Η μεγάλη πλειονότητα της κοινής γνώμης έχει προεξοφλήσει το ενδεχόμενο αδυναμίας σχηματισμού κυβέρνησης στις επόμενες εθνικές εκλογές και αυτό κάθε άλλο παρά την ανησυχεί. Αυτό καταδεικνύει η έρευνα που διεξήγαγε η Prorata την περασμένη εβδομάδα και δημοσιεύει για πρώτη φορά η «Κ».
Το κομματικό σκηνικό που σκιαγραφούν εδώ και πολλούς μήνες σταθερά οι δημοσκοπήσεις είναι πλήρως κατακερματισμένο και σε συνολικά ρευστή κατάσταση. Το κυβερνών κόμμα σαφώς υπερτερεί των υπολοίπων, αλλά εμφανίζεται να απέχει πολύ από τον πήχυ της αυτοδυναμίας, ενώ, ταυτόχρονα, κανένα από τα κόμματα της αντιπολίτευσης δεν έχει συγκεντρώσει το αναγκαίο πολιτικό κεφάλαιο ώστε να αποκτήσει δυναμική αμφισβήτησης των πρωτείων της κυβέρνησης.
Παρ’ όλα αυτά, το πολιτικό σύστημα δεν εμφανίζεται έτοιμο να συζητήσει σενάρια συνεργασίας, με την κυβέρνηση συνεχώς να υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχει κυβερνητική εναλλακτική και να εμμένει στο δόγμα «Μητσοτάκης ή χάος», την αντιπολίτευση να μην προετοιμάζεται για προοπτική κυβερνητικών συνεταιρισμών και τα κόμματα να επενδύουν στη διαμαρτυρία και όχι στην προοπτική συμμετοχής τους σε κυβερνητικό σχήμα.
Σύμφωνα με την έρευνα της Prorata, έξι στους δέκα πολίτες δηλώνουν ξεκάθαρα ότι δεν τους φοβίζει καθόλου το ενδεχόμενο να μη σχηματιστεί κυβέρνηση. Μόλις το ένα τέταρτο της κοινής γνώμης δηλώνει πως ανησυχεί από την απουσία κυβερνητικής προοπτικής, με τη συντριπτική πλειονότητα, μάλιστα, αυτού του κοινού να βρίσκεται ήδη εντός της εκλογικής επιρροής του κυβερνώντος κόμματος.
«Μεγάλη μερίδα της κοινωνίας επιμένει να στέλνει ισχυρά μηνύματα προς πάσα κατεύθυνση, ως να μην “αγοράζει” ούτε την αφήγηση περί χάους εφόσον η παρούσα κυβέρνηση δεν συνεχίσει να βρίσκεται στο τιμόνι της χώρας την επόμενη μέρα, αλλά την ίδια στιγμή ούτε και αυτή σύμφωνα με την οποία η πολιτική αλλαγή θα συντελεστεί –περίπου– άνευ όρων, λόγω της δυσαρέσκειας και των παραπόνων απέναντι στην κυβέρνηση», εξηγεί ο Αγγελος Σεριάτος, επιστημονικός διευθυντής της Prorata.
Είναι χαρακτηριστικό ότι επτά στους δέκα ψηφοφόρους της Ν.Δ. δηλώνουν ότι τους φοβίζει πολύ ή αρκετά το ενδεχόμενο ακυβερνησίας, με το ποσοστό αυτό να πέφτει στο 25% στους ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ και μόλις στο 5% σε αυτούς του ΣΥΡΙΖΑ.
Σχολιάζοντας τα ευρήματα, η Λαμπρινή Ρόρη, επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Ανάλυσης του ΕΚΠΑ, σημειώνει πως μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης θεωρεί αυτονόητο ότι αν δεν προκύψει αυτοδυναμία, θα βρεθεί λύση είτε με κυβέρνηση συνεργασίας είτε με προσφυγή σε δεύτερες κάλπες. Μπορεί όμως να σημαίνει ότι φοβάται περισσότερο μια κυβέρνηση που δεν θα είναι της αρεσκείας της, παρά μια προσωρινή κατάσταση αστάθειας. «Το πρόβλημα δεν φαίνεται να είναι η έλλειψη αυτοδύναμης κυβέρνησης, αλλά η έλλειψη πειστικού σχήματος διακυβέρνησης μέσα στο σημερινό, κατακερματισμένο κομματικό τοπίο».
