Δεκάδες χιλιάδες ναυτικά μίλια διαδρομές άγνωστες έως τώρα, ενίοτε επικίνδυνες αλλά σίγουρα οικονομικά ασύμφορες, αναγκάζονται να διανύουν με δεξαμενόπλοια οι έμποροι πετρελαίου για να μπορέσουν να μεταφέρουν το πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο στις μακρινές αγορές που το εισάγουν. Η πραγματικότητα αδήριτη, καθώς η μεταφορά του πετρελαίου και των παραγώγων του πρέπει να γίνεται τώρα μέσω διαδρομών που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ και το πόσο θα διαρκέσει αυτή η νέα πραγματικότητα παραμένει άγνωστο. Ενα τέτοιο ταξίδι μήκους 12.000 ναυτικών μιλίων διανύει τώρα το «STI Solace», δεξαμενόπλοιο μήκους 250 μέτρων, που μεταφέρει ντίζελ, περνώντας από τη Δυτική Αφρική. Στα μέσα Μαρτίου φόρτωσε στη Βρετανία, σήμερα έχει καλύψει το ήμισυ της διαδρομής και ακόμη συνεχίζει το μακρύ ταξίδι του προς την Αυστραλία.
Αυτό που εκπλήσσει περισσότερο είναι ο μακρινός προορισμός του, αλλά η εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου στην Ασία καθιστά προσοδοφόρο την αποστολή φορτίου μερικές χιλιάδες μίλια στην άλλη άκρη του κόσμου. Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν έχει προκαλέσει ρωγμές στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα του πετρελαίου και έχει αποκόψει την αγορά από εκατομμύρια βαρέλια αργού, παραγώγων του και καυσίμων όπως το ντίζελ. Εκτός από τη διακοπή της λειτουργίας διυλιστηρίων, έχει σταθεί καθοριστική η απόφαση της Τεχεράνης να χρησιμοποιήσει το «πυρηνικό της όπλο» και να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας το «μεγαλύτερο σοκ στην προσφορά πετρελαίου που έχει υπάρξει στην Ιστορία», όπως διαπίστωσε η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας.
Το Ριάντ εξετάζει την επέκταση της χωρητικότητας του Petroline, ενώ θετικά αντιμετωπίζεται ο IMEC, που θα συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη περνώντας από τον Πειραιά.
Τα πετρελαιοπαραγωγά κράτη της Μέσης Ανατολής αναζητούν, έτσι, εναλλακτικές οδούς για τη μεταφορά της παραγωγής τους και αρχίζουν να εξετάζουν το ενδεχόμενο να καταφύγουν στην κατασκευή δαπανηρότατων αγωγών, μέσω των οποίων θα μπορούν να μεταφέρουν το πετρέλαιό τους στη Μεσόγειο και από εκεί στις ευρωπαϊκές χώρες και γενικότερα στις μεγάλες αγορές. Μέχρι στιγμής έχει προσφέρει διέξοδο ο αγωγός Petroline ή αγωγός Ανατολής – Δύσης της Σαουδικής Αραβίας, που αποτελεί κατά κάποιον τρόπο το πρότυπό τους στα σχέδιά τους. Η κατασκευή παρόμοιων αγωγών, όμως, στις άλλες χώρες του Κόλπου θα προϋπέθετε κόστος ύψους τουλάχιστον 5 δισ. δολαρίων, ενώ κάποιοι άλλοι εναλλακτικοί δρόμοι που έχουν προταθεί μέσω Ιορδανίας, Συρίας ή Τουρκίας θα έχουν κόστος από 15 δισ. έως 20 δισ. δολάρια. Η στρατηγική σημασία του Petroline έχει αναβαθμιστεί εις το έπακρον καθώς ξεκινάει από την Αραβική Θάλασσα και καταλήγει στο λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα και δίνει στο Ριάντ τη δυνατότητα να μεταφέρει 7 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα. Ωστόσο αυτός ο όγκος αργού ωχριά σε σύγκριση με τα προ του πολέμου επίπεδα των εξαγωγών της Σαουδικής Αραβίας. Προκειμένου να αυξήσει περαιτέρω τις εξαγωγές του, το Ριάντ εξετάζει τη δυνατότητα να επεκτείνει τη χωρητικότητα του Petroline αλλά και το ενδεχόμενο να ανοίξει νέους δρόμους μεταφοράς του «μαύρου χρυσού». Σύμφωνα με τον Μασούν Καφάφι, σύμβουλο του Ατλαντικού Συμβουλίου για προγράμματα στη Μέση Ανατολή, έχει αλλάξει το κλίμα στις χώρες του Κόλπου, οι οποίες αρχίζουν να σκέπτονται σοβαρά την εκτέλεση σχεδίων αγωγών που μένουν στα χαρτιά επί χρόνια. Ο ίδιος εκτιμά πως η πραγματική λύση θα ήταν «όχι μόνον ένας εναλλακτικός αγωγός αλλά ένα δίκτυο από διαδρόμους και αγωγούς». Στελέχη της ισραηλινής εταιρείας NewMed Energy εκτιμούν επίσης πως θα κατασκευαστούν σίγουρα αγωγοί προς τη Μεσόγειο, ανεξαρτήτως του πού ακριβώς θα βρίσκονται οι τερματικοί σταθμοί στους οποίους θα καταλήγουν.
