Την τελευταία συνεδρίαση της Υποεπιτροπής για την Καταπολέμηση της Εμπορίας και της Εκμετάλλευσης Ανθρώπων της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Ισότητας, Νεολαίας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου παρακολούθησαν –τουλάχιστον διά ζώσης– μόνο γυναίκες. Ισως ήταν τυχαίο, ίσως πάλι το θέμα της ημερήσιας διάταξης, το φαινόμενο του revenge porn, θεωρείται «γυναικείο θέμα». Πολλοί μάλιστα εξακολουθούν να το θεωρούν αποτέλεσμα γυναικείας υπαιτιότητας. Το «αυτή φταίει για ό,τι της συνέβη» αποτελεί κοινό μοτίβο σχολίων, από άνδρες και γυναίκες, κάτω από τις ειδήσεις γύρω από την υπόθεση revenge porn με θύμα την Ιωάννα Τούνη, που εκδικάζεται αυτές τις μέρες στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης.
Αν έρχονταν πάντως οι άνδρες βουλευτές στη συνεδρίαση της Υποεπιτροπής στις 19 Μαρτίου στην αίθουσα «Προέδρου Γιάννη Νικ. Αλευρά», θα άκουγαν τον υποδιευθυντή στη Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος της Ελληνικής Αστυνομίας, Αναστάσιο Παπαθανασίου, να εξηγεί ότι ο όρος «εκδικητική πορνογραφία», παρόλο που έχει επικρατήσει, «είναι έως ένα βαθμό και παραπλανητικός, γιατί η πορνογραφία υπονοεί συναίνεση ή συμμετοχή, ωστόσο στην πραγματικότητα μιλάμε για σεξουαλική κακοποίηση μέσω εικόνας και βίντεο». Μάλιστα, όπως προκύπτει από τις υποθέσεις που έχει χειριστεί η Ελληνική Αστυνομία, το θύμα δεν είναι πάντοτε πρώην σύντροφος. «Μπορεί να είναι ακόμη και ένα άγνωστο πρόσωπο και τα κίνητρα του δράστη δεν είναι πάντοτε η εκδίκηση. Μπορεί να είναι η εκβίαση, μπορεί να είναι εξαναγκασμός, μπορεί να προσβλέπει σε οικονομικό όφελος, μπορεί να προσβλέπει σε σεξουαλική ικανοποίηση ή… διασκέδαση». Ωστόσο, το βασικό στοιχείο της πράξης είναι ότι υπάρχει έλλειψη συγκατάθεσης του θύματος, κυρίως για την κοινοποίηση του υλικού. «Κάποιες φορές μπορεί να υπάρχει μόνο συναίνεση στην καταγραφή, όχι όμως, σε καμία περίπτωση, για την ανάρτηση και τη διάδοση του υλικού. Οπότε ορθότεροι όροι θα λέγαμε και μελλοντικά, αν εξεταστεί η τροποποίηση του σχετικού άρθρου, θα ήταν μη συναινετική πορνογραφία ή σεξουαλική κακοποίηση, εκμετάλλευση μέσω εικόνας».
Η απόσυρση των επίμαχων εικόνων και βίντεο είναι δύσκολη πολλές φορές, ειδικά εάν φιλοξενούνται σε ιστοσελίδες που εδρεύουν εκτός Ε.Ε., όπου μπορεί να υπάρχει χαλαρό ή καθόλου νομικό πλαίσιο.
