Ηταν η πρώτη ανάβασή του στο Εβερεστ και σκόπευε να φθάσει μέχρι την κατασκήνωση βάσης, όχι παραπέρα. Παρότι 38 ετών τότε και σε καλή φυσική κατάσταση, ο Βαγγέλης Δημητρίου είχε επίγνωση της απειρίας του. Ζήτησε από την τοπική εταιρεία που σχεδίασε το ταξίδι τον Φεβρουάριο του 2024 να τον συνοδεύσει ένας ικανός οδηγός και μοιράστηκε μαζί του την αγωνία που είχε μήπως τον χτυπήσει η νόσος του υψομέτρου.
Στη διαδρομή, όμως, ο κ. Δημητρίου παρατήρησε κάποια πρώτα σημάδια που τον θορύβησαν. Θυμάται ότι ορισμένοι Νεπαλέζοι οδηγοί πίεζαν ξένους πελάτες τους να παρεκκλίνουν από το πρωτόκολλο και να μειώσουν το διάστημα του εγκλιματισμού. «Εάν κάποιοι αρρώσταιναν, έπειτα θα τους έλεγαν “δεν άντεξε το σώμα σου” και θα διοργάνωναν γρήγορα την επιχείρηση διάσωσής τους», λέει. «Το είδα να συμβαίνει μπροστά μου και με σόκαρε. Τους έλεγαν “μην κοιμηθείς άλλη μία νύχτα εδώ, να βρεθούμε πιο γρήγορα ψηλά”».
Στη δική του περίπτωση έγιναν όλες οι προβλεπόμενες στάσεις. Τονίζει, όμως, ότι ο οδηγός αγνόησε τις υποδείξεις του και επί τέσσερις ημέρες δεν του μέτρησε τον κορεσμό οξυγόνου, παρότι κουβαλούσε τρία οξύμετρα. «Μου έλεγε απλώς να ξεκουραστώ», θυμάται. Ο κ. Δημητρίου ζήτησε από άλλους συνοδούς που συνάντησε στη διαδρομή να τον ελέγξουν. Στις 4.000 μ., προτού φθάσει στον προορισμό του, εμφάνισε τάση λιποθυμίας. Ο κορεσμός του ήταν στο 60%. «Ενδεχομένως ο οδηγός να είχε δημιουργήσει εσκεμμένα τις προϋποθέσεις ώστε να φύγω πιο νωρίς με αεροδιακομιδή», λέει.
Ο Ελληνας ταξιδιώτης κατέβηκε σε χαμηλότερο υψόμετρο και ζήτησε ο ίδιος να μεταφερθεί στο Κατμαντού με ελικόπτερο. Οταν τον ρώτησαν πώς θα πλήρωνε, θεώρησε ότι το κόστος θα καλυπτόταν από την εταιρεία στην οποία είχε ασφαλιστεί. Το ίδιο ελικόπτερο παρέλαβε και μια Αμερικανίδα. «Με χρέωσαν, όμως, για ολόκληρη την πτήση, όχι για τη θέση», λέει.
Ερευνα και συλλήψεις
Σύμφωνα με πληροφορίες που παρείχε στην «Κ» η νεπαλέζικη εφημερίδα Kathmandu Post, η περίπτωση του κ. Δημητρίου είναι η μοναδική για Ελληνα υπήκοο που περιλαμβάνεται στην ογκώδη δικογραφία για το σκάνδαλο των διασώσεων στην οροσειρά των Ιμαλαΐων. Η πολυετής έρευνα ενός ειδικού τμήματος της νεπαλέζικης αστυνομίας για την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος αποκάλυψε τη δράση κυκλώματος εξαπάτησης με κέρδη εκατομμυρίων και θύματα εκατοντάδες τουρίστες και διεθνείς ασφαλιστικές εταιρείες.
Την περίοδο 2022-2025 εντοπίστηκαν 171 περιπτώσεις εικονικής νοσηλείας ξένων ασθενών σε νοσοκομεία του Νεπάλ και 317 αεροδιακομιδές με «οσμή» σκανδάλου.
