Ορατές πλέον είναι οι συνέπειες στο οικονομικό κλίμα στην Ελλάδα από τη νέα πολεμική ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, η οποία αύριο συμπληρώνει πέντε εβδομάδες. Τούτο αποτυπώνεται στους δείκτες οικονομικού κλίματος και καταναλωτικής εμπιστοσύνης στην έρευνα οικονομικής συγκυρίας που διενεργεί το Ιδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), με το λιανεμπόριο και τις υπηρεσίες –κυρίως τουρισμό και χερσαίες μεταφορές– να είναι οι πρώτοι κλάδοι που εισπράττουν τις συνέπειες της αρνητικής ψυχολογίας των καταναλωτών.
Η ακρίβεια
Ακόμη και εάν οι ανατιμήσεις στην παρούσα φάση αφορούν κατά κύριο λόγο τα υγρά καύσιμα, είναι θέμα χρόνου να εμφανιστούν αυξήσεις τιμών σε σειρά άλλων αγαθών και υπηρεσιών. Κάτι που πλέον αναμένεται να προκαλέσει κάμψη της ζήτησης, καθώς, σε αντίθεση με το 2022, οι αντοχές των νοικοκυριών και των προϋπολογισμών τους έχουν εξαντληθεί. Σε μια οικονομία που το ΑΕΠ της εξακολουθεί να στηρίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στην ιδιωτική κατανάλωση, δεν είναι τυχαίο που τόσο η Τράπεζα της Ελλάδος όσο και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, αλλά και πριν από λίγες ημέρες και το Γραφείο του Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, αναθεώρησαν προς τα κάτω τις προβλέψεις τους για τον ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας το 2026. Η ΤτΕ «βλέπει» το ΑΕΠ να αυξάνεται το 2026 κατά 1,9% έναντι 2,1% που ήταν η πρόβλεψή της τον περασμένο Δεκέμβριο, το ΔΝΤ κατέβασε την πρόβλεψή του στο 1,8% από 2% πριν, ενώ και το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή εκτιμά ανάπτυξη 2% αντί για 2,1%.
Σύμφωνα, λοιπόν, με το ΙΟΒΕ, ο δείκτης οικονομικού κλίματος τον Μάρτιο του 2026 υποχώρησε στις 106,8 μονάδες από τις 107,6 μονάδες τον Φεβρουάριο του 2026, ενώ ένα χρόνο πριν βρισκόταν στις 107,2 μονάδες. «Οι πρώτες επιπτώσεις από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή έχουν ήδη κάνει την εμφάνισή τους, με τις εξελίξεις το επόμενο διάστημα να χαρακτηρίζονται από αυξημένη αβεβαιότητα. Η άνοδος και η έντονη μεταβλητότητα των τιμών στις αγορές ενέργειας και οι πληθωριστικές πιέσεις επηρεάζουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, με την κυβέρνηση να δρομολογεί τα πρώτα μέτρα στήριξης για την αντιμετώπιση του προβλήματος στο κόστος ενέργειας. Το χρονικό διάστημα που θα διαρκέσει η νέα αυτή κρίση, και ιδίως εάν θα διαφανεί κάποια προοπτική εξομάλυνσης, θα είναι ο κρίσιμος παράγοντας για τη διαμόρφωση του οικονομικού κλίματος τους επόμενους μήνες», επισημαίνει το ΙΟΒΕ στην ανάλυσή του.
Σοβαρή επιδείνωση προσδοκιών καταγράφεται, όπως ήταν αναμενόμενο, στον τομέα του λιανεμπορίου με τον σχετικό υποδείκτη να διαμορφώνεται στις 104,9 μονάδες τον Μάρτιο από τις 110,7 μονάδες τον Φεβρουάριο και είναι αξιοσημείωτο ότι η πτώση καταγράφεται κυρίως στον υποκλάδο των τροφίμων – ποτών. Αν και εν πολλοίς τα τρόφιμα θεωρούνται ανελαστική δαπάνη, στελέχη της αγοράς εκτιμούν ότι σε αντίθεση με το 2022, οπότε δεν καταγράφηκε υποχώρηση του όγκου πωλήσεων στα σούπερ μάρκετ μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, τώρα αυτή είναι πολύ πιθανή. Σύμφωνα, άλλωστε, με έρευνα που παρουσίασε την Τετάρτη στο 16ο Food Retail Conference ο καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργος Δουκίδης, ήδη το 36% των καταναλωτών δηλώνει ότι έχει μειώσει τις αγορές από το σούπερ μάρκετ ως μέτρο αντίδρασης στη νέα πολεμική σύρραξη.
Σημαντική υποχώρηση προσδοκιών καταγράφεται στον τομέα του λιανεμπορίου και είναι αξιοσημείωτο ότι η πτώση σημειώνεται κυρίως στον υποκλάδο των τροφίμων – ποτών.
Σύμφωνα, άλλωστε, με το ΙΟΒΕ, ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης μετά μια μικρή βελτίωση τον Φεβρουάριο, όταν έφτασε τις -49,2 μονάδες, επιδεινώθηκε τον Μάρτιο και διαμορφώθηκε στις -52,5 μονάδες. Στο α΄ τρίμηνο του 2026 ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης διαμορφώνεται σε -50,6 μονάδες, στα επίπεδα δηλαδή που διαμορφώθηκε συνολικά το 2022, χρονιά με τη χαμηλότερη καταναλωτική εμπιστοσύνη την περίοδο 2020-2025. Η υποχώρηση του δείκτη τον Μάρτιο συνδέεται κυρίως με την εκτίμηση για άνοδο των τιμών (από το 76% των νοικοκυριών έναντι 68% τον Φεβρουάριο) και με την πρόβλεψη των νοικοκυριών για επιδείνωση της οικονομικής τους κατάστασης (από το 69% έναντι 62% τον Φεβρουάριο).
Ο τουρισμός
Η μεγαλύτερη υποχώρηση των προσδοκιών καταγράφηκε τον Μάρτιο στον τομέα των υπηρεσιών, με τον σχετικό υποδείκτη να «κατρακυλά» στις 103,6 μονάδες από 122,4 μονάδες τον Φεβρουάριο, με σημαντική μείωση των προσδοκιών στους κλάδους του τουρισμού και των χερσαίων μεταφορών.
Οριακά υποχώρησε ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών στη βιομηχανία, στις 110,3 μονάδες τον Μάρτιο από 110,7 μονάδες τον Φεβρουάριο, με τους εκπροσώπους του κλάδου, πάντως, να διατυπώνουν έντονο προβληματισμό για την αύξηση του κόστους παραγωγής το επόμενο διάστημα.
Τέλος, ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών στις κατασκευές διαμορφώθηκε τον Μάρτιο στις 175,5 μονάδες από 189,1 μονάδες τον Φεβρουάριο, με την εξασθένηση να αποδίδεται στη σημαντική υποχώρηση των υψηλών προσδοκιών στα ιδιωτικά έργα.