Οικονομική λύση
Μια δυνατότητα που αντιμετωπίζεται πολύ θετικά είναι η υλοποίηση του διαδρόμου IMEC, που παραμένει επί χρόνια στα χαρτιά, αν και έχει τη στήριξη της Ουάσιγκτον. Ο IMEC είναι ο εμπορικός και οικονομικός διάδρομος που από τον Απρίλιο του περασμένου έτους έχει περάσει από το στάδιο του σχεδιασμού στη φάση της κατασκευής και θα συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη περνώντας από τα λιμάνια των χωρών του Κόλπου και του Ισραήλ και θα καταλήγει στην Ελλάδα στον Πειραιά. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αναλυτών, όποια κι αν είναι η έκβαση του πολέμου στο Ιράν, ο IMEC θα είναι ο μόνος οικονομικός διάδρομος που θα μπορεί να στηρίξει ρεαλιστικά τις φιλοδοξίες της Ινδίας για τις εμπορικές σχέσεις της με την Ευρώπη, με την οποία υπέγραψε προσφάτως «τη μητέρα των εμπορικών συμφωνιών». Ο IMEC είχε ευθύς εξαρχής τη στήριξη του Ντόναλντ Τραμπ, που πέρυσι τον χαρακτήρισε «έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς διαδρόμους στην Ιστορία» όταν συναντήθηκε με τον Ινδό πρωθυπουργό. Εχει, σχεδιαστεί, άλλωστε, ως αντίπαλον δέος στον κινεζικό νέο Δρόμο του Μεταξιού, ενώ υπολογίζεται πως θα μειώσει τον χρόνο μεταφοράς των εμπορευμάτων κατά 30% και κατά 40% το κόστος των logistics.
«Παζάρια» με τους Φρουρούς της Επανάστασης
Η κλιμάκωση της έντασης στον Περσικό Κόλπο έχει μετατρέψει τα Στενά του Ορμούζ σε πεδίο ιδιότυπης οικονομικής εκμετάλλευσης με σκοτεινά «παζάρια» και δοσοληψίες. Το σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) φαίνεται πως εφαρμόζει ήδη ένα εξελιγμένο, αν και ανεπίσημο, σύστημα διαχείρισης της ναυσιπλοΐας, το οποίο λειτουργεί ως σύστημα «διοδίων» για τις χώρες που δεν ενεπλάκησαν στον πόλεμο εναντίον του και οι οποίες κατατάσσονται σε μια κλίμακα από το ένα έως το πέντε. Οι διαχειριστές πλοίων που επιδιώκουν την ασφαλή διέλευση καλούνται να επικοινωνήσουν με μεσάζοντες που συνδέονται άμεσα με τους Φρουρούς της Επανάστασης, σε μια περίπλοκη διαδικασία που περιλαμβάνει την υποβολή αναλυτικών στοιχείων για το φορτίο, την ιδιοκτησία και το πλήρωμα, προκειμένου να αποκλειστεί οποιαδήποτε σύνδεση με κράτη εχθρικά προς το Ιράν, όπως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Ατυπα διόδια για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ – Μετά την επιβεβαίωση της πληρωμής τελών, το πλοίο λαμβάνει μυστικό κωδικό αδειοδότησης και οδηγίες πλεύσης.
