Για δεύτερη φορά σε λιγότερο από ένα χρόνο ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης διατυπώνει ανοικτά και χωρίς περιστροφές την πρόθεση της κυβέρνησης να διερευνήσει τις δυνατότητες που προσφέρει η πυρηνική ενέργεια. Μετά τον Ιούνιο, στο συνέδριο που είχαν διοργανώσει οι Financial Times και η «Καθημερινή», ο κ. Μητσοτάκης επανήλθε χθες από το Παρίσι, όπου πραγματοποιήθηκε η σύνοδος κορυφής για την πυρηνική ενέργεια και την αστική της χρήση, με τη συμμετοχή εκπροσώπων 41 κρατών από όλο τον κόσμο και πολλών διεθνών οργανισμών.
«Η Ελλάδα επίσης γυρνάει σελίδα. Eχει έρθει η ώρα και για τη δική μου χώρα να εξερευνήσει αν η πυρηνική ενέργεια και ειδικά αν οι αρθρωτοί αντιδραστήρες μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο. Θα ορίσουμε μια διυπουργική επιτροπή έτσι ώστε να υπάρχουν οριστικές συστάσεις προς την κυβέρνηση ως προς αυτό», τόνισε ο κ. Μητσοτάκης. Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι πρόκειται για θέση που απορρέει από την κοινή λογική. «Ανεξάρτητα από το πόσο θα επεκτείνουμε τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, θα χρειαστούμε μακροπρόθεσμα προβλέψιμη ενέργεια βασικού φορτίου. Καμιά τεχνολογία δεν μπορεί να ανταγωνιστεί αυτό που μας προσφέρει η πυρηνική ενέργεια». Επίσης, αναγνώρισε ότι η κοινή γνώμη στην Ελλάδα είναι διχασμένη, γεγονός που καθιστά αναγκαίο έναν ειλικρινή, συνετό και μη ιδεολογικά φορτισμένο διάλογο.
Τα αλλεπάλληλα ενεργειακά σοκ και το κόστος της πράσινης μετάβασης έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο τα πυρηνικά. Επίσης, τα ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων και η τεχνητή νοημοσύνη έχουν λειτουργήσει ως επιταχυντές αυτής της στροφής. Μόνο ο τομέας της τεχνητής νοημοσύνης προβλέπεται μέχρι το 2030 να απαιτεί 160% περισσότερη ενέργεια από σήμερα – καταναλώνοντας σε ποσότητα την ετήσια κατανάλωση του Καναδά (περίπου 650 τεραβατώρες).
Τα αλλεπάλληλα ενεργειακά σοκ και το κόστος της πράσινης μετάβασης έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο τα πυρηνικά.
Η τεχνολογία των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR) έρχεται να δώσει τη λύση. H Διεθνής Οργάνωση Ενέργειας (ΙΕΑ) εκτιμά ότι μέχρι το 2050 περισσότερα από 1.000 SMRs θα τεθούν σε λειτουργία, με συνολική ισχύ 120 GW. Οι επενδύσεις σε αυτή την τεχνολογία θα μπορούσαν να φτάσουν σε 670 δισ. δολ. έως το ίδιο έτος. Οι SMR έχουν μικρότερο κόστος, κατασκευάζονται ταχύτερα και χρειάζονται μικρότερες εκτάσεις για εγκατάσταση σε σχέση με τους παραδοσιακούς αντιδραστήρες, ενώ ενισχύουν την ασφάλεια με συστήματα παθητικής ψύξης και υπόγεια θωράκιση. Επιπλέον έχουν το πλεονέκτημα ότι συναρμολογούνται και εγκαθίστανται εύκολα σε απομακρυσμένες βιομηχανικές μονάδες όπου δεν υπάρχει δίκτυο. Θα μπορούσαν να αποτελέσουν λύση και για την ηλεκτροδότηση των μη διασυνδεδεμένων νησιών και για τη λειτουργία μονάδων αφαλάτωσης.
Ωστόσο, όπως είπε ο κ. Μητσοτάκης στο Παρίσι, ένα θέμα που απασχολεί πολύ την Ελλάδα είναι η χρήση της πυρηνικής ενέργειας στη ναυτιλία. «Πρόκειται για αποδεδειγμένης αξίας τεχνολογία που χρησιμοποιούμε εδώ και δεκαετίες σε στρατιωτικές και άλλες εξειδικευμένες εφαρμογές. Προς το παρόν δεν διαθέτουμε αξιόπιστες λύσεις για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας. Η πυρηνική ενέργεια πρέπει να συμπεριληφθεί σε αυτή τη συζήτηση. Πρόκειται για ζήτημα στο οποίο η Ελλάδα σκοπεύει να αναλάβει ηγετικό ρόλο, ανεξάρτητα από το αν η πυρηνική ενέργεια μπορεί να διαδραματίσει κάποιο ρόλο στο ενεργειακό σύστημα της Ελλάδας», τόνισε.
