Η αποσάθρωση της πετρελαϊκής βιομηχανίας της και η δρομολογημένη αύξηση της παγκόσμιας προσφοράς από τον OPEC+ και τις ΗΠΑ χαμηλώνουν τον πήχυ για τον γεωοικονομικό ρόλο που θα μπορεί να διαδραματίσει η Βενεζουέλα μετά τη σύλληψη Μαδούρο.
Αρκεί μια ματιά στο οικονομικό προφίλ της χώρας. Η διεθνής οικονομική σημασία της έχει συρρικνωθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Τη δεκαετία του 1970 η Βενεζουέλα αντιπροσώπευε περίπου το 1% του παγκόσμιου ΑΕΠ και παρήγε περίπου 3,5 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα (mbpd), που ανερχόταν στο 8% της παγκόσμιας προσφοράς. Σήμερα αντιπροσωπεύει μόλις το 0,1% του παγκόσμιου ΑΕΠ και παράγει περίπου 1 mbpd, το οποίο αντιστοιχεί μόλις στο 1% της παγκόσμιας προσφοράς, γεγονός που ρίχνει τη Βενεζουέλα στη 18η θέση της διεθνούς κατάταξης των παραγωγών πετρελαίου.
Η κατακόρυφη πτώση της παραγωγής πετρελαίου στη Βενεζουέλα οφείλεται σε παράγοντες οι οποίοι εμφανίστηκαν πολύ πριν από τις κυρώσεις εις βάρος της χώρας.
Κεντρική θέση στο αφήγημα της Ουάσιγκτον για την ειδική επιχείρηση στη Βενεζουέλα κατέχουν οι προσδοκίες του Ντόναλντ Τραμπ γύρω από την οικονομική διάσταση του ορυκτού πλούτου της χώρας. «Αν αυτές αναφέρονται σε μια ταχεία ανάκαμψη της παραγωγής πετρελαίου, τότε δεν είναι δικαιολογημένες. Στον συγκεκριμένο τομέα η Βενεζουέλα έχει υποστεί την πιο σοβαρή, ραγδαία και παρατεταμένη κατάρρευση της παραγωγής στην ιστορία της. Σήμερα παράγει μόνο ένα κλάσμα αυτού που γεωλογικά είναι ικανή να παράγει. Οι επενδύσεις και η μεταφορά τεχνολογίας σίγουρα θα βοηθούσαν, αλλά το χάσμα δεν μπορεί να γεφυρωθεί σε εύλογο χρονικό διάστημα», τονίζει στην «Κ» η Κάρολ Νάκλι, CEO της Crystol Energy.
Οι κυρώσεις
Η κατακόρυφη πτώση της παραγωγής πετρελαίου στη Βενεζουέλα οφείλεται σε παράγοντες οι οποίοι εμφανίστηκαν πολύ πριν από τις κυρώσεις εις βάρος της χώρας. Η διακυβέρνηση Τσάβες έπληξε το επενδυτικό κλίμα μέσα από αυστηροποίηση του πλαισίου για τη λειτουργία των επιχειρήσεων, εθνικοποιήσεις και νομικές επιθέσεις, οδηγώντας σε μακροχρόνιο καθεστώς απώλειας της εμπιστοσύνης και –κατ’ επέκταση– κεφαλαίων. Η άρση των κυρώσεων θα μπορούσε να προσθέσει στην παγκόσμια αγορά μερικές εκατοντάδες χιλιάδες βαρέλια, όμως δεν είναι σε θέση να αυξήσει την προσφορά με τρόπο που θα μετατόπιζε τις παγκόσμιες ισορροπίες. Θεωρητικά, η Βενεζουέλα θα μπορούσε να γίνει ξανά σημαντικός παραγωγός, με δεδομένο ότι εξακολουθεί να ισχυρίζεται ότι κατέχει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Εξάλλου, οι ΗΠΑ σκοπεύουν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη του τομέα και στην αύξηση της παραγωγής τα επόμενα χρόνια. Υπάρχει όμως μεγάλη απόσταση από τη θεωρία στην πράξη.