Οπως εξήγησε ο κ. Παπαθανασίου, «πρόκειται για βία που ασκείται μέσω τεχνολογίας». Μια σύγχρονη μορφή διαδικτυακής κακοποίησης και έμφυλης βίας, δεδομένου ότι τα θύματα είναι στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων γυναίκες, η οποία έχει λάβει αυξημένες διαστάσεις τα τελευταία χρόνια ιδίως λόγω της ευρείας χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των ψηφιακών πλατφορμών που επιτρέπουν την άμεση και μαζική διάδοση του περιεχομένου. Οι Αρχές μάλιστα έχουν να αντιμετωπίσουν ακόμα μεγαλύτερες προκλήσεις λόγω της τεχνητής νοημοσύνης, αφού σήμερα οι δράστες έχουν τη δυνατότητα να «δημιουργήσουν» τέτοιο υλικό με τα διαθέσιμα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Είναι στην πράξη μια ασύμμετρη απειλή. Το υλικό μπορεί να αναρτηθεί σε δευτερόλεπτα και να είναι προσβάσιμο σε χιλιάδες χρήστες, που μπορούν να το αναπαράξουν με τη σειρά τους, αλλά και να το αποθηκεύσουν. Οι Αρχές αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες στην απόσυρση των επίμαχων εικόνων και βίντεο. Ακόμα περισσότερο εάν οι ιστοσελίδες που τα φιλοξενούν εδρεύουν σε τρίτες χώρες εκτός Ε.Ε., όπου μπορεί να υπάρχει χαλαρό νομικό πλαίσιο ή να μην υπάρχει καν νομικό πλαίσιο για την απόσυρση αυτού του υλικού. «Αιτήματα που μπορεί να κάνουμε πέφτουν στο κενό. Δεν υπάρχει ανταπόκριση και το υλικό βέβαια παραμένει αναρτημένο σε αυτές τις ιστοσελίδες. Είναι μια πράξη η οποία θα λέγαμε ότι έχει ιδιαίτερη απαξία για το θύμα, ειδικά αν δεν πέσει το υλικό από τις συγκεκριμένες ιστοσελίδες».
Η Ιωάννα Τούνη στο δικαστήριο αναγκάστηκε να παρακολουθήσει οκτώ φορές το revenge porn βίντεο. «Αν θέλαμε να προστατεύσουμε τα θύματα, θα είχαμε βρει τρόπο, αλλά δεν φαίνεται να ενδιαφέρει κανέναν», λέει στην «Κ» η ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια Αννα Μαμάη, η οποία εξειδικεύεται στην έμφυλη βία. «Το revenge porn είναι κακοποίηση, οπότε έχει τα αποτελέσματα της κακοποίησης. Αν μάλιστα τη σωματική κακοποίηση μια γυναίκα μπορεί να την κρύψει με ρούχα ή με το να μείνει σπίτι της, αυτού του είδους την κακοποίηση δεν μπορεί ούτε να την κρύψει ούτε να τη σταματήσει. Η εκδικητική πορνογραφία σε εκθέτει παντού, είναι η απόλυτη ταπείνωση, η απόλυτη αίσθηση απώλειας ελέγχου». Οπως αναφέρει, τα θύματα βιώνουν μόνιμο φόβο και τεράστιο στρες αναλογιζόμενα ότι το υλικό μπορεί να το δει ο οποιοσδήποτε, από τον γονιό τους, τον συνάδελφό τους, μέχρι το ίδιο τους το παιδί. Το ψυχικό τραύμα είναι τεράστιο και μπορεί να δημιουργήσει από κρίσεις πανικού, αγχώδη διαταραχή, μετατραυματικό στρες, κατάθλιψη κ.ά. «Αφήνει επίσης ένα πολύ βαθύ αποτύπωμα στην εμπιστοσύνη προς τους άλλους ανθρώπους αλλά και προς τη συντροφική σχέση, που θα έπρεπε να είναι καταφύγιο», λέει η κ. Μαμάη.
Η ΕΛ.ΑΣ. το 2022 χειρίστηκε 25 τέτοιες υποθέσεις, το 2023, 210 υποθέσεις, το 2024, 265 υποθέσεις, το 2025, 278 υποθέσεις και το 2026 μέχρι σήμερα, 24 υποθέσεις και σχηματίστηκαν αντίστοιχες δικογραφίες. Πριν από την ψήφιση του Ν. 4947/2022 τα περιστατικά αντιμετωπίζονταν με τις γενικές διατάξεις περί προσωπικών δεδομένων. Πλέον ο νομοθέτης προέβλεψε στον Ποινικό Κώδικα το άρθρο 346, το οποίο εντάχθηκε στα εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας και εγκλήματα οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής.