Μόλις ολοκληρωθεί ο έλεγχος, αρχίζει η οικονομική διαπραγμάτευση, με το κόστος για τα πετρελαιοφόρα να ξεκινά από περίπου 1 δολάριο ανά βαρέλι και αγγίζει για τα υπερδεξαμενόπλοια μεγάλης χωρητικότητας τα 2 εκατ. δολάρια ανά ταξίδι. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επιλογή των μέσων πληρωμής, καθώς η Τεχεράνη απαιτεί την καταβολή των τελών σε κινεζικά γουάν ή σε stablecoins, αποφεύγοντας έτσι το διεθνές τραπεζικό σύστημα που ελέγχεται από τη Δύση. Μετά την επιβεβαίωση της πληρωμής, το πλοίο λαμβάνει έναν μυστικό κωδικό αδειοδότησης και συγκεκριμένες οδηγίες πλεύσης. Κατά την προσέγγισή του στα Στενά, ο καπετάνιος εκπέμπει τον κωδικό μέσω ασύρματου πομποδέκτη και συναντά ιρανικά σκάφη περιπολίας, που εγγυώνται την προστασία του από επιθέσεις drones ή πυραύλων.
Αυτή η νέα πραγματικότητα έχει ωθήσει κράτη που αντιμετωπίζουν πιεστικές ενεργειακές ανάγκες σε διμερείς διπλωματικές διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Βιετνάμ, όπου η κρατική PetroVietnam Transportation Corporation εμφανίζεται να λειτουργεί ως διαμεσολαβητής για την εξασφάλιση ασφαλούς διέλευσης φορτίων από το Κουβέιτ. Στο ίδιο μήκος κύματος, το Ιράν διασφάλισε την «ασφαλή, ανεμπόδιστη και ταχεία» διέλευση των φιλιππινέζικων πλοίων μέσω του Ορμούζ, όπως επιβεβαίωσε χθες η χώρα της νοτιοανατολικής Ασίας. Η διαβεβαίωση δόθηκε από τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί, κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας που είχε με τη Φιλιππινέζα ομόλογό του, Μαρία Τερέζα Λαζάρο «Δεδομένου ότι οι Φιλιππίνες εισάγουν το μεγαλύτερο μέρος των ενεργειακών αναγκών τους από τη Μέση Ανατολή, αυτές οι διαβεβαιώσεις από το Ιράν θα διευκολύνουν τη σταθερή παράδοση κρίσιμων προμηθειών πετρελαίου και λιπασμάτων στις Φιλιππίνες», δήλωσε.
Επαφές με το Πακιστάν
Αντίστοιχες κινήσεις έχουν παρατηρηθεί και με το Πακιστάν, όπου προτάθηκε η αλλαγή σημαίας και νηολογίου σε ξένα δεξαμενόπλοια ώστε να βαφτιστούν «πακιστανικά» και να διέλθουν με ασφάλεια υπό την προστασία του ιρανικού ναυτικού.
Μέσα στο χαοτικό αυτό σκηνικό, έχει εισέλθει στο Ορμούζ ένα πλοίο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και αν καταφέρει να διασχίσει το υδάτινο πέρασμα, θα γίνει το πρώτο τέτοιο πλοίο που περνάει από την εύφλεκτη περιοχή από την έναρξη του πολέμου. Το πλοίο «Sohar LNG», που φαίνεται να μην έχει φορτίο, κινείται προς τα ανατολικά αφού άλλαξε προορισμό προς το εξαγωγικό τερματικό LNG Qalhat στο Ομάν, σύμφωνα με δεδομένα παρακολούθησης πλοίων. Τα πλοία LNG έχουν αποφύγει τα Στενά από την ημέρα που ξέσπασε η σύγκρουση, διαταράσσοντας περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς του καυσίμου. Το «Sohar» φαίνεται να διασχίζει το νότιο τμήμα των Στενών, κάτι που είναι ασυνήθιστο, καθώς τα πλοία συνήθως ακολουθούν τη βόρεια διαδρομή κατ’ εντολήν της Τεχεράνης. Αν και το πλοίο φαίνεται να είναι άδειο, η αγορά παρακολουθεί στενά την επανέναρξη της ροής LNG, με στόχο την άμβλυνση της πίεσης στις παγκόσμιες τιμές.
