ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ

Σπάνια αντίτυπα βιβλίων, ιστορικές εκδόσεις, μοναδικά αρχειακά τεκμήρια και πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος. Μιλά στην «Κ» η συντηρήτρια βιβλίου και χαρτιού δρ Ζωή Γκιννή.

Από την «άνοιξη» της δεκαετίας του 1960, στη χούντα, στην καταστροφή της Κύπρου και στην εδραίωση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα. Μια δεκαετία-πραγματική τομή, που η χώρα μας άλλαξε προς το καλύτερο, μέσα όμως από βίαια γεγονότα με υψηλό εθνικό και κοινωνικό κόστος. Σαν να μην ήταν (είναι;) δυνατή στην Ελλάδα η θετική εξέλιξη εάν δεν προηγηθεί μια μικρή ή μεγάλη καταστροφή.

Από τον Ιούλιο του 1974 και έπειτα ο όρος «αποκατάσταση της δημοκρατίας» κυκλοφορεί στον δημόσιο λόγο ως ένα από τα κύρια ονόματα της ριζικής πολιτειακής μεταβολής που συντελέστηκε μετά τον αποσιωπημένο εμφύλιο στην Κύπρο μεταξύ «γριβικών» και «μακαριακών», τη βαριά πλην νομοτελειακή ήττα της Ελλάδας στον πόλεμο με τον τουρκικό «Αττίλα» και την πτώση της χούντας.

«Αν δεν στοιχειώσετε άνθρωπο, γιοφύρι δεν στεριώνει». Δογματικός ακούγεται ο πασίγνωστος στίχος, πλην όμως η πίστη στο υπερφυσικό δεν λογοδοτεί στον ορθό λόγο ή στην «κοινή λογική». «Παρά πλείστοις λαοίς», γράφει ο Ν. Γ. Πολίτης στις «Εκλογές από τα τραγούδια του ελληνικού λαού», του 1914 […]

Για κάποιους είναι η κομμουνίστρια που προσχώρησε στους απίστους. Καταχώνιασε το σφυροδρέπανο στην αποθήκη δίπλα στη σκονισμένη μαγνητοταινία με τη φωνή του Πολυτεχνείου και διπλοκλείδωσε την πόρτα.

Ποια λύση θέλουμε; Στην Αθήνα οι λεγόμενοι «πολίτες του κόσμου» απαντούν εύκολα στην ερώτηση, διότι η Κύπρος «κείται μακράν». Αλλά πόσο εύκολο είναι να την απαντήσουμε όσοι γεννηθήκαμε στο νησί;

Το 1967 επιβλήθηκε, στο όνομα της λεγόμενης «εθνικοφροσύνης», στρατιωτική δικτατορία από τους πιο απροσάρμοστους και ιδιοτελείς νικητές του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου – σαν νοητή προέκτασή του. Δεν είχαν λοιπόν κανέναν ενδοιασμό να προκαλέσουν ανάλογο εμφύλιο και στην Κύπρο, ενισχύοντας και χρησιμοποιώντας τους εκεί «εθνικόφρονες» υπέρμαχους της Ενωσης και εχθρούς του Μακαρίου.

Κλείνουμε 50 χρόνια από τα δραματικά γεγονότα του Ιουλίου του 1974. Δεν πρέπει να ξεχάσουμε ποτέ πως οι ώρες της μεγάλης χαράς για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα ήταν οι ώρες της μεγάλης λύπης και τραγωδίας για την Κύπρο. Και επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε σε ποιους «χρωστάμε». Καθώς οι μνήμες σβήνουν, είναι ορατός ο κίνδυνος να το ξεχάσουμε.

Σε αυτή την κοινή εμπειρία εκδημοκρατισμού θα εστιάσει η νέα μεγάλη έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης με τον εύγλωττο τίτλο «Δημοκρατία», που θα εγκαινιαστεί στις 11 Ιουλίου, λίγες ημέρες πριν από την επέτειο των 50 χρόνων της Μεταπολίτευσης.

Το κείμενο αποτελεί ένα ημερολόγιο του πάθους των 105 ημερών κράτησης του Δημήτρη Σερεμέτη.

Ο πίνακας του Δήμου Σκουλάκη έμελλε να είναι προφητικός, μια και άρχισε να τον συνθέτει μόλις ένα μήνα πριν από την 21η Απριλίου 1967.

Κάθε χρόνο αυτές τις μέρες θυμόμαστε και αναθεματίζουμε τη χούντα. Φυλακίσεις, εξορίες, βασανισμοί, ακόμα και δολοφονίες. Καλά κάνουμε. Προσωπικά πιστεύω ότι η περίοδος αυτή 1967-1974 τραυμάτισε με πολλούς τρόπους την Ελλάδα, σε σημείο μάλιστα που πολλά από τα δεινά που τραβάει ο τόπος σήμερα να οφείλονται στην αποφράδα αυτή παρένθεση.