«Δύο φορές την εβδομάδα, το μεσημέρι ο πεθερός μου από το Περιστέρι πάει στον Πειραιά, που είναι το σχολείο του γιου μου για να τον πάρει. Τον φέρνει στα Πατήσια όπου εργάζομαι και μετά πάμε μαζί σπίτι στο Μοσχάτο. Μία ημέρα την εβδομάδα έχω κανονίσει να σχολάω νωρίτερα για να πηγαίνω εγώ να τον παίρνω από το σχολείο. Και τις άλλες δύο ημέρες ο σύζυγος δουλεύει από το σπίτι και πηγαίνει εκείνος και τον παίρνει», λέει στην «Κ» η Ειρήνη Κουτρέτση, φιλόλογος σε σχολείο στα Πατήσια. Περιγράφει το πρόγραμμα όλης της οικογένειας, ώστε το παιδί –μαθητής στο Ειδικό Σχολείο για Παιδιά με αυτισμό στον Πειραιά– να πηγαίνει και να επιστρέφει από το σχολείο.
Αλλη ιστορία: Η Ελένη Πολυχρόνη είναι μονογονέας. Εχει δίδυμα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού, μαθητές στο ίδιο σχολείο. Εκείνη μένει Καλλιθέα, το σχολείο των παιδιών είναι, όπως είπαμε, στον Πειραιά, και δουλεύει στο Χαλάνδρι. Εκτός από τη μητέρα επιστρατεύονται οι παππούδες, ώστε τα παιδιά καθημερινά να πηγαίνουν και να επιστρέφουν από το σχολείο. Δεν χρειάζεται άλλες περιγραφές για να γίνει αντιληπτός ο καθημερινός αγώνας δρόμου που κάνει η οικογένεια. «Δυστυχώς, δεν έχουμε αμάξι. Η 80χρονη μητέρα μου πηγαίνει τα παιδιά το πρωί με ταξί και το μεσημέρι τα φέρνει πίσω, πάλι με ταξί», λέει στην «Κ» η κ. Πολυχρόνη. Κάποιες φορές πηγαίνει τα παιδιά η ίδια στον Πειραιά, και τότε καθυστερεί στη δουλειά. Τις ημέρες που δουλεύει από το σπίτι είναι καλύτερα. Το συνολικό κόστος για τις μετακινήσεις με ταξί προς και από το σχολείο φτάνει τα 150 ευρώ την εβδομάδα.
«Μην αγνοούμε ότι τα παιδιά αυτά θέλουν να έχουν μια ρουτίνα για να λειτουργήσουν καλύτερα», τονίζει μητέρα που είναι και η ίδια εκπαιδευτικός.
Και δεν είναι οι μόνες οικογένειες που πληρώνουν από τη μια τους άγονους διαγωνισμούς της Περιφέρειας Αττικής στην προσπάθεια να βρεθεί εταιρεία με λεωφορεία για να αναλάβει τη μετακίνηση των παιδιών και από την άλλη τη μη οργάνωση ολοήμερου προγράμματος στο Ειδικό Σχολείο, ώστε οι γονείς να μπορούν να πάρουν τα παιδιά μετά τη δουλειά τους.
Πρόβλεψη για 24
Στο Ειδικό Σχολείο για παιδιά με αυτισμό στον Πειραιά φοιτούν 52 μαθητές, εκ των οποίων για τους 28 δεν υπάρχει πρόβλεψη για μετακίνηση με σχολικό λεωφορείο. Πέρυσι υπήρχαν δύο εταιρείες με πέντε σχολικά λεωφορεία, αλλά φέτος μόνο μία εταιρεία πήρε τον διαγωνισμό και έτσι μπόρεσαν να καλυφθούν δύο δρομολόγια, τα οποία θεωρούνται ευκολότερα γιατί συνδυάζουν τις στάσεις στα σπίτια των μαθητών», παρατηρεί η κ. Πολυχρόνη. Γι’ αυτό και 24 παιδιά έχουν τρόπο μετακίνησης.
«Η Περιφέρεια αποποιείται τις ευθύνες της, λέγοντας ότι εκείνη “τρέχει” αδιαλείπτως τους διαγωνισμούς, αλλά δεν ανταποκρίνονται οι λεωφορειούχοι που είναι ιδιώτες και δεν μπορεί να τους αναγκάσει και δεν ορίζει εκείνη τις τιμές», προσθέτει η κ. Πολυχρόνη. Ουσιαστικά, οι λεωφορειούχοι δεν αναλαμβάνουν επειδή το υπουργείο Οικονομικών δεν μπορεί να αυξήσει την προσφορά, ενώ λέγεται ότι εκείνοι προτιμούν να αξιοποιούν τα λεωφορεία στη μεταφορά τουριστών.
Βέβαια, υπάρχουν δύο κρίσιμες παράμετροι. Η πρώτη είναι ότι η Περιφέρεια Αττικής δεν προτεραιοποίησε τα Ειδικά Σχολεία στις συμβάσεις μεταφοράς, με αποτέλεσμα να «κλείσουν» πρώτα τα δρομολόγια άλλων σχολείων· «ευκολότερων». Ευκολότερων, γιατί οι συνθήκες μεταφοράς παιδιών που φοιτούν σε Ειδικό Σχολείο είναι ιδιαίτερες, και απαιτείται να υπάρχει συνοδός. Από την άλλη, καθώς οι συνοδοί είναι χαμηλά αμειβόμενοι, εγκαταλείπουν συχνά τη θέση.