Tον περασμένο μήνα πραγματοποιήθηκαν εννέα συλλήψεις στο Νεπάλ και σχηματίστηκε δικογραφία συνολικά εις βάρος 32 ατόμων. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η εφημερίδα Kathmandu Post, την περίοδο 2022-2025 οι ερευνητές εντόπισαν 171 περιπτώσεις εικονικής νοσηλείας ξένων ασθενών σε νοσοκομεία του Νεπάλ και 317 απατηλές ή ύποπτες αεροδιακομιδές. Στη δικογραφία αναφέρονται και άλλα περιστατικά που εμφανίζουν ομοιότητες με την υπόθεση του κ. Δημητρίου. Σε μία περίπτωση τέσσερις τουρίστες μεταφέρθηκαν σε νοσοκομείο την ίδια ημέρα με το ίδιο ελικόπτερο, αλλά η εταιρεία εναέριας διάσωσης χρέωσε τις ασφαλιστικές με ξεχωριστά τιμολόγια για τέσσερις διαφορετικές πτήσεις.
Παρόμοιες αποκαλύψεις είχαν γίνει και το 2018. Περιελάμβαναν και τότε εικονικές εναέριες μεταφορές, φουσκωμένους λογαριασμούς, ακόμη και αναφορές σε περιστατικά δηλητηρίασης τουριστών από τους οδηγούς τους ώστε να επιταχυνθεί η «διάσωσή» τους. Η πολύμηνη έρευνα των νεπαλέζικων αρχών, που πραγματοποιήθηκε τότε σε δέκα εταιρείες ελικοπτέρων, έξι νοσοκομεία και 36 ταξιδιωτικά πρακτορεία, κατέγραψε ένα ευρύ δίκτυο διαφθοράς. Παρά τις διαπιστώσεις και τα μέτρα που προτάθηκαν, η απάτη φαίνεται ότι συνεχίστηκε με αμείωτη ένταση.
Ο μηχανισμός
«Είχαμε και στο παρελθόν ακούσματα για αθέμιτες πρακτικές στα Ιμαλάια», λέει στην «Κ» ο Χρήστος Λάμπρης, έμπειρος ορειβάτης και υπεύθυνος διοργάνωσης ταξιδιών και στο Νεπάλ στην εταιρεία Trekking Hellas. «Υπάρχουν πολλές εταιρείες με έδρα το Κατμαντού που διαθέτουν ελικόπτερα ή οργανώνουν αναβάσεις και είναι μεγάλος ο ανταγωνισμός. Φαίνεται ότι ρίχνουν τις τιμές για να προσελκύσουν πελατεία και σκαρφίζονται έπειτα διάφορους τρόπους για να βγάλουν περισσότερα χρήματα. Παράλληλα έχουν δημιουργηθεί και αρκετές ιδιωτικές κλινικές που εξυπηρετούν ορειβάτες».
Στη δικογραφία της νεπαλέζικης αστυνομίας περιγράφονται διαφορετικές πρακτικές εξαπάτησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις κάποιοι τουρίστες είναι συμμέτοχοι. Δεν θέλουν να διανύσουν με τα πόδια τη διαδρομή της επιστροφής και προσποιούνται τους ασθενείς ή τους τραυματίες καθ’ υπόδειξιν των οδηγών τους. «Βλέπουν το κατέβασμα από το ίδιο μονοπάτι σαν ταλαιπωρία και κάνουν αυτή την κομπίνα», παρατηρεί ο κ. Λάμπρης.
Σε άλλες περιπτώσεις, όμως, οι ίδιοι οι τουρίστες πέφτουν θύματα παραπλάνησης. Μόλις νιώσουν την παραμικρή αδιαθεσία, κόπωση ή ζαλάδα σε μεγάλο υψόμετρο, τρομοκρατούνται από ορισμένους οδηγούς. Τους λένε ότι απειλείται άμεσα η ζωή τους και ότι η επείγουσα αεροδιακομιδή είναι μονόδρομος. Αν και πιο σπάνια, καταγράφηκαν και περιστατικά δηλητηρίασης. Οι αστυνομικοί διαπίστωσαν ότι τουλάχιστον σε μία περίπτωση οδηγός βουνού είχε ρίξει μπέικιν πάουντερ στο φαγητό ενός τουρίστα, ενώ σε άλλα συμβάντα δεν γινόταν σωστή χρήση ακεταζολαμίδης, φαρμακευτικής ουσίας που χορηγείται και για την ασθένεια του υψομέτρου.
Εκτιμάται ότι το 20% με 25% των αποζημιώσεων που κατέβαλαν οι ασφαλιστικές εταιρείες για εικονικές νοσηλείες ασθενών στο Νεπάλ κατέληγε σε τοπικά γραφεία αναβάσεων και ένα αντίστοιχο ποσοστό των χρημάτων εισέπρατταν και οι εταιρείες των ελικοπτέρων.