«Αν μη τι άλλο, το γεωπολιτικό σκηνικό στη Βενεζουέλα παραμένει ασαφές μετά τη σύλληψη του Μαδούρο. Οι πετρελαϊκές υποδομές της χώρας έχουν επίσης υποβαθμιστεί σε μεγάλο βαθμό από δεκαετίες υποεπένδυσης, και μεγάλο μέρος του πετρελαίου της Βενεζουέλας είναι εξαιρετικά βαρύ, καθιστώντας την εξόρυξη και την επεξεργασία του σχετικά δαπανηρή. Ακόμη κι αν η παραγωγή αποκατασταθεί με επιτυχία στα επίπεδα που παρατηρήθηκαν πριν από μια δεκαετία –περίπου 3 mbpd– αυτό θα μπορούσε να προσθέσει μόλις 2% στην παγκόσμια προσφορά. Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η αυξανόμενη παραγωγή στις ΗΠΑ και στον OPEC+ θα κυριαρχήσει στη δυναμική της αγοράς πετρελαίου τα επόμενα χρόνια. Αναμένουμε ότι η παγκόσμια αύξηση της προσφοράς στη διάρκεια του νέου έτους θα ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου προς τα κάτω – στα 50 δολάρια ανά βαρέλι», αναφέρει σε κείμενο εργασίας ο Νιλ Σίρινγκ, Chief Economist της Capital Economics.
Τα διυλιστήρια
Ερώτημα αποτελεί στο μεταξύ, πόσο σημαντικό είναι το πετρέλαιο της Βενεζουέλας για τις ίδιες τις ΗΠΑ. «Τα διυλιστήρια των ακτών του Κόλπου των ΗΠΑ, πολλά από τα οποία είναι διαμορφωμένα για την επεξεργασία αργού πετρελαίου της Βενεζουέλας, θα ωφεληθούν περισσότερο εάν το πετρέλαιο της χώρας επιστρέψει στην αγορά και οι τιμές μειωθούν περαιτέρω. Οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες θα μπορούσαν επίσης να ωφεληθούν εάν καταφέρουν να εξασφαλίσουν ελκυστικές συμφωνίες στη Βενεζουέλα. Ωστόσο, αυτό θα πρέπει να σταθμιστεί με το υψηλό κόστος εξόρυξης, τις περιβαλλοντικές ανησυχίες –το πετρέλαιο της Βενεζουέλας έχει μεγάλο αποτύπωμα άνθρακα σε σχέση με άλλες περιοχές– και το ιδιαίτερα σοβαρό πολιτικό ρίσκο», εξηγεί στην «Κ» η Κάρολ Νάκλι, περιγράφοντας ως εξής το καλύτερο σενάριο: «Εφόσον υλοποιηθούν οι απαιτούμενες επενδύσεις, η παραγωγή και οι εξαγωγές πετρελαίου της Βενεζουέλας θα αυξηθούν σταδιακά. Στον βαθμό που η ανάκαμψη του Ιράκ μετά τον πόλεμο αποτελεί κάποιον οδηγό, η Βενεζουέλα θα μπορούσε στο τέλος της ημέρας να ξεπεράσει την προηγούμενη κορύφωση της παραγωγής της, η οποία είχε καταγραφεί το 1970. Αλλά θα απαιτήσει αρκετό χρόνο»· με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε σχέση και με άλλους παράγοντες, όπως η διείσδυση των ΑΠΕ στο παγκόσμιο ενεργειακό μείγμα.
Μέσα σ’ αυτό το σκηνικό κυριαρχεί η εκτίμηση ότι οι τελευταίες εξελίξεις δεν θα μεταβάλουν ουσιαστικά τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου και κατ’ επέκταση τις ευρύτερες οικονομικές προοπτικές. Οι συνέπειες θα γίνουν αισθητές ανάλογα με τις εξελίξεις που θα ακολουθήσουν, σε όρους αμιγώς γεωπολιτικούς. «Είναι μια λογική αντίδραση από τις αγορές να αγνοούν σε μεγάλο βαθμό τα γεγονότα γύρω από τη Βενεζουέλα, με εξαίρεση μια χούφτα πετρελαϊκών εταιρειών, οι οποίες σημειώνουν κάποια άνοδο», έλεγε χαρακτηριστικά στο Reuters ο Ολιβερ Πέρσε της Wealthspire Advisors.
Επιφυλακτικές οι πετρελαϊκές
Διακηρυγμένος στόχος πλέον του Ντόναλντ Τραμπ είναι η επιστροφή των αμερικανικών πετρελαϊκών εταιρειών στη Βενεζουέλα και η εκμετάλλευση των πετρελαϊκών αποθεμάτων της, αλλά το ερώτημα είναι ποιες εταιρείες θα επιστρέψουν και με ποιους όρους.