Ο Γιώργος Σιάκας, επίκουρος καθηγητής στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του ΔΠΘ και διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, επισημαίνει από την πλευρά του ότι τα ευρήματα καταδεικνύουν την αντιφατική εικόνα που καταγράφεται στις δημοσκοπήσεις και πια την έχουμε συνηθίσει. «Η κοινή γνώμη λέει ότι η κυβέρνηση έχει κλείσει τον κύκλο της, ενώ ταυτόχρονα δεν υπάρχει κάποιος να την αντικαταστήσει. Ενώ θεωρούμε για κάποιον ότι δεν είναι κατάλληλος, αυτός εξακολουθεί να προηγείται δυναμικά στις δημοσκοπήσεις».
Δεν πείθονται
Οι ψηφοφόροι δέχονται τη συγκυβέρνηση ως φόρμουλα διαχείρισης της εξουσίας θεωρητικά, αλλά στην πράξη νιώθουν ότι οι επιλογές συγκυβέρνησης δεν είναι πειστικές.
Λαμπρινή Ρόρη
Επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Ανάλυσης, ΕΚΠΑ
Οπως αναφέρει, βιώνουμε την πλήρη απονομιμοποίηση του πολιτικού και κομματικού συστήματος, με την κατάσταση να θυμίζει πολύ την περίοδο των «Αγανακτισμένων» το 2011-12. «Αυτό που διαφέρει με εκείνη την περίοδο είναι ότι σήμερα δεν έχουμε περικοπές στα εισοδήματα, έχουμε όμως μια διαρκή απομείωση της αγοραστικής δύναμης. Λίγο χρειάζεται για να δημιουργηθεί μια φλόγα που θα αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τις αντισυμβατικές δυνάμεις».
Τα σενάρια συνεργασιών
Εξετάζοντας πιθανά σενάρια συνεργασιών που θα προτιμούσε κανείς ως λύση διακυβέρνησης, το 27% των ερωτηθέντων εκφράζει προτίμηση για κυβέρνηση με τη συμμετοχή ΠΑΣΟΚ και άλλων κεντροαριστερών και αριστερών κομμάτων, ένα 20% κυβέρνηση με τη συμμετοχή της Ν.Δ. και άλλων κεντροδεξιών και δεξιών κομμάτων, και ένα 15% κυβέρνηση Ν.Δ. – ΠΑΣΟΚ. Ομως η ισχυρότερη επιλογή στην ερώτηση είναι κανένα από τα παραπάνω (34%).
«Δείχνει ξεκάθαρη δυσπιστία απέναντι στις συγκεκριμένες προτεινόμενες εκδοχές συνεργασίας», σημειώνει η κ. Ρόρη. «Οι ψηφοφόροι δέχονται τη συγκυβέρνηση ως φόρμουλα διαχείρισης της εξουσίας θεωρητικά, αλλά στην πράξη νιώθουν ότι οι επιλογές συγκυβέρνησης δεν είναι πειστικές. Πέρα από την απουσία φόβου για κυβέρνηση συνεργασίας, επαναλαμβάνεται και η γνωστή πολιτική δυσαρέσκεια για τις επιλογές που προσφέρονται από την παρούσα διάρθρωση του κομματικού συστήματος».
Ποιον, όμως, επιθυμούν οι κομματικές βάσεις ως πιθανό κυβερνητικό εταίρο και ποιον όχι; Για τους εκλογείς του κυβερνώντος κόμματος, πέραν της Ν.Δ., το 42% δηλώνει ότι η απεύθυνση προς το ΠΑΣΟΚ θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα, ενώ ένα 40% προς κάποιο άλλο δεξιό ή κεντροδεξιό κόμμα. Στην υποανάλυση δείχνει να προκρίνεται η επιλογή της Φωνής Λογικής και να ακολουθεί η Ελληνική Λύση. Για τους εκλογείς του ΣΥΡΙΖΑ τα πράγματα είναι μάλλον ξεκάθαρα, με σαφή προτίμηση για σύγκλιση σε κυβερνητική κατεύθυνση με τη Νέα Αριστερά και το ΠΑΣΟΚ. Για το ΠΑΣΟΚ, η επίλυση της συγκεκριμένης άσκησης εμφανίζεται πιο δύσκολη, με ένα σημαντικό κομμάτι της εκλογικής βάσης να δείχνει προτίμηση για απεύθυνση προς τον ΣΥΡΙΖΑ και τη Νέα Αριστερά και ένα αντίστοιχο προς τη Ν.Δ.