Ως μέρος της λύσης για την απεξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα αντιμετωπίζει πλέον και η Ε.Ε. την πυρηνική ενέργεια, με την πρόεδρο Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ανακοινώνει χθες από το Παρίσι τη διάθεση 200 εκατ. ευρώ για την προώθηση επενδύσεων στην ανάπτυξη μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων. «Θέλουμε αυτή η νέα τεχνολογία να βρίσκεται σε επιχειρηματικό στάδιο στις αρχές της δεκαετίας του 2030», είπε η πρόεδρος της Ε.Ε., αναγνωρίζοντας ότι «η απόφαση για τη μείωση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικά ήταν ένα στρατηγικό σφάλμα».
Η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή αποτελεί «σκληρή υπενθύμιση» του βαθμού στον οποίο η Ευρώπη είναι ευάλωτη ως εισαγωγέας ορυκτών καυσίμων, δήλωσε η πρόεδρος της Κομισιόν, υπογραμμίζοντας τη σημασία της αύξησης της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και πυρηνικούς αντιδραστήρες.
Επενδύσεις δισεκατομμυρίων σε όλο τον κόσμο με πρωτοπόρο την Κίνα
Καθώς η αδήριτη πραγματικότητα της κλιματικής κρίσης υπαγορεύει νέες προτεραιότητες σε μεγάλες και μικρές χώρες ανά τον κόσμο που αναζητούν καθαρές μορφές ενέργειας και με τη μάλλον πρόσφατη ενεργειακή κρίση να έχει λειτουργήσει ως επιταχυντής, οι πολιτικές ηγεσίες στρέφονται στην πυρηνική ενέργεια επενδύοντας δισεκατομμύρια.
Τη δυναμικότερη στροφή έχει σημειώσει η Κίνα, καθώς μέχρι τα τέλη του 2025 είχε υπό κατασκευήν 37 πυρηνικούς αντιδραστήρες, ενώ είχε ήδη επενδύσει στην πυρηνική ενέργεια περίπου 21 δισ. δολ. Μόνον οι τελευταίοι δέκα αντιδραστήρες που ενέκρινε τον Απρίλιο του 2025 αντιπροσωπεύουν συνολική επένδυση ύψους άνω των 27 δισ. δολ. Εχει, άλλωστε, κατορθώσει να κατασκευάζει μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες σχετικά γρήγορα και φθηνά, καθώς τους συναρμολογεί μέσα σε πέντε έως έξι χρόνια, δηλαδή με διπλάσια ταχύτητα από εκείνη των δυτικών χωρών.
Μέχρι τα τέλη του 2025 το Πεκίνο είχε υπό κατασκευήν 37 πυρηνικούς αντιδραστήρες.
Την ίδια στιγμή, παρά την απροκάλυπτη αδιαφορία της για την κλιματική κρίση, η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει να τετραπλασιάσει την παραγωγική δυνατότητα των ΗΠΑ σε πυρηνική ενέργεια έως το 2050. Η υπερδύναμη διαθέτει τον μεγαλύτερο στον κόσμο στόλο πυρηνικών αντιδραστήρων και συγκεκριμένα 94, οι οποίοι παράγουν το 30% της παγκόσμιας πυρηνικής ενέργειας. Είναι, άλλωστε, έδρα των τεχνολογικών κολοσσών Google, Amazon, Meta και Microsoft, που την τελευταία διετία έχουν επενδύσει δισεκατομμύρια στην πυρηνική ενέργεια και έχουν κλείσει συμβόλαια με κατασκευαστικές αντιδραστήρων για να τροφοδοτήσουν τα ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων τους. Η Γαλλία, η μεγάλη πυρηνική δύναμη της Ευρώπης, έχει 57 πυρηνικούς αντιδραστήρες, που είναι όλοι σε λειτουργία, παρά τα προβλήματα των τελευταίων ετών και αποτελούν τον δεύτερο στον κόσμο μεγαλύτερο στόλο αντιδραστήρων. Μόνον οι έξι από αυτούς, που κατασκευάστηκαν την τελευταία τριετία, υπολογίζεται ότι κόστισαν περίπου 73 δισ. ευρώ, ενώ ο γαλλικός ενεργειακός κολοσσός Electricite de France έχει επενδύσει 6 δισ. ευρώ για την ανακαίνιση 20 παλαιότερων αντιδραστήρων. Κατασκευάζει επίσης μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες και η κυβέρνηση Μακρόν έχει δεσμεύσει 1 δισ. ευρώ για την κατασκευή τους, ενώ τους έχει χαρακτηρίσει πυλώνα του επενδυτικού προγράμματος «Γαλλία 2030».
