«Καμπανάκι» χτύπησε η εμφάνιση δύο κρουσμάτων φυματίωσης σε κρατουμένους στις φυλακές Κασσαβέτειας, κινητοποιώντας άμεσα τις υγειονομικές αρχές. Ταυτόχρονα, βέβαια, υπενθύμισε μια πραγματικότητα που εδώ και χρόνια καταγράφεται χωρίς να αντιμετωπίζεται. Σε ένα σωφρονιστικό κατάστημα που φιλοξενεί περισσότερους κρατουμένους από όσους μπορεί να δεχθεί, οι συνθήκες συνωστισμού και ο περιορισμένος αερισμός δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου για την υγεία των κρατουμένων.
Το περιστατικό της Κασσαβέτειας αποκαλύπτει μια μεγάλη εικόνα, καθώς τα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας βρίσκονται σε καθεστώς υπερφόρτωσης. Τα επίσημα στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής αποτυπώνουν μια σταθερή και έντονη επιβάρυνση των φυλακών, με τον συνολικό αριθμό των κρατουμένων να βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας. Στις αρχές του 2026 οι έγκλειστοι ανέρχονται σε 13.583, την ώρα που η δυναμικότητα των σωφρονιστικών καταστημάτων δεν υπερβαίνει τις 10.763 θέσεις.
Η σύγκριση με το 2016, όταν ο συνολικός αριθμός των κρατουμένων ήταν 9.611, αποκαλύπτει το μέγεθος της επιβάρυνσης, καθώς μέσα σε μία δεκαετία ο πληθυσμός των φυλακών έχει αυξηθεί σχεδόν κατά ένα τρίτο, χωρίς αντίστοιχη επέκταση των υποδομών ή ουσιαστικές πολιτικές αποσυμφόρησης. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που λειτουργεί διαρκώς στο «κόκκινο», με άμεσες επιπτώσεις όχι μόνο στα δικαιώματα των κρατουμένων, αλλά και στη δημόσια υγεία και στην ασφάλεια. Από την καταγραφή και επεξεργασία των στοιχείων της τελευταίας δεκαετίας από τον αναπληρωτή καθηγητή της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Κώστα Κοσμάτο, είναι φανερή η αριθμητική «έκρηξη» των εγκλείστων στις φυλακές. Oπως αναφέρει σε έκθεσή του ο κ. Κοσμάτος, «τα έτη 2024 και 2025 εμφανίζουν τη μεγαλύτερη αύξηση κρατουμένων ανά έτος και με αξιοσημείωτη διαφορά όλη την τελευταία δεκαετία. Eτσι, παρατηρούμε ότι οι 13.583 κρατούμενοι που καταγράφονται την 1/1/2026 για το έτος 2025 είναι κατά 2.099 περισσότεροι από την 1/1/2025 για το έτος 2024 (1/1/2025) και κατά 3.341 περισσότεροι για το έτος 2023 (1/12/2024)».
Οι συνθήκες συνωστισμού και ο περιορισμένος αερισμός δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου για την υγεία των κρατουμένων – Δύο κρούσματα φυματίωσης στην Κασσαβέτεια.
Ο πανεπιστημιακός παρατηρεί μάλιστα πως το σύνολο σχεδόν των σωφρονιστικών καταστημάτων της χώρας, με εξαίρεση τα αγροτικά και θεραπευτικά καταστήματα που έχουν αυστηρότερες προϋποθέσεις μεταγωγής, διακρίνεται για υπερπληθυσμό, που στην πλειοψηφία του αγγίζει ή και ξεπερνάει το 200% της χωρητικότητάς τους, όπως το Σωφρονιστικό Κατάστημα Τρίπολης με 226,42%. Τη ραγδαία αύξηση των εγκλείστων στις φυλακές απέδωσε ο κ. Κοσμάτος στην αύξηση των κρατουμένων με καταδίκες για τη λεγόμενη «χαμηλή» εγκληματικότητα, που αποτέλεσε και στόχο του νέου Ποινικού Κώδικα του 2024. «Γίνεται εμφανές ότι η αύξηση του αριθμού των κρατουμένων στα ελληνικά σωφρονιστικά καταστήματα δεν είναι ένα φαινόμενο που προκύπτει από μόνο του, αλλά ουσιαστικά “κατασκευάζεται” από την αλυσίδα του ποινικού μηχανισμού. Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για ένα ασφαλώς προβλέψιμο φαινόμενο, καθώς η αυστηροποίηση της ποινικής νομοθεσίας αποτελεί τον βασικό παράγοντα που οδηγεί στην αύξηση του αριθμού των κρατουμένων», σημειώνει στην έκθεσή του.
Την ίδια εκτίμηση διατύπωσε και ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Ιωάννης Λαμπρόπουλος απαντώντας τον περασμένο Νοέμβριο στη Βουλή σε επίκαιρη ερώτηση που έθεσε ο τομεάρχης Εσωτερικών του ΣΥΡΙΖΑ Θεόφιλος Ξανθόπουλος, εξαιτίας της υπερπλήρωσης των φυλακών κατά 122,9%. Κατά τη συζήτηση στη Βουλή, ο κ. Ξανθόπουλος επισήμανε πως έντεκα μήνες νωρίτερα, δηλαδή την 1/1/2025, οι κρατούμενοι ήταν 11.484 και ο αριθμός τους εκτοξεύθηκε κατά 1.753 άτομα, ενώ ταυτόχρονα εμφανίζεται το φαινόμενο να υπάρχουν φυλακές, όπως η αγροτική της Τίρυνθας, με πληρότητα 67,5%, την ώρα που άλλες έχουν εξαιρετικά υψηλά ποσοστά πληρότητας, όπως αυτές της Κομοτηνής με 210,4%, το κατάστημα Νέων Βόλου με 246,2% και της Τρίπολης με 228,3%. «Η όλη κατάσταση επιτείνει τις δυσχερείς συνθήκες κράτησης, οδηγεί σε καταδίκες της χώρας, συμβάλλει στην υποτροπή και δυσκολεύει τις συνθήκες εργασίας του προσωπικού αλλά και της ασφάλειας στα σωφρονιστικά καταστήματα», ανέφερε μεταξύ άλλων.
Απαντώντας ο κ. Λαμπρόπουλος υπογράμμισε πως η Ελλάδα έχει εικόνα ανάλογη άλλων ευρωπαϊκών κρατών, όπως η Ιταλία (118%), η Γαλλία (123%) αλλά και η Κύπρος (132%), τονίζοντας ότι «η χώρα μας διατηρεί συγκριτικά χαμηλό δείκτη πληθυσμού κρατουμένων ανά 100.000 κατοίκους». Ωστόσο, απέδωσε την αύξηση και τον υπερπληθυσμό τόσο στην αυστηροποίηση των ποινών όσο και στις επιτυχίες της ελληνικής αστυνομίας, που εξάρθρωσε –όπως είπε– πάνω από 140 εγκληματικές οργανώσεις και συνέλαβε 700 άτομα που οδηγήθηκαν στις φυλακές.