Αναλύοντας συνδυαστικά τα ευρήματα, ο κ. Σεριάτος τονίζει πως «τεκμηριώνεται ότι η οποιαδήποτε λύση της εξίσωσης σχηματισμού κυβέρνησης είναι εξαιρετικά δύσκολο να μην περιλαμβάνει τουλάχιστον ένα από τα δύο μεγαλύτερα κοινοβουλευτικά κόμματα, δηλαδή είτε τη Ν.Δ. είτε το ΠΑΣΟΚ. Αυτό είναι κρίσιμο, διότι θα αποτελέσει τη μάλλον μόνη σταθερή μεταβλητή στον δρόμο προς τις επόμενες εθνικές κάλπες».
«Προς το παρόν, μόνο η Ν.Δ. έχει στρατηγική συσπείρωσης του δικού της κόσμου. Είναι το μόνο κόμμα με σαφή στρατηγική, προσπαθώντας να περιφρουρήσει τον χώρο στα δεξιά της. Αν βεβαίως το αίτημα για αλλαγή είναι καθολικό, καμία ατζέντα δεν πιάνει, αν όμως δεν είναι, αυτό μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό», αναφέρει ο κ. Σιάκας και προσθέτει: «Ενώ σήμερα υπάρχει η ανάγκη για κάτι καινούργιο, δεν υπάρχει εμφανής εναλλακτική και αυτό προσπαθεί να εκμεταλλευθεί ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας. Βλέπει την έλλειψη στο κομμάτι της προσφοράς και προσπαθεί να εμφανιστεί ως εναλλακτική».
Προϋπόθεση
«Τεκμηριώνεται ότι η οποιαδήποτε λύση της εξίσωσης σχηματισμού κυβέρνησης
είναι δύσκολο να μην περιλαμβάνει τουλάχιστον ένα από τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, δηλαδή είτε τη Ν.Δ. είτε το ΠΑΣΟΚ».
Αγγελος Σεριάτος
Επιστημονικός διευθυντής της Prorata
Από την πλευρά της η κ. Ρόρη εξηγεί πως η στάση των κομμάτων που εμφανίζονται μάλλον απρόθυμα για συζητήσεις περί συνεργασιών δεν είναι ανορθολογική, καθώς συνήθως προεκλογικά στοχεύουν στη μεγιστοποίηση της εκλογικής τους δύναμης, προκειμένου να ισχυροποιηθούν (και) εν όψει μετεκλογικής διαπραγμάτευσης περί συνεργασιών. «Αν ανοίξουν τα χαρτιά τους από πριν, ενδέχεται να μειώσουν την ανάγκη των ψηφοφόρων να τα επιλέξουν ή να χαρίσουν τη διαπραγματευτική δύναμη στον πιθανό εταίρο. Ωστόσο, η αταλάντευτη στάση προεκλογικά δεν σημαίνει ότι δεν θα υποχωρήσουν μετεκλογικά».
Θυμίζει πως υπάρχει ακόμη το τραύμα προηγούμενων συνεργασιών. Το ΠΑΣΟΚ οδηγήθηκε σε εκλογική εξαέρωση μετά τη μνημονιακή συμπόρευση με τη Ν.Δ., η ΔΗΜΑΡ και οι ΑΝΕΛ εξαφανίστηκαν μετά τις συνεργασίες και ο ΣΥΡΙΖΑ του 2023 δεν ευνοήθηκε από την προεκλογική του στρατηγική συμπόρευσης προοδευτικών κομμάτων, παρά την απλή αναλογική. «Αυτή η εμπειρία έχει εγγράψει στο γενετικό υλικό των κομμάτων ότι η συμμετοχή σε συνεργασία –ειδικά με ισχυρότερο εταίρο– βιώνεται ως ηλεκτρική καρέκλα», σημειώνει και προσθέτει: «Ιστορικά η κουλτούρα της πόλωσης έχει εγγραφεί στο manual λόγου και συμπεριφοράς των πολιτικών κομμάτων. Στην Ελλάδα θεωρείται “τίτλος τιμής” τα κόμματα να έχουν περισσότερες “κόκκινες γραμμές”, παρά να επιδιώκουν συναινέσεις. Σε αυτή τη νοοτροπία συνηγορεί και ο εκλογικός νόμος».
