Σύνδεση, όρια και παρουσία στις γιορτές
Παιχνίδια, γλυκά, γιορτινές εκδηλώσεις για παιδιά, καλικάντζαροι και ξωτικά κυριαρχούν στην περίοδο των Χριστουγέννων. Μέσα σε όλη αυτή τη μαγεία, όμως, συχνά προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: πού βρίσκεται η εφηβεία;
Οι Μαμάδες με Ρούμι ανοίγουν ένα παράθυρο στην εφηβεία, εστιαζόμενες όχι μόνο στις γιορτές, αλλά και σε ζητήματα που απασχολούν γονείς και παιδιά σε όλη τη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου. Στόχος, να φωτιστεί το πώς βλέπουν οι έφηβοι τη σχέση με την οικογένεια και τι συχνά δυσκολευόμαστε εμείς οι ενήλικες να δούμε –ή να αντέξουμε– από το δικό μας παράθυρο.
Με καλεσμένη την ψυχολόγο, ψυχοθεραπεύτρια Ζηνοβία Βασιλειάδη συζητάμε για το τι γίνεται όταν το παράθυρο κλείνει σφιχτά. Κοιτάζουμε πίσω από τις γρίλιες; Ανοίγουμε το δικό μας παράθυρο και καλωσορίζουμε τα έφηβα παιδιά μας, δηλώνοντας πως είμαστε παρόντες στη ζωή τους χωρίς να εισβάλλουμε σε αυτήν;
Ακούστε εδώ το επεισόδιο:
Αυτονόμηση και συνδιαμόρφωση
Η αυτονόμηση δεν ξεκινά στην εφηβεία· χτίζεται από τις μικρές ηλικίες και εξελίσσεται σταδιακά μέσα στη σχέση γονέα – παιδιού. Η εφηβεία είναι συχνά η χρονική στιγμή που βλέπουμε πιο καθαρά το αποτέλεσμα αυτής της διαδρομής. Οχι επειδή τα παιδιά απομακρύνονται, αλλά επειδή μετακινούνται: αναζητούν τον δικό τους χώρο, δοκιμάζουν τα όριά τους και επαναπροσδιορίζουν τη θέση τους μέσα στην οικογένεια.
Για πολλούς γονείς, αυτή η μετακίνηση είναι απαιτητική. Μας φέρνει αντιμέτωπους με την ανάγκη να αντέξουμε τη δική μας αβεβαιότητα και το συναίσθημα απώλειας ελέγχου, καθώς συνειδητοποιούμε ότι όσα έχουμε χτίσει λειτουργούν, ακόμη κι όταν τα παιδιά μας δεν μας χρειάζονται πια με τον ίδιο τρόπο. Η σχέση δεν χάνεται· αλλάζει μορφή.
Σε αυτό το πλαίσιο, μετασχηματίζεται και η καθημερινότητα. Στην εφηβεία, το πρόγραμμα δεν μπορεί να επιβάλλεται μονομερώς, αλλά χρειάζεται να συνδιαμορφώνεται. Υπάρχουν υποχρεώσεις, αλλά υπάρχει και χώρος για επιλογή, διαπραγμάτευση και προσωπική ευθύνη. Η γονεϊκή στάση μετατοπίζεται από την απαίτηση στην επιθυμία και από την εξουσία στην ακρόαση. Αντί για «πρέπει», αποκτά μεγαλύτερη σημασία το «θέλω να είσαι μαζί μας».
Το ίδιο ισχύει και στην επικοινωνία. Αλλο είναι να ανακοινώνουμε αποφάσεις και άλλο να συζητάμε. Οταν καλωσορίζουμε τον έφηβο στη σχέση, τον ακούμε πραγματικά και τον ρωτάμε τι θέλει, δημιουργούμε τις προϋποθέσεις ώστε η πόρτα να παραμένει ανοιχτή, ακόμη κι όταν ο δρόμος προς αυτήν αλλάζει.
Γιορτές, χρόνος και εμπειρίες
Οι γιορτές λειτουργούν συχνά ως μεγεθυντικός φακός αυτών των αλλαγών. Οσο τα παιδιά μεγαλώνουν, ο κοινός χρόνος λιγοστεύει και οι οικογενειακές παραδόσεις δοκιμάζονται. Εκεί όπου κάποτε υπήρχε άφθονος χρόνος και έμφαση στα δώρα, σήμερα η ανάγκη μετατοπίζεται προς τις κοινές εμπειρίες.
Χωρίς να εξαφανίζονται τα δώρα, αλλάζει το βάρος που θα πρέπει να τους δίνεται. Μικρές ή μεγαλύτερες εμπειρίες –στο σπίτι ή εκτός– μπορούν να δημιουργήσουν αναμνήσεις που λειτουργούν ως σταθερά μέσα σε μια περίοδο έντονων αλλαγών. Δεν χρειάζεται να είναι κάτι εντυπωσιακό· αρκεί να είναι κοινό.