Εκτός βέβαια από τη Chevron, τη μόνη που εξακολούθησε να παράγει πετρέλαιο στη Βενεζουέλα πολλά χρόνια από τότε που άλλες, όπως οι Exxon Mobil και ConocoPhillips, είχαν εγκαταλείψει τη χώρα.
Είχε επανειλημμένως ελιχθεί και κατορθώσει να διασφαλίσει βραχυπρόθεσμες εξαιρέσεις από τις κυρώσεις. Διατηρεί 3.000 υπαλλήλους στη Βενεζουέλα και λειτουργεί υπό καθεστώς ειδικής άδειας, που της επιτρέπει να εξάγει βαρύ αργό σε αμερικανικά διυλιστήρια.
Πλεονεκτική θέση
Κι ενώ πέρυσι τον Φεβρουάριο ο Τραμπ την απείλησε πως θα την εμποδίσει να παράγει στη Βενεζουέλα, τώρα έχουν αλλάξει όλα και η Chevron βρίσκεται προφανώς σε πλεονεκτική θέση για να επωφεληθεί από την προσδοκώμενη αλλαγή καθεστώτος στη χώρα, που θα καταστήσει και πάλι ευπρόσδεκτες τις επενδύσεις των αμερικανικών πετρελαϊκών.
Απρόθυμες εμφανίζονται οι δυτικές εταιρείες να δεσμεύσουν κεφάλαια στη Βενεζουέλα όσο επικρατεί αβεβαιότητα για το ποια θα είναι η διάδοχη κατάσταση.
Το δέλεαρ είναι για όλους τα τεράστια πετρελαϊκά αποθέματα της χώρας. Ωστόσο οι ExxonMobil και ConocoPhillips διεκδικούν αποζημιώσεις συνολικού ύψους 10 δισ. δολ. για την κατάσχεση των περιουσιακών τους στοιχείων από το Καράκας στις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Ερωτώμενος από δημοσιογράφους, εκπρόσωπος της ConocoPhillips χαρακτήρισε «πρόωρο το να υποθέσουμε διάφορα για μελλοντικές επιχειρηματικές δραστηριότητές μας ή επενδύσεις» και προσέθεσε πως η εταιρεία του θα συνεχίσει τις προσπάθειές της ώστε να αντλήσει τις αποζημιώσεις που δικαιούται «βάσει όλων των σχετικών νόμων και ρυθμίσεων».
Από την πλευρά της, η Exxon απέφυγε να απαντήσει, αλλά ο Ντάρεν Γούντς, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, είχε τοποθετηθεί σχετικά τον Νοέμβριο. Συγκεκριμένα, σε ερώτηση που έθεσε το Bloomberg είχε δηλώσει ότι η εταιρεία του «εκδιώχθηκε από τη Βενεζουέλα σε δύο διαφορετικές συγκυρίες και έχει Ιστορία εκεί», ενώ έσπευσε να προσθέσει πως πρώτα θα δει «ποια θα είναι η οικονομική κατάσταση», ωστόσο προς το παρόν δεν αποκλείει τίποτε.
Σε αναμονή
Πολλές άλλες δυτικές εταιρείες, όπως η ισπανική Repsol, η γαλλική Maurel & Prom και η ιταλική Eni, δείχνουν να ενδιαφέρονται. Οι Repsol και Eni έχουν, άλλωστε, προσεγγίσει την κυβέρνηση Τραμπ ζητώντας ειδική άδεια –αντίστοιχη με εκείνη που έχει η Chevron– ώστε να πληρώνονται με πετρέλαιο Βενεζουέλας έναντι του φυσικού αερίου που παρέχουν στη χώρα.
Οσο και αν ενδιαφέρονται, όμως, οι εταιρείες θα είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικές και απρόθυμες να δεσμεύσουν κεφάλαια στη Βενεζουέλα όσο επικρατεί αβεβαιότητα για το ποια θα είναι η διάδοχη κατάσταση, ποιος θα είναι ο νέος πρόεδρος και αν θα είναι κάποιος που μπορεί να μπει στον πειρασμό να τις διώξει και πάλι, έστω και στο μακρινό μέλλον.
