Γέμισε το «κυτίο παραπόνων» των πολιτών

Της Τάνιας Γεωργιοπούλου

Αποκούμπι για τους πολίτες αποτελεί ο Συνήγορος του Πολίτη σε ένα περιβάλλον διαρκών κρίσεων και αβεβαιότητας. Το 2025, για πρώτη φορά όπως δείχνει έκθεση που δημοσιοποιήθηκε χθες, οι αναφορές των πολιτών έφτασαν στις 20.520 (15.394 το 2024), στοιχείο που δείχνει ότι προσφεύγουν στην Αρχή για να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της καθημερινότητας σε ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών, επαγγελματικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, αλλά και για να πιέσουν το κράτος να ανταποκριθεί στις εκ του νόμου υποχρεώσεις του.

Οι υπηρεσίες κοινωνικής προστασίας και πρόνοιας είναι σταθερά πρώτες στα προβλήματα που αναφέρουν οι πολίτες. Ομως τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί ιδιαίτερα και οι αναφορές που αφορούν σε θέματα σχετικά με το περιβάλλον, όπως η αυθαίρετη δόμηση και η υποβάθμιση του δημόσιου χώρου, η καταπάτηση παραλιών και ο πολλαπλασιασμός των τετραγωνικών που καταλαμβάνουν τα τραπεζοκαθίσματα. Μεγάλος είναι και ο αριθμός των αναφορών στον Συνήγορο για θέματα δημόσιας εκπαίδευσης και λειτουργίας των σχολείων.

Σημαντική αύξηση σημειώθηκε και στα περιστατικά αυθαίρετης δράσης στελεχών των σωμάτων ασφαλείας το 2025. Στην έκθεση υπάρχει ιδιαίτερη αναφορά στο ναυάγιο της Πύλου (14.6. 2023), για το οποίο η Αρχή στις αρχές του προηγούμενου έτους κατέθεσε στο υπουργείο Ναυτιλίας και στην Εισαγγελία του Ναυτοδικείου Πειραιά πόρισμα 148 σελίδων. Το πόρισμα κατέληγε σε διαπίστωση σαφών ενδείξεων ευθύνης ανώτερων αξιωματικών του Λιμενικού Σώματος, θανατηφόρου έκθεσης και έκθεσης σε κίνδυνο ζωής, υγείας και σωματικής ακεραιότητας των επιβαινόντων του αλιευτικού «Adriana». Ενώ πλέον έχουν ασκηθεί ποινικές διώξεις κακουργηματικού χαρακτήρα, «το αρμόδιο Υπουργείο εξακολουθεί να απέχει από την άσκηση των προβλεπόμενων πειθαρχικών διώξεων», επισημαίνει ο Συνήγορος, κάτι που δεν προστατεύει το κύρος των στελεχών του Λιμενικού, όπως σημειώνει. Το 2025 υπήρξε πολύ μεγάλη αύξηση, κατά 53%, των υποθέσεων αυθαιρεσίας Σωμάτων Ασφαλείας, που υποβλήθηκαν στον Συνήγορο (272 υποθέσεις συνολικά) σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Οι υπηρεσίες κοινωνικής προστασίας και πρόνοιας είναι σταθερά πρώτες στα προβλήματα που αναφέρονται.

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι πολίτες λόγω της επιδείνωσης των αλλεπάλληλων κρίσεων, αλλά και η αδυναμία του κράτους να εκπληρώσει επαρκώς τις υποχρεώσεις του, έχουν αναδείξει τον Συνήγορο του Πολίτη σε αξιόπιστο διαμεσολαβητή μεταξύ πολιτών και Δημοσίου, κάτι σαν πυξίδα ασφαλούς πλοήγησης στις διοικητικές δυσχέρειες που οι πολίτες δεν γνωρίζουν πώς να αντιμετωπίσουν. Για παράδειγμα, η έκδοση νέων ταυτοτήτων είναι υποχρεωτική. Ομως παρά τις όποιες παρεμβάσεις στη Θεσσαλονίκη, η αναμονή για ραντεβού συνεχίζει να αγγίζει τους πέντε μήνες. Και όταν διαπιστωθεί ότι έχουν καταχωρισθεί λανθασμένα στοιχεία, ο ίδιος ο πολίτης χρειάζεται να τρέξει και να τα βγάλει πέρα με τους φορείς της διοίκησης που έκαναν το λάθος. Πολύ συχνά, επίσης, δεν υπάρχει ομοιόμορφη εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου από όλους τους φορείς του Δημοσίου ή τους δήμους, με αποτέλεσμα και πάλι ο πολίτης να χρειαστεί να ζητήσει βοήθεια από τον Συνήγορο.

