Ανάχωμα στις εισαγόμενες αυξήσεις, αλλά ταυτόχρονα και εργαλείο μείωσης των τιμών σε περιόδους κρίσης αποτελεί η υψηλή φορολογία στα καύσιμα, με την κυβέρνηση πάντως να παρεμβαίνει σε αυτόν τον κρίσιμο για τα δημόσια έσοδα συντελεστή μόνο υπό την προϋπόθεση απόφασης σε επίπεδο Ε.Ε. για «ρήτρα διαφυγής». Αυτό το έκανε ξεκάθαρο ο ίδιος ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, μόλις δύο 24ωρα πριν από τη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών σήμερα –την πρώτη μετά την έναρξη των πολεμικών συγκρούσεων στο Ιράν–, με ατζέντα την αντιμετώπιση των πληθωριστικών πιέσεων από το νέο ράλι τιμών των ενεργειακών προϊόντων.
Τα καύσιμα αποτελούν την κύρια πηγή εσόδων για τα κρατικά ταμεία των εξαρτημένων ενεργειακά χωρών της Ε.Ε., με τους συντελεστές φορολογίας να καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό και τις αποκλίσεις στις τιμές της αντλίας. Για παράδειγμα η Ελλάδα με βάση την τιμή της αμόλυβδης πριν από φόρους βρίσκεται στη 13η θέση των αγορών της Ε.Ε., ενώ μετά τους φόρους (ΕΦΚ και ΦΠΑ) περνάει στην τέταρτη και είναι με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat (16/3/2026) μία από τις ακριβότερες αγορές της Ευρώπης. Η τιμή της αμόλυβδης στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στις 16 Μαρτίου στο 1,924 ευρώ/λίτρο (σήμερα κινείται στο 1,940), πίσω από τη Φινλανδία (1,959), τη Γερμανία (2,085) και τη Δανία (2,179). Αντίστοιχα, στο ντίζελ η τιμή προ φόρων (1,109 ευρώ/λίτρο) κατατάσσει την Ελλάδα στις ακριβές αγορές και συγκεκριμένα στην 7η θέση, ενώ η μετά φόρων (1,902 ευρώ/λίτρο) τη φέρνει στη 14η θέση.
Η Ελλάδα εφαρμόζει τον τέταρτο υψηλότερο ειδικό φόρο κατανάλωσης στις βενζίνες (700 ευρώ/χιλιόλιτρο) και σχεδόν διπλάσιο του κατώτατου ορίου των 359 ευρώ/χιλιόλιτρο που έχει θεσπίσει η Ε.Ε. Ελάχιστα υψηλότερο ΕΦΚ εφαρμόζουν η Δανία (710,5 ευρώ) και η Φινλανδία (722,41 ευρώ/χιλιόλιτρο) και αρκετά υψηλότερο οι Κάτω Χώρες (840 ευρώ/χιλιόλιτρο). Σε αντίθεση με τη βενζίνη, ο ΕΦΚ στο πετρέλαιο κίνησης στην Ελλάδα διαμορφώνεται στα 400 ευρώ/χιλιόλιτρο, αρκετά κοντά στο κατώτατο ευρωπαϊκό όριο των 330 ευρώ/χιλιόλιτρο και κάτω από τα επίπεδα 14 χωρών της Ε.Ε., στο πλαίσιο μιας πολιτικής επιλογής που αξιολόγησε τις πληθωριστικές πιέσεις του συγκεκριμένου καυσίμου λόγω της χρήσης του στη μεταποίηση και στις μεταφορές.
Ο ειδικός φόρος είναι σταθερός και τα έσοδα για το κράτος εξαρτώνται από τους όγκους κατανάλωσης. Αντίθετα, ο ΦΠΑ μεταβάλλεται με βάση την εξέλιξη των τιμών, μεταβάλλοντας αντίστοιχα και τα δημόσια έσοδα. Η Ελλάδα εφαρμόζει έναν από τους υψηλότερους συντελεστές ΦΠΑ στην Ευρώπη και στα δύο προϊόντα (24%), με εξαίρεση τη Δανία (25%), τη Φινλανδία (25,5%), την Κροατία (25%) και την Ουγγαρία με τον υψηλότερο ΦΠΑ στην Ευρώπη (27%).
Συνολικά η φορολογία (ΕΦΚ και ΦΠΑ) αντιπροσωπεύει περίπου το 65% της τιμής των καυσίμων στην αντλία. Αυτό σε περιόδους ενεργειακής κρίσης, όπως η τρέχουσα, λειτουργεί και ως ανάχωμα στις πιέσεις από τις υψηλές διεθνείς τιμές, αφού επηρεάζει μόνο το 35% της τελικής τιμής.
Επί του παρόντος οι κυβερνητικές παρεμβάσεις έχουν περιοριστεί σε μέτρα αποτροπής κερδοσκοπίας. Μελετώνται ωστόσο και αναμένονται πρόσθετα μέτρα στο πλαίσιο και των αποφάσεων που θα ληφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο και των δημοσιονομικών δυνατοτήτων της χώρας. Tα καύσιμα αποτελούν βασικό πυλώνα, καλύπτοντας το 42% των συνολικών εσόδων του κράτους. Σε περιόδους όπως αυτή τα έσοδα του κράτους αυξάνονται λόγω της αύξησης των εισπράξεων από τον ΦΠΑ που ακολουθεί την πορεία των τιμών. Ο ΦΠΑ στα πετρελαιοειδή, σύμφωνα με τις προβλέψεις του κρατικού προϋπολογισμού, αποτελεί τη μεγαλύτερη πηγή εσόδων, με 2,124 δισ. ευρώ. Ακολουθούν ο ειδικός φόρος κατανάλωσης στις βενζίνες με 2,095 δισ. ευρώ και οι ΕΦΚ στο ντίζελ κίνησης με 1,515 δισ. ευρώ.
Ακριβώς λόγω αυτής της τεράστιας συμμετοχής των ενεργειακών φόρων στα δημόσια έσοδα, η κυβέρνηση θέτει εκτός συζήτησης γενικευμένες μειώσεις στη φορολογία των καυσίμων. Ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι θα τις εξέταζε μόνο υπό την προϋπόθεση μιας απόφασης ευρωπαϊκού επιπέδου περιορισμένης «ρήτρας διαφυγής». Ενα πρόσθετο επιχείρημα για το αρμόδιο οικονομικό επιτελείο είναι ότι οι γενικές μειώσεις φορολογικών συντελεστών οδηγούν σε οριζόντια ελάφρυνση και όχι στη στήριξη ευάλωτων ομάδων με στοχευμένα μέτρα ελεγχόμενου δημοσιονομικού κόστους, όπως για παράδειγμα το fuel pass που εφαρμόστηκε στην κρίση του 2022.
Ο αντίλογος από την πλευρά της αγοράς είναι ότι πραγματική μείωση τιμών μπορεί να υπάρξει μόνο όταν παρέμβεις στο 65% της τιμής των καυσίμων, δηλαδή στη φορολογία. Αντίθετα χαρακτηρίζει «άδικο και αναποτελεσματικό» το μέτρο του πλαφόν στα περιθώρια κέρδους εταιρειών εμπορίας και πρατηρίων. Η Ομοσπονδία Βενζινοπωλών Ελλάδος σε έκτακτη γενική συνέλευση πήρε απόφαση χθες για κινητοποιήσεις, η έναρξη των οποίων θα εξαρτηθεί από τα αποτελέσματα της σημερινής συνάντησης με τον υπουργό Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκο.