Ακάλυπτοι
Το 2019 η Εύη Γιακουμάκη είχε βρεθεί στο Εβερεστ ως μέλος μιας ομάδας που θα έφθανε μέχρι την κατασκήνωση βάσης. Από τότε λέει ότι είχε ακούσει και εκείνη περιπτώσεις πρόκλησης δηλητηριάσεων στους ορειβάτες για να εξασθενήσει ο οργανισμός τους και να μεταφερθούν εσπευσμένα σε χαμηλότερο υψόμετρο. Δεν συνέβη κάτι αντίστοιχο στην ίδια. Ωστόσο, η εμπειρία της δεν ήταν καλύτερη. Οπως περιγράφει, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού ένιωσε έντονη αδιαθεσία. «Είχα ασταμάτητο βήχα, αϋπνία για τέσσερις ημέρες και έντονο πόνο στο στήθος. Ο Σέρπα που μας συνόδευε πήρε την απόφαση να με κατεβάσουν κάτω με ελικόπτερο», θυμάται.
Παρέμεινε δύο βράδια στο νοσοκομείο και θεώρησε ότι η ασφαλιστική εταιρεία θα αναλάμβανε όλα τα σχετικά έξοδα. Τελικά αρνήθηκαν να την αποζημιώσουν. Υποστήριξαν ότι είχε μεταβεί σε μεγαλύτερο υψόμετρο από αυτό που οριζόταν στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο και θα έπρεπε να πληρώσει η ίδια. «Ηταν αστρονομικές οι απαιτήσεις, έκαναν υπερτιμολογήσεις στο Νεπάλ. Ζητούσαν περίπου 15.000 δολάρια από το νοσοκομείο και άλλα τόσα για το ελικόπτερο», λέει. «Είχα σταθεί τυχερή γιατί μου είχαν δώσει το διαβατήριο και επέστρεψα στην Ελλάδα. Σε άλλες περιπτώσεις το κρατούν από τους τουρίστες μέχρι να πληρώσουν. Με καλούσαν μετά συνεχώς στα τηλέφωνα. Συμβουλεύθηκα δικηγόρο και είπε για ένα μήνα να μην απαντάμε. Επειτα τους μίλησε ο σύζυγός μου και έκανε διακανονισμό. Τελικά πλήρωσα συνολικά 3.000 ευρώ».
«Το μετάνιωσα»
Πέντε χρόνια αργότερα και στην περίπτωση του κ. Δημητρίου η ασφαλιστική επικαλέστηκε διάφορους λόγους για να αποφύγει στο τέλος την πληρωμή. «Ελεγαν ότι ήταν δική μου αμέλεια που αρρώστησα, ότι κάτι είχα κάνει λάθος, ότι βιάστηκα και δεν εγκλιματίστηκα όπως έπρεπε», θυμάται. «Πέρασαν μήνες, ώσπου έπειτα είπαν ότι είχε παρέλθει το διάστημα μέσα στο οποίο έπρεπε να με αποζημιώσουν».
Σε μία από τις φωτογραφίες που έχει κρατήσει από εκείνο το ταξίδι στο Εβερεστ φαίνεται ο δείκτης του δεξιού χεριού του περασμένος στο οξύμετρο, με τη χαμηλή ένδειξη 64%. Μιλάει στην «Κ» γι’ αυτή την εμπειρία που είχε στα Ιμαλάια μέσω WhatsApp. Είναι μεταλλειολόγος, μεταλλουργός μηχανικός, εργάζεται στον κατασκευαστικό κλάδο και ζει μόνιμα στη Μαλαισία. Σύμφωνα με πληροφορίες από τη δικογραφία στο Νεπάλ που τέθηκαν υπόψη της «Κ», ο κ. Δημητρίου παρελήφθη από ελικόπτερο στις 21 Φεβρουαρίου 2024 από το Phunki Thanga, σε υψόμετρο 3.250-3.500 μ. Μεταφέρθηκε έπειτα σε νοσοκομείο που ειδικεύεται στη νόσο του υψομέτρου και στο παρελθόν έχει απασχολήσει τις αστυνομικές αρχές της χώρας για υποθέσεις απάτης. Πέρασε μία νύχτα εκεί προτού λάβει εξιτήριο.
Είχε διαλέξει γι’ αυτή την ανάβαση ένα τοπικό πρακτορείο, αφενός για ήταν φθηνότερο από τον ανταγωνισμό και αφετέρου με τη σκέψη ότι τα χρήματά του θα κατέληγαν σε ντόπιους και όχι σε κάποια εταιρεία του εξωτερικού. «Το μετάνιωσα», λέει για τη συγκεκριμένη επιλογή. «Δυστυχώς και εκεί πέρα υπάρχουν κακοί επαγγελματίες».
