Η Ελλάδα παραδοσιακά συγκαταλεγόταν στις χώρες με τη μεγαλύτερη φοροδιαφυγή στην Ευρώπη. Οι κυβερνήσεις δεν λάμβαναν ουσιαστικά μέτρα για τον περιορισμό της, αλλά αντιθέτως διεύρυναν τις φοροαπαλλαγές και, το κυριότερο, σε δύσκολες στιγμές για τα ταμεία του Δημοσίου έδιναν άφεση αμαρτιών σε επιχειρήσεις και επαγγελματίες μέσω των περαιώσεων και των ρυθμίσεων ληξιπρόθεσμων οφειλών.
Σχεδόν το σύνολο των επιχειρήσεων και των επαγγελματιών έκαναν χρήση των ευεργετικών ρυθμίσεων κλείνοντας τα βιβλία, έναντι ενός σχετικά χαμηλού ποσού, με την εφορία να μην έχει κανένα δικαίωμα να τους ελέγξει για τις χρήσεις που περαίωσαν.
Τα στοιχεία της Κομισιόν δείχνουν ότι από το 2009 μέχρι και το 2024 χάθηκαν 81,02 δισ. ευρώ από τον ΦΠΑ (δυνητικά έσοδα που θα μπορούσε να εισπράξει το ελληνικό Δημόσιο). Τι σημαίνει αυτό το ποσό σήμερα; Τη μη καταβολή για έναν ολόκληρο χρόνο κανενός φόρου στην εφορία. Είτε αυτός είναι ΦΠΑ είτε είναι φόρος εισοδήματος, τέλη, ειδικοί φόροι κατανάλωσης, φόρος μισθωτών υπηρεσιών κ.λπ. Διαφορετικά, για τα επόμενα 37 χρόνια δεν θα χρειαζόταν κανένας ιδιοκτήτης ακινήτων να πληρώσει τον ΕΝΦΙΑ.
Η μεγαλύτερη φοροδιαφυγή, ενδεχομένως και αναμενόμενη, εντοπίζεται τα δύσκολα χρόνια της οικονομικής κρίσης και των μνημονίων. Το κενό ΦΠΑ το 2011 έφθασε τα 9,160 δισ. ευρώ. Βέβαια, το ποσό αυτό αφορά μόνο τον ΦΠΑ. Καθώς εάν το ποσό αυτό καταβαλλόταν στην εφορία, τα εισοδήματα των επιχειρήσεων και των επαγγελματιών θα ήταν υψηλότερα και ως εκ τούτου και οι φόροι που θα πλήρωναν. Οπότε οι απώλειες εσόδων για το ελληνικό Δημόσιο ήταν σημαντικά μεγαλύτερες. Οπως προαναφέρθηκε, τα χρόνια των μνημονίων η φοροδιαφυγή γιγαντώθηκε, ενώ ταυτόχρονα το κύμα ή κίνημα «Δεν πληρώνω» γιγαντώθηκε, με αποτέλεσμα και τα ληξιπρόθεσμα χρέη προς το Δημόσιο, από τα 34 δισ. ευρώ το 2010, να ξεπερνούν σήμερα τα 112 δισ. ευρώ.
Υπάρχει όμως ένα κοινό σημείο. Αυτοί που εντάσσονταν στις περαιώσεις και στις μεγάλες ρυθμίσεις ανακυκλώνονται από τη μια ρύθμιση στην άλλη και παλαιότερα στις ευεργετικές χαριστικές ρυθμίσεις (κλείσιμο ανέλεγκτων χρήσεων). Θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον εάν η φορολογική διοίκηση είχε τα ποιοτικά στοιχεία των οφειλετών του Δημοσίου. Δηλαδή, για παράδειγμα, πόσοι είναι ελεύθεροι επαγγελματίες, από ποιους κλάδους, τα δηλωθέντα εισοδήματά τους, τα επιδόματα που λαμβάνουν και τις κρατικές επιχορηγήσεις που τυχόν έχουν λάβει.
Σημειώνεται ότι η πρώτη περαίωση ανέλεγκτων χρήσεων εμφανίζεται στην Ελλάδα το 1978, ενώ η τελευταία έγινε επί υπουργίας Γ. Βαρουφάκη το 2016, με την τότε κυβέρνηση να καλεί όλους όσοι είχαν αποκρύψει φορολογητέα ύλη ή είχαν εισοδήματα αδήλωτα στο εξωτερικό να τα δηλώσουν για να τα σώσουν.
Φθάνοντας λοιπόν στα χρόνια της πανδημίας, η κατάσταση αρχίζει και αλλάζει. Και το κενό ΦΠΑ αλλά και τα ληξιπρόθεσμα χρέη αρχίζουν και περιορίζονται. Οι αναγκαστικές ηλεκτρονικές συναλλαγές, δηλαδή η πληρωμή μέσω καρτών, η ισχυροποίηση του ελεγκτικού μηχανισμού και τα νέα ψηφιακά εργαλεία αλλάζουν την εικόνα.
Η Ελλάδα εμφανίζει σε όλη την Ευρωπαϊκή Ενωση τη μεγαλύτερη μείωση απωλειών εσόδων από τον ΦΠΑ σε ετήσια βάση και μεγάλη αύξηση εσόδων. Τα ηλεκτρονικά βιβλία, η διασύνδεση των ταμειακών με τα POS, η επέκταση των POS στο σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας καθώς και οι αλλαγές στη δομή του φοροελεγκτικού και εισπρακτικού μηχανισμού για πρώτη φορά ιστορικά φέρνουν έσοδα από τον περιορισμό της φοροδιαφυγής.
Σημειώνεται ότι τα χρόνια των μνημονίων η Ελλάδα σε κάθε έκθεσή της υπολόγιζε ένα σημαντικό ποσό εσόδων από τον περιορισμό της φοροδιαφυγής. Ολες τις χρονιές η τρόικα απλώς διέγραφε τη σχετική παράγραφο, καθώς ουδείς πίστευε ότι αυτό είχε βάση. Και η αλήθεια ήταν αυτή. Φθάσαμε στο 2024 για να επιτύχει η κυβέρνηση μείωση της φοροδιαφυγής 1,7 δισ. ευρώ, ενώ φέτος έχουν υπολογιστεί έσοδα 2,2 δισ. ευρώ, τα οποία όμως είναι πολύ πιθανόν να ξεπεράσουν τα 2,5 δισ. ευρώ. Δηλαδή, σε διάστημα δύο χρόνων τα έσοδα από τη φοροδιαφυγή θα φθάσουν τα 4,2 δισ. ευρώ, τη στιγμή μάλιστα που άλλες χώρες στην Ευρώπη ακολουθούν αντίστροφη πορεία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, το κενό ΦΠΑ το 2023 περιορίσθηκε στο 11,4%, ενώ για το 2024 υπολογίζεται στο 9%. Ο μέσος όρος της Ευρωζώνης, από το 7,9% που ήταν το 2022, αυξήθηκε στο 9,5% το 2023, ενώ για το 2024 υπολογίζεται περίπου στα ίδια ποσοστά. Είναι εντυπωσιακό ότι μεταξύ των χωρών που καταγράφεται αύξηση των απωλειών ΦΠΑ, συμπεριλαμβάνονται το Βέλγιο, η Δανία, η Ιρλανδία, η Ισπανία και η Γερμανία, ενώ στην Εσθονία, με πλήρως ψηφιοποιημένη τη δημόσια διοίκηση, οι απώλειες ΦΠΑ εκτοξεύτηκαν από το 5,2% στο 10,3%.
