«Η ασθένεια είναι η σκοτεινή πλευρά της ζωής, η πιο δυσβάσταχτη υπηκοότητα. Καθένας μας γεννιέται έχοντας διπλή υπηκοότητα: στο βασίλειο των υγιών και σ’ εκείνο των μη υγιών. Αν και όλοι προτιμούμε να χρησιμοποιούμε μόνο το διαβατήριο του υγιούς, αργά ή γρήγορα θα υποχρεωθούμε, έστω και για λίγο, να αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας ως πολίτη εκείνου του άλλου τόπου», έγραψε κάποτε η Σούζαν Σόνταγκ, μια από τις μεγαλύτερες Αμερικανίδες διανοούμενες του 20ού αιώνα. Η ίδια γνώριζε καλά αυτόν τον άλλο τόπο, τον εχθρικό, τον δύσβατο: το 2004 έφυγε από τη ζωή, στα 71 της, νικημένη από τον καρκίνο, τον οποίο είχε προηγουμένως ξεπεράσει δύο φορές.
Αιτίες που σχετίζονται με την εμφάνιση της νόσου
ΚάπνισμαΚατανάλωση αλκοόλΥψηλός δείκτης μάζας σώματοςΣωματική αδράνειαΑτμοσφαιρική ρύπανσηΥπεριώδης ακτινοβολίαΕννέα λοιμώξεις, μεταξύ των οποίων ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) και η ηπατίτιδα Β
Παγκόσμια Ημέρα κατά του καρκίνου η 4η Φεβρουαρίου και, σύμφωνα με τη νέα ανάλυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και του Διεθνούς Οργανισμού Ερευνας για τον Καρκίνο (IARC), βασισμένη σε πρόσφατη μελέτη δημοσιευμένη στο Nature Medicine, σχεδόν 4 στα 10 περιστατικά θα μπορούσαν να προληφθούν, αν εξαλείφονταν 30 αιτίες που σχετίζονται με την εμφάνιση της νόσου. Σ’ αυτές περιλαμβάνονται το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος, η σωματική αδράνεια, η ατμοσφαιρική ρύπανση, η υπεριώδης ακτινοβολία, αλλά και εννέα λοιμώξεις, οι οποίες για πρώτη φορά συνυπολογίζονται σε τέτοια επιδημιολογική καταγραφή – όπως ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) και η ηπατίτιδα Β.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν την τεράστια δυναμική της πρόληψης στη μείωση του παγκόσμιου φορτίου καρκίνου. Με την επισήμανση, ωστόσο, ότι οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν στους τροποποιήσιμους καρκινογόνους παράγοντες και μόνο – γιατί υπάρχει και η γενετική προδιάθεση, η κληρονομικότητα.
Στο μικροσκόπιο 7,1 εκατ. περιστατικά
Με δεδομένα του 2022 από 185 χώρες και βάζοντας «στο μικροσκόπιο» 7,1 εκατ. περιστατικά και 36 τύπους καρκίνου, λοιπόν, η μελέτη προσδιορίζει το κάπνισμα ως τη σημαντικότερη αιτία εμφάνισης της ασθένειας διεθνώς, υπεύθυνη για το 15% όλων των νέων κρουσμάτων, ακολουθούμενη από τις λοιμώξεις (10%) και την κατανάλωση αλκοόλ (3%).
Η μελέτη προσδιορίζει το κάπνισμα ως τη σημαντικότερη αιτία εμφάνισης της ασθένειας διεθνώς, υπεύθυνη για το 15% όλων των νέων κρουσμάτων, ακολουθούμενη από τις λοιμώξεις (10%) και την κατανάλωση αλκοόλ (3%).
Οι διαφορές μεταξύ ηπείρων και χωρών, αλλά και μεταξύ ανδρών και γυναικών, είναι έντονες. Αντικατοπτρίζουν διαφορετικά επίπεδα έκθεσης σε περιβαλλοντικούς, συμπεριφορικούς, επαγγελματικούς και λοιμώδεις παράγοντες κινδύνου, μαζί με ανισότητες στην κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη, στις εθνικές πολιτικές πρόληψης και στην επάρκεια των συστημάτων υγείας.
Παρά την υψηλή αποτελεσματικότητα των εμβολίων για τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων στην πρόληψη του διηθητικού καρκίνου του τραχήλου, για παράδειγμα, η εμβολιαστική κάλυψη παραμένει χαμηλή σε πολλές φτωχές περιοχές του πλανήτη, ιδιαίτερα στην υποσαχάρια Αφρική, με αποτέλεσμα δεκάδες χιλιάδες θανάτους κάθε χρόνο.
Στους άνδρες, η νόσος σχετίζεται κατά περίπου 23% με το κάπνισμα, κατά 9% με λοιμώξεις και κατά 4% με την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
Στις γυναίκες, οι λοιμώξεις ευθύνονται για το 11% των νέων κρουσμάτων, ακολουθούμενες από το κάπνισμα (6%) και τον υψηλό δείκτη μάζας σώματος (3%).
Τρεις μορφές της νόσου –του πνεύμονα, του στομάχου και του τραχήλου της μήτρας– αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 50% των καρκίνων που θα μπορούσαν να προληφθούν τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες: ο πρώτος συνδέθηκε κυρίως με το κάπνισμα και την ατμοσφαιρική ρύπανση, ο δεύτερος αποδόθηκε σε μεγάλο βαθμό στη λοίμωξη από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και ο τρίτος, του τραχήλου της μήτρας, προκαλείται κατά κύριο λόγο από τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων.
Στους άνδρες, η νόσος σχετίζεται κατά περίπου 23% με το κάπνισμα, κατά 9% με λοιμώξεις και κατά 4% με την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Στις γυναίκες, παγκοσμίως, οι λοιμώξεις ευθύνονται για το 11% των νέων κρουσμάτων, ακολουθούμενες από το κάπνισμα (6%) και τον υψηλό δείκτη μάζας σώματος (3%).
Τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για αποτελεσματικές στρατηγικές πρόληψης προσαρμοσμένες τοπικά (σε εθνικό επίπεδο), που να περιλαμβάνουν ισχυρά μέτρα ελέγχου του καπνού, περιορισμό της κατανάλωσης του αλκοόλ, εμβολιασμούς κατά λοιμώξεων που προκαλούν καρκίνο, βελτίωση της ποιότητας του αέρα, ασφαλέστερους χώρους εργασίας, προαγωγή της κουλτούρας της υγιεινής διατροφής και της φυσικής δραστηριότητας.
Η συντονισμένη δράση μεταξύ διαφόρων τομέων, από την υγεία και την εκπαίδευση έως την ενέργεια και την εργασία, επισημαίνουν οι ειδικοί του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, μπορεί να γλιτώσει πρωτίστως εκατομμύρια ανθρώπους –αλλά και τα συστήματα υγείας– σε όλο τον πλανήτη από το δυσβάσταχτο βάρος μιας διάγνωσης καρκίνου.