Μικρές στιγμές, αληθινή σύνδεση
Η σύνδεση στην εφηβεία δεν προκύπτει από μεγάλες χειρονομίες, αλλά από τις απλές, καθημερινές στιγμές. Οχι από το κάδρο της τέλειας γιορτής, αλλά από το κάδρο μιας καλής οικογενειακής συνάντησης. Δραστηριότητες χωρίς μεγάλη προσδοκία –όπως το να μαγειρέψουμε κάτι απλό μαζί, να τακτοποιήσουμε έναν χώρο, να ακούσουμε μουσική ή να δούμε μια ταινία– δημιουργούν ευκαιρίες συνύπαρξης χωρίς πίεση για συζήτηση.
Ακόμα και μια δραστηριότητα που δεν είναι απαραίτητα «του γούστου μας», όπως ένα αυτοσχέδιο καραόκε, μπορεί να λειτουργήσει απελευθερωτικά. Το ίδιο και μια βραδιά με επιτραπέζια ή ένα πρόχειρο κουίζ γύρω από μουσική, ταινίες ή οικογενειακές αναμνήσεις. Δεν έχει σημασία η τέλεια οργάνωση ή ο νικητής· αυτό που μετρά είναι το κοινό γέλιο και η αίσθηση ότι βρισκόμαστε στον ίδιο χώρο, στην ίδια χρονική στιγμή.
Το γέλιο συχνά ανοίγει δρόμους επικοινωνίας που αλλιώς παραμένουν κλειστοί. Και εξίσου σημαντικός είναι και ο χρόνος της σιωπής. Η απλή παρουσία χωρίς πρόγραμμα, χωρίς ερωτήσεις και χωρίς «πρέπει». Η συνύπαρξη, ακόμη κι όταν δεν συνοδεύεται από λόγια μπορεί να γίνει από μόνη της μια μορφή σύνδεσης. Η σύνδεση στην εφηβεία δεν χτίζεται με ένταση ή μεγάλες δηλώσεις, αλλά με μικρές, επαναλαμβανόμενες στιγμές παρουσίας που λένε ξεκάθαρα: είμαι εδώ, σε βλέπω, σε ακούω. Οταν χρειάζεται στήριξη.
Ισως όταν το κατεστημένο σπάει λίγο να είναι ανακουφιστικό για όλους. Ενα κοινό παράθυρο, με λιγότερα «πρέπει» και περισσότερη συνειδητότητα, μπορεί να κρατήσει τη σχέση ανοιχτή, ακόμη κι όταν αλλάζει μορφή.
Τέλος, όταν η επικοινωνία δυσκολεύει και η πόρτα μοιάζει να κλείνει, η αναζήτηση βοήθειας από έναν ειδικό δεν αποτελεί αποτυχία, αλλά πράξη φροντίδας – τόσο για τον έφηβο όσο και για την οικογένεια συνολικά.
Ανοίγουμε… παράθυρο με βιβλία:
- Το Μεγάλο Πάντα και ο Μικρός Δράκος
James Norbury, εκδ. Διόπτρα - Ψάξε – Λύσε – Μάθε: Η γεωγραφία είναι πολύ κουλ!
εκδ. Διόπτρα - Ποτέ Δεν Θα Καταφέρεις Τίποτα: Αληθινές Ιστορίες Ανθρώπων που Πραγματοποίησαν τα Ονειρά τους
Σολεδάδ Ρομέρο Μαρίνιο, εκδ. Καπόν - Πιερ, ο Ντετέκτιβ Λαβύρινθων – Το Μυστήριο του Πανύψηλου Πύργου, Hiro Kamigaki εκδ. Μάρτης
- Ολος ο κόσμος ένα παράθυρο
Ζηνοβία Βασιλειάδη, εκδ. Καλειδοσκόπιο - Το κορίτσι που έσωσε τα Χριστούγεννα
Matt Haig, εκδ. Πατάκη - Cluedle: Η υπόθεση της εκδίκησης του Ρούντολφ
Hartigan Browne, εκδ. Πατάκη
Ακούστε το επεισόδιο «Εφηβεία χωρίς οδηγίες χρήσης» και διαβάστε το άρθρο που το συνοδεύει.
Το έφηβο παιδί μας δεν κλείνει το… παράθυρο! Απλά χρειάζεται περισσότερο χώρο. Για να κοιτάξει έξω, αλλά και για να ξέρει πως, όταν θελήσει, μπορεί να γυρίσει το βλέμμα προς τα μέσα. Η σύνδεση και η επικοινωνία δεν είναι ζητούμενα μόνο των γιορτών· είναι μια συνεχής διαδικασία σε όλη αυτή τη μεταβατική περίοδο. Ισως τελικά η «μαγεία» να αλλάζει μορφή. Να μη βρίσκεται πια στα δώρα ή στις προσδοκίες, αλλά στη βεβαιότητα που χτίζεται σιωπηλά και επαναλαμβανόμενα: ότι υπάρχει ένας τόπος, μια σχέση, ένα «σπίτι» που λέει πάντα – είμαι εδώ.