Μέσα στο 2025, άλλωστε, και η Βρετανία δέσμευσε πάνω από 14 δισ. στερλίνες για την επέκταση των εγκαταστάσεων πυρηνικής ενέργειας με στόχο να φτάσει την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας 24 γιγαβατωρών μέχρι το 2050. Η Ινδία έχει αυτή τη στιγμή υπό κατασκευήν έξι αντιδραστήρες και έχει θέσει στόχο την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας 100 γιγαβατωρών μέχρι το 2047. Ακόμη και η τραυματισμένη Ιαπωνία από την πυρηνική καταστροφή στη Φουκουσίμα το 2011, έχει από το 2023 μεγιστοποιήσει τη χρήση των υφιστάμενων αντιδραστήρων της και σχεδιάζει την κατασκευή ορισμένων νέας γενιάς. Η Τουρκία έχει αυτή τη στιγμή υπό κατασκευήν τέσσερις αντιδραστήρες στο πυρηνικό σύμπλεγμα στο Ακούγιου, με την κατασκευή να έχει αναλάβει η ρωσική Rosatom η οποία χρηματοδοτεί και την κατασκευή τους αξίας 20 έως 25 δισ. δολ.
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πυρηνική ενέργεια; Οχι, ευχαριστώ
Του Νίκου Χαραλαμπίδη*
Φέτος κλείνουν 40 χρόνια από το τραγικό πυρηνικό δυστύχημα στο Τσερνόμπιλ. Με έναν μοιραίο τρόπο, λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, το Τσερνόμπιλ αποτελεί και σήμερα παγκόσμια απειλή. Δεκαετίες μετά, ακολούθησε το μεγάλο πυρηνικό δυστύχημα στη Φουκουσίμα.
Συνεπεία αυτού, η Γερμανία αποφάσισε να κλείσει όλους τους πυρηνικούς σταθμούς της (εξαιρετικά δύσκολο βήμα δεδομένου ότι είχε ήδη ξεκινήσει την απολιγνιτοποίηση και το κλείσιμο των λιγνιτικών σταθμών). Αυτοί όμως που γνώριζαν καλά τα πράγματα, αναγνώρισαν ότι δεν επρόκειτο παρά για μια προσωρινή αναστολή της πορείας της εξάπλωσης της πυρηνικής ενέργειας. Ηξεραν ότι τα κεφάλαια, οι αγορές και οι μηχανισμοί που είχαν στη διάθεσή τους οι υποστηρικτές της βιομηχανίας της πυρηνικής ενέργειας, θα δούλευαν με σχέδιο για να την επαναφέρουν στο προσκήνιο.
Το ένα και μοναδικό καλό που έχει η πυρηνική ενέργεια είναι ότι δεν εκπέμπονται αέρια του θερμοκηπίου, δηλαδή διοξείδιο του άνθρακα, κατά τη διάρκεια λειτουργίας ενός πυρηνικού σταθμού. Εκεί τελειώνουν τα καλά της.
Σήμερα, η συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια έχει επανέλθει στο προσκήνιο. Και αυτό επειδή το ενεργειακό σύστημα που την υπηρετεί έχει καταφέρει να καθυστερήσει απίστευτα πολύ την απαραίτητη κλιματική δράση, και τώρα που φτάσαμε στο +1 και απαιτούνται άμεσες και δραστικές λύσεις, μία απ’ αυτές εμφανίζεται να είναι η πυρηνική ενέργεια. Δυστυχώς, δεν συγκρίνουμε πηγές ενέργειας σε επιστημονική και τεχνολογική βάση, αλλά επί τη βάσει των πολιτικών και οικονομικών δυνάμεων που υποστηρίζουν την καθεμία.
Είναι τραγικό να συζητάμε για πυρηνική ενέργεια σε χώρες με άφθονες καθαρές, φθηνές πηγές ενέργειας.
Εδώ πρέπει να θυμίσουμε και πάλι ότι η πυρηνική ενέργεια δεν είναι λύση όχι μόνο στην κατάσταση που βρισκόμαστε, αλλά σε καμία κατάσταση. Είναι τραγικό ότι σήμερα γίνεται συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια ακόμη και σε χώρες με αφθονία ήλιου, αέρα και λοιπόν αστείρευτων, καθαρών, φθηνών πηγών ενέργειας.