Κινήσεις στο παρασκήνιο για τα Στενά του Ορμούζ
Την ώρα που οι χώρες ανά τον κόσμο αναζητούν διέξοδο στο αδιέξοδο που έχει δημιουργήσει η Τεχεράνη κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν επεξεργάζεται πρωτόκολλο συνεργασίας με το Ομάν για την από κοινού παρακολούθηση της ναυσιπλοΐας μέσα από την επίμαχη θαλάσσια οδό. Την είδηση ανέφερε το ιρανικό ειδησεογραφικό πρακτορείο IRNA επικαλούμενο τον υφυπουργό Εξωτερικών και Νομικών Υποθέσεων Καζέμ Γκαριμπαμπάντι, ο οποίος δήλωσε ότι το σχέδιο βρίσκεται σε διαδικασία κατάρτισης. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι «η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων πρέπει να εποπτεύεται και να συντονίζεται» και προσέθεσε κατηγορηματικά ότι «αυτό δεν συνεπάγεται την επιβολή περιορισμών, αλλά τη διευκόλυνση της ασφαλούς διέλευσης και την παροχή καλύτερων υπηρεσιών στα πλοία που περνούν από αυτόν τον θαλάσσιο δρόμο». Η αναμετάδοση της είδησης από τα δυτικά ΜΜΕ προκάλεσε άμεση αντίδραση στις αγορές, με τις μετοχές να περιορίζουν την πτώση τους, αλλά τις τιμές του πετρελαίου να παρουσιάζουν ελαφρά αποκλιμάκωση παραμένοντας όμως σε υψηλά επίπεδα. Ο δείκτης S&P 500, που νωρίτερα υποχωρούσε κατά 1,5%, περιόρισε τις απώλειες στο 0,33%, ενώ το αργό Δυτικού Τέξας κυμαινόταν στα 112 δολάρια το βαρέλι και το Brent άγγιξε τα 108 δολ. το βαρέλι. Την πτώση των αμερικανικών μετοχών είχε προκαλέσει στην αρχή της συνεδρίασης ο Αμερικανός πρόεδρος με τη δήλωσή του ότι ο πόλεμος κατά του Ιράν θα συνεχιστεί για ορισμένες εβδομάδες. Σύμφωνα, πάντως, με την Κίνα, δεν πρόκειται να επανέλθουν η σταθερότητα και η ηρεμία στα Στενά του Ορμούζ αν δεν υπάρξει κατάπαυση πυρός. Σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων, ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Ουάνγκ Γι χαρακτήρισε το ζήτημα της διέλευσης από τα Στενά «παράπλευρη συνέπεια» της σύγκρουσης.
Στα ύψη οι τιμές
Τα Στενά του Ορμούζ, το στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο αυτό πέρασμα από το οποίο διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ¼ της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, έχουν κλείσει ουσιαστικά από την αρχή του πολέμου. Με την απόφαση αυτή της Τεχεράνης έχουν εκτοξευθεί στα ύψη οι τιμές του «μαύρου χρυσού» προκαλώντας νέα και πολυσχιδή ενεργειακή κρίση σε όλον τον κόσμο. Προκάλεσαν επίσης δυσοίωνες προβλέψεις για τη νέα επιτάχυνση του πληθωρισμού, συνεπεία των υψηλών τιμών της ενέργειας.
Αντιδρώντας στις απαισιόδοξες αυτές προβλέψεις οικονομολόγων και αναλυτών, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει απαντήσει επίμονα πως η υπερδύναμη θα παραμείνει αλώβητη από την κρίση καθώς διαθέτει επάρκεια υδρογονανθράκων και εισάγει ελάχιστη ποσότητα από το πετρέλαιο που διέρχεται μέσω των Στενών του Ορμούζ. «Δεν το χρειαζόμασταν και δεν το χρειαζόμαστε ούτε και τώρα», τόνισε το βράδυ της Τετάρτης στο πλαίσιο της ομιλίας του προς τον αμερικανικό λαό. Στην πραγματικότητα, όμως, οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ έχουν εκτοξευθεί κατά περισσότερο από 30% μέσα στον τελευταίο μήνα και υπερβαίνουν τα τέσσερα δολάρια το γαλόνι για πρώτη φορά έπειτα από τέσσερα χρόνια.