«Αποτέλεσμα είναι η απορρύθμιση των παιδιών ύστερα από τόσο μεγάλο διάστημα, με αποτέλεσμα την αύξηση του άγχους, της επιθετικότητας και παλινδρομήσεις σε καθημερινά ζητήματα λειτουργίας τους. Μην αγνοούμε ότι τα παιδιά αυτά θέλουν να έχουν μια ρουτίνα για να λειτουργήσουν καλύτερα», σημειώνει η κ. Κουτρέτση, προσθέτοντας ότι πολλά παιδιά κάνουν απουσίες από το σχολείο, ενώ κάποια άλλα λείπουν έως και ένα μήνα.
Μία πρόνοια που θα μπορούσε να βοηθήσει τους γονείς είναι η οργάνωση ολοήμερου προγράμματος στο Ειδικό Σχολείο, ώστε τα παιδιά να παραμένουν στο σχολείο μέχρι τις 4 το απόγευμα. «Από την αρχή της σχολικής χρονιάς, για τα 52 παιδιά το υπουργείο Παιδείας δεν έχει στείλει δύο δασκάλους ώστε να ξεκινήσει το ολοήμερο. Εστω για δύο φορές την εβδομάδα όπως πέρυσι, έστω και μία ημέρα», λέει η κ. Κουτρέτση απογοητευμένη. Και να τονιστεί ότι λείπει ακόμη –τέλη Φεβρουαρίου– δάσκαλος και για το πρωινό πρόγραμμα του σχολείου.
Ελλιπείς δομές και υπηρεσίες εκπαίδευσης
Κατά 40% αυξήθηκαν μέσα σε μια τετραετία οι μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Ωστόσο, οι δομές και υπηρεσίες ειδικής εκπαίδευσης δεν αναλογούν και δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες του μαθητικού πληθυσμού.
Ειδικότερα, σύμφωνα με την εκτίμηση του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ), το σχολικό έτος 2024-25 οι μαθητές με αναπηρία ή και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, με ή χωρίς γνωμάτευση, που φοίτησαν στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια γενική και ειδική εκπαίδευση, ανήλθαν σε 144.861, αποτελώντας το 10% του μαθητικού πληθυσμού της χώρας. Μεταξύ σχολικών ετών 2020-21 και 2024-25, oι μαθητές με αναπηρία ή και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στα γενικά σχολεία αυξήθηκαν κατά 40%, ενώ ο μαθητικός πληθυσμός σε Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΣΜΕΑΕ) σημείωσε αύξηση κατά 20%. «Αναμφίβολα, μια βασική αιτία αυτής της ποσοτικής μεταβολής είναι η μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και της εκπαιδευτικής κοινότητας στην αναγνώριση της ποικιλομορφίας του μαθητικού πληθυσμού, καθώς και των ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών που αντιμετωπίζουν οι μαθητές. Ωστόσο, τα μικρά θετικά βήματα προς την κατεύθυνση ενίσχυσης των δομών και υπηρεσιών της ειδικής εκπαίδευσης, δεν αναλογούν και δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες του μαθητικού πληθυσμού», παρατηρεί η ΕΣΑμεΑ.
Ενδεικτικά, το 40% των μαθητών με αναπηρία ή και ΕΕΑ που φοιτούν σε γενικά σχολεία υποστηρίζονται μόνο από τον εκπαιδευτικό της γενικής τάξης. Δεν λαμβάνουν εξειδικευμένη υποστήριξη το 65% στη δευτεροβάθμια και το 14,5% στην πρωτοβάθμια.
«Τα μικρά θετικά βήματα που έχουν γίνει δεν αναλογούν και δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες του μαθητικού πληθυσμού», παρατηρεί η ΕΣΑμεΑ.
Παράλληλα, μεταξύ των ετών 2023-24 και 2024-25 οι μαθητές που φοιτούσαν σε Τμήματα Ενταξης αυξήθηκαν σημαντικά –κατά 3.194–, την ώρα που τα Τμήματα Ενταξης (σημ.: στο εκπαιδευτικό σύστημα παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες) μειώθηκαν κατά 6,5%.
Επίσης, την ίδια διετία οι μαθητές που είχαν παράλληλη στήριξη (σημ.: εξειδικευμένο εκπαιδευτικό μέσα στην τάξη) αυξήθηκαν κατά 25% (από 19.315 σε 23.960 μαθητές), με δραστική μείωση ωστόσο των ωρών υποστήριξης των μαθητών. «Αυτό σηματοδοτεί σημαντική υποβάθμιση της εξατομικευμένης υποστήριξης, καθώς 8% των εγκεκριμένων αιτημάτων για παράλληλη στήριξη τελικά δεν καλύφθηκαν», παρατηρεί η Συνομοσπονδία. Παράλληλα, 22,5% των ατόμων ηλικίας 25-34 είναι απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης· ποσοστό που υπολείπεται κατά 20 μονάδες σε σύγκριση με τα άτομα χωρίς αναπηρία.
Η Συνομοσπονδία τονίζει ότι η υποστελέχωση σε συνδυασμό με τη μη μονιμότητα του προσωπικού της ειδικής εκπαίδευσης, η μετακύλιση της ευθύνης στον εκπαιδευτικό της τάξης χωρίς να έχει λάβει την κατάλληλη επιμόρφωση, η ανεπάρκεια των υποστηρικτικών δομών, με τις μεγάλες καθυστερήσεις ακόμη και στην έκδοση των γνωματεύσεων από τα ΚΕΔΑΣΥ, καθώς και σειρά άλλων ζητημάτων, όπως τα σοβαρά προβλήματα στο σύστημα μεταφοράς των μαθητών, οι σοβαρές ελλείψεις σε υλικοτεχνική υποδομή και η κακή κατάσταση των σχολικών κτιρίων, απαιτούν άμεσες πρωτοβουλίες αλλά και μακροπρόθεσμες πολιτικές, ώστε οι μαθητές με αναπηρία να έχουν ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, με ισοτιμία και ασφάλεια.