Υπάρχουν σοβαροί, μακροχρόνιοι κίνδυνοι και μειονεκτήματα που συνδέονται με την πυρηνική ενέργεια που υπερτερούν των όποιων κατ’ επίφασιν πλεονεκτημάτων. Από το απαγορευτικό υψηλό κόστος έως τους πολύ πιθανούς καταστροφικούς κινδύνους στην περίπτωση ατυχημάτων και τα ανεπίλυτα ζητήματα ραδιενεργών αποβλήτων, υπάρχουν επιτακτικοί λόγοι για να αντιταχθούμε στη χρήση της πυρηνικής ενέργειας ως βιώσιμης ενεργειακής λύσης. Σήμερα και πάντα.
*Ο κ. Νίκος Χαραλαμπίδης είναι γενικός διευθυντής της Greenpeace Greece.
Ευέλικτοι, με αυξημένη ασφάλεια
Του Δημήτρη Μητράκου*
Η παγκόσμια στροφή υπέρ της πυρηνικής ενέργειας μοιάζει εύλογη, καθώς είναι η μόνη πράσινη ενέργεια για την ελεγχόμενη παραγωγή ηλεκτρικής ισχύος βάσης. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, η χρήση της πυρηνικής ενέργειας προβλέπεται να αυξηθεί έως και δυόμισι φορές έως το 2050. Η σημερινή τυπική εικόνα ενός πυρηνικού αντιδραστήρα είναι αυτή μιας θηριώδους και δύσκαμπτης εγκατάστασης.
Σημαντικές αλλαγές είναι, ωστόσο, υπό εξέλιξη, με μία από αυτές να είναι η ανάπτυξη των γνωστών πλέον Μικρών Αρθρωτών Αντιδραστήρων (ΜΑΑ). Οι ΜΑΑ είναι αντιδραστήρες με ηλεκτρική ισχύ μικρότερη ή και πολύ μικρότερη από 300 MW. Η πιθανότητα σημαντικής διαρροής ραδιενέργειας στην ατμόσφαιρα είναι εξαιρετικά μικρή, ακόμη και για έναν μεγάλο αντιδραστήρα νέας γενιάς (μικρότερη από μία στο εκατομμύριο). Για έναν ΜΑΑ αναμένεται ακόμη μικρότερη, λόγω της πολύ μικρότερης ισχύος, των εγγενών χαρακτηριστικών σχεδιασμού και της αυτόνομης παθητικής ψύξης. Για κάποια από αυτά τα καινοτόμα στοιχεία η ρυθμιστική αξιολόγηση και εμπειρία είναι, ωστόσο, περιορισμένη διεθνώς. Ο ρόλος της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, ως εθνικής ρυθμιστικής αρχής, είναι κρίσιμος σε αυτό το σημείο.
Πέραν της αυξημένης ασφάλειας, οι ΜΑΑ συγκεντρώνουν μεγάλο ενδιαφέρον για κάποια επιπλέον χαρακτηριστικά. Μεταξύ αυτών είναι το σημαντικά χαμηλότερο αρχικό κεφάλαιο και η μικρότερη διάρκεια κατασκευής, η ευελιξία στην επιλογή τοποθεσίας και ο αρθρωτός σχεδιασμός, δηλαδή της σταδιακής εγκατάστασης νέων μονάδων. Αυτή η επεκτασιμότητα και η ευελιξία είναι σημαντικές για χώρες όπως η Ελλάδα. Κάποιοι ΜΑΑ μπορούν να μεταβάλλουν την παραγωγή ισχύος και να προσαρμόζονται σε ένα δίκτυο με ΑΠΕ. Οι ίδιες οι χρήσεις για τις οποίες προορίζονται, όπως η τροφοδοσία data centers και η αφαλάτωση ή η χρήση τους στις θαλάσσιες μεταφορές και την παραγωγή υδρογόνου, είναι σημαντικές πιθανές εφαρμογές των ΜΜΑ στη χώρα.
Πάνω από 30 μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες βρίσκονται σε στάδιο αδειοδότησης σε διάφορες χώρες.
Σήμερα εξετάζονται παγκοσμίως περισσότεροι από 60 σχεδιασμοί ΜΑΑ, με μόνο λίγους να έχουν κατασκευαστεί, κυρίως στην Κίνα και τη Ρωσία. Ωστόσο, περισσότεροι από τριάντα ΜΜΑ βρίσκονται σε κάποιο στάδιο αδειοδότησης σε διάφορες χώρες. Σε κάθε περίπτωση, η πυρηνική ενέργεια καθίσταται απαραίτητη συνιστώσα του ενεργειακού μείγματος στο ορατό μέλλον.
*Ο κ. Δημήτρης Μητράκος είναι καθηγητής στον τομέα Πυρηνικής Τεχνολογίας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ).