Τα ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα αποτελούν διαχρονικά αντικείμενο διαμεσολάβησης της Αρχής. Εκκρεμότητες για σειρά ζητημάτων (π.χ. επανυπολογισμός συντάξεων, υπολογισμός αναδρομικών ποσών, συντάξεις με χρόνο ασφάλισης στο εξωτερικό) συνιστούν πηγή πλήθους παραπόνων που διατυπώνονται από τους πολίτες. Οι ασφαλιστικές εισφορές αλλά και η διεκδίκηση επιδομάτων αποτελούν επίσης πεδίο δυσκολιών για το οποίο οι πολίτες προσφεύγουν στην Αρχή. Το υπουργείο Παιδείας αφορούν οι περισσότερες αναφορές που απευθύνονται στην Κεντρική Διοίκηση. Πρώτο θέμα η υποστελέχωση σχολικών μονάδων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, αιτία της οποίας, σύμφωνα με τον Συνήγορο του Πολίτη, είναι η έλλειψη επαρκών πιστώσεων. Παράλληλα, πολλά παιδιά οικογενειών που είχαν πραγματικά ανάγκη δεν μπόρεσαν να ενταχθούν στα ολοήμερα σχολεία επειδή δεν επαρκούσαν οι θέσεις. Αναφορές για υποστελέχωση των σχολικών μονάδων ειδικής αγωγής και ελλιπή εφαρμογή της νομοθεσίας που αφορά τη στήριξη παιδιών με ειδικές ανάγκες στα σχολεία είναι επίσης πολύ συχνές.

Αναμονή στα ΚΕΔΑΣΥ

Καίριο και πολύ σημαντικό θέμα, ο χρόνος αναμονής στα ΚΕΔΑΣΥ (Κέντρα Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης στην Αττική), τα οποία εγκρίνουν τα πιστοποιητικά μαθησιακών δυσκολιών, διαδικασία με αναμονή που φτάνει και τα δύο χρόνια. Από τις αναφορές που διερεύνησε ο Συνήγορος επιλύθηκε θετικά για τους αναφερόμενους πολίτες το 68%. Σε ένα ποσοστό της τάξης του 21% δεν ήταν δυνατή η επίλυση, είτε λόγω άρνησης της διοίκησης είτε επειδή υπήρχαν νομοθετικά κενά και δυσλειτουργίες. Το 11% των υποθέσεων κατόρθωσαν οι πολίτες να το επιλύσουν με δικές τους ενέργειες.

Δήμοι διεκδίκησαν οφειλές, δεκαετίες μετά

Του Γιώργου Λιάλιου

Εισφορά σε χρήμα από ιδιοκτησίες που μπήκαν στο σχέδιο πόλης διεκδίκησε μετά… 30 χρόνια ο Δήμος Βόλου. Δεν λείπουν επίσης περιπτώσεις δήμων που διεκδίκησαν την οφειλόμενη εισφορά έπειτα από 20 ή 25 χρόνια, όταν η νομοθεσία θέτει ως ανώτατο όριο για τη διεκδίκηση της οφειλής τα πέντε έτη. Με παρέμβαση του Συνηγόρου οι πολίτες δικαιώθηκαν και οι οφειλές διεγράφησαν. Η εισφορά σε χρήμα ή σε γη σε περιοχές που εντάσσονται στο σχέδιο πόλης είναι ένα πολεοδομικό εργαλείο που θεσπίστηκε από την εποχή Τρίτση (ν. 1337/83), με σκοπό να χρηματοδοτήσει τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων και υποδομών. Η νομοθεσία προβλέπει τη διεκδίκηση της οφειλής εντός πενταετίας και, στην περίπτωση δόσεων, την εξόφληση εντός εννεαετίας.

Ωστόσο, όπως αναφέρει η ετήσια έκθεση του Συνηγόρου, υπήρξαν πολλές καταγγελίες πολιτών για δήμους που διεκδίκησαν την οφειλή, από μία έως και αρκετές δεκαετίες αργότερα. «Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Δήμου Βόλου, όπου επιβλήθηκαν εισφορές βάσει Πράξης Εφαρμογής του 1994, οι οποίες βεβαιώθηκαν σχεδόν τριάντα έτη αργότερα», αναφέρει η έκθεση. «Αντίστοιχα στον Δήμο Κασσάνδρας, οφειλή που βεβαιώθηκε το 2023 για ακίνητο ενταγμένο στο σχέδιο πόλης από το 2003 κρίθηκε εκπρόθεσμη». Σε κάποιες περιπτώσεις, η δημοτική αρχή αρνήθηκε να χορηγήσει βεβαίωση μη οφειλής σε πολίτη για εισφορά σε χρήμα που δεν είχε διεκδικήσει (λ.χ. ο Δήμος Προποντίδας για έκταση που μπήκε στο σχέδιο το 2001). Χάρη στην παρέμβαση του Συνηγόρου, το ΥΠΕΝ ζήτησε γνωμοδότηση από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, που διευκρίνισε ότι οι οφειλές πρέπει να παραγράφονται αν δεν διεκδικηθούν μέσα στην πρώτη πενταετία από την ένταξη μιας περιοχής στο σχέδιο πόλης.