριθμος
- Το σπίτι το δικό μας, Β. Ηλιόπουλος, εκδ. Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη
- Το σπίτι μου, Astrid Desbordes, εκδ. Κόκκινο
- Το σπίτι μου, Δ. Ηρακλέους, εκδ. Καλειδοσκόπιο
- Σαν στο σπίτι σου, Signe Torp, εκδ. Μάρτης
- Σπίτι είναι…, Σεβαστή Χατζησαββίδου, εκδ. Σιέλ
- Ωρα για τακτοποίηση στο σπίτι!, Karlotta Bergen, Petra Thorbrietz, Gunda Borgeest, εκδ. Μεταίχμιο
