Στις 23 Δεκεμβρίου του 2024, η Βανέσα Τζόνσον δεν μπορούσε να κοιμηθεί. Μόλις είχε φύγει από τη ζωή ο πολυαγαπημένος της σκύλος, Ολιβερ. Εκείνο το βράδυ που ο πόνος του πένθους έμοιαζε αβάσταχτος, στράφηκε για απαντήσεις στο Διαδίκτυο. Πώς θα μπορούσε να διαχειριστεί τη θλίψη της; Αντί για ιστορίες ανθρώπων με αντίστοιχες εμπειρίες, όμως, η Βανέσα Τζόνσον βρήκε μια αναπάντεχη λύση. Ισως να υπήρχε τρόπος να μην αποχωριστεί τον Ολιβερ για πάντα. Εννέα μήνες και μία μέρα αργότερα, γεννήθηκε ο Ολι – ο κλώνος του σκύλου της.
Δεν είναι επεισόδιο του Black Mirror ή πλοκή ταινίας επιστημονικής φαντασίας. Εδώ και μερικά χρόνια, η κλωνοποίηση κατοικιδίων αποτελεί γεγονός στις ΗΠΑ. Διάσημες προσωπικότητες, όπως οι Μπάρμπαρα Στρέιζαντ, Πάρις Χίλτον και Τομ Μπρέιντι, έχουν μιλήσει δημοσίως για τους κλώνους των σκύλων τους. Αλλά δεν είναι μια υπηρεσία διαθέσιμη μόνο σε σελέμπριτι. Οποιος έχει και θέλει να διαθέσει 50.000 δολάρια μπορεί να κλωνοποιήσει τον σκύλο ή τη γάτα του. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κλωνοποιούνται μέχρι και άλογα.
Εδώ και χρόνια η πρακτική είναι δημοφιλής στις ΗΠΑ – «Είναι σαν μετεμψύχωσή του», λέει στην «Κ» η Βανέσα Τζόνσον, ενώ ο ψυχίατρος Ρόμπερτ Κλίτζμαν κάνει λόγο για προβληματική διαδικασία.
Η πιο δημοφιλής εταιρεία που πραγματοποιεί κλωνοποιήσεις είναι η ViaGen, στην οποία ανήκουν τα δικαιώματα στην τεχνολογία που χρησιμοποιήθηκε το 1996 για την κλωνοποίηση του προβάτου Ντόλι στη Σκωτία.
Η διαδικασία έχει ως εξής: Ενας κτηνίατρος συλλέγει δείγμα ιστού του κατοικιδίου –όσο βρίσκεται εν ζωή ή αμέσως μετά τον θάνατό του– το οποίο στέλνεται στη ViaGen για γενετική διατήρηση μέσω κρυοσυντήρησης. Στα εργαστήρια της εταιρείας, τα κύτταρα του ιστού καλλιεργούνται και πολλαπλασιάζονται. Αν είναι βιώσιμα και προχωρήσει η διαδικασία κλωνοποίησης, ο πυρήνας του κυττάρου εμφυτεύεται σε ωάριο δότριας, από το οποίο έχει αφαιρεθεί ο αρχικός πυρήνας. Το έμβρυο που προκύπτει μεταφέρεται στη συνέχεια σε παρένθετη σκυλίτσα ή γάτα, η οποία γεννάει τον κλώνο.
«Σαν να έχει επιστρέψει»
Στην ιστοσελίδα της ViaGen, περιγράφουν τον κλώνο ως ένα πανομοιότυπο δίδυμο του κατοικιδίου, γεννημένο ετεροχρονισμένα. Αλλά η 59χρονη Βανέσα Τζόνσον δεν αντιμετωπίζει τον Ολι ως αδερφό του Ολιβερ. «Είναι σαν μετεμψύχωσή του», δηλώνει στην «Κ», «σαν να έχει επιστρέψει ο Ολιβερ».
Ομολογεί ότι τον πρώτο μήνα που πέρασε με το καινούργιο κουτάβι, και καθώς μέχρι τότε είχε κατάτι συνηθίσει την απουσία του Ολιβερ, σκεφτόταν έντονα μήπως έκανε λάθος, μήπως δεν έπρεπε να τον έχει κλωνοποιήσει. «Ηταν απλώς τρελό», λέει. Τα δύο σκυλιά ήταν ολόιδια. Και όχι μόνον εμφανισιακά.
«Από όλα τα παιχνίδια επιλέγει να παίζει μόνο με τον αγαπημένο γκρι ελέφαντα του Ολιβερ», εξηγεί. Υπάρχουν πέντε κρεβατάκια σκύλου στο σπίτι της – ο Ολι κοιμάται μόνο εκεί όπου κοιμόταν ο Ολιβερ. Ο Ολι τρέχει με τον ίδιο τρόπο που έτρεχε ο Ολιβερ, περπατάει με τον ίδιο τρόπο, έχει τις ίδιες εκφράσεις, τις ίδιες προτιμήσεις. «Ο τρόπος που υπάρχουν στον χώρο είναι ο ίδιος – η μόνη διαφορά είναι ότι ο Ολι είναι πιο άτακτος από τον Ολιβερ, αλλά τον Ολιβερ τον έσωσα όταν ήταν 6 χρόνων, δεν τον είχα ζήσει ως κουτάβι», εξηγεί η κ. Τζόνσον. Γρήγορα, έδιωξε κάθε ανησυχία από το μυαλό της. Βρήκε την ανταμοιβή της ύπαρξής του πολύ σημαντικότερη.
Σύμφωνα με τον ψυχίατρο και καθηγητή Βιοηθικής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, Ρόμπερτ Κλίτζμαν, η κλωνοποίηση κατοικιδίων είναι προβληματική για πολλούς λόγους. Πρώτον, λόγω της διαδικασίας. «Οι εταιρείες την παρουσιάζουν ως μια πολύ ξεκάθαρη διαδικασία, αλλά για κάθε υγιή κλώνο, θα έχουν υπάρξει πολλά άλλα σκυλάκια που θα έχουν γεννηθεί παραμορφωμένα ή ακόμη και νεκρά», αναφέρει στην «Κ». Από τη στιγμή που υπάρχουν ήδη τόσα σκυλιά και τόσες γάτες που δεν θέλει κανείς, γιατί να μην προτιμηθεί η υιοθεσία από το να ταλαιπωρηθούν τόσα άλλα ζώα, αναρωτιέται, και σε αυτά συμπεριλαμβάνει και τα θηλυκά που λειτουργούν ως παρένθετα. «Επίσης, μπορεί να είναι ένα ακριβές γενετικό αντίγραφο, αλλά η προσωπικότητα δεν θα είναι η ίδια – είναι σαν να πεθάνει ο σύντροφός σας, και να αρχίσετε να βγαίνετε με τον δίδυμό του, δεν θα είναι το ίδιο άτομο», συμπληρώνει ο κ. Κλίτζμαν. Αντιστοίχως, η προσωπικότητα του κατοικιδίου, κατά τον ίδιο, επηρεάζεται και από όσα έχει ζήσει από τη γέννησή του, ακόμη και από την ίδια τη μήτρα στην οποία μεγαλώνει, που θα είναι διαφορετική από τη μήτρα στην οποία μεγάλωσε το αρχικό κατοικίδιο. Και ύστερα, ο ίδιος θεωρεί ότι το πένθος είναι μια σημαντική, απαραίτητη διεργασία. «Δεν μπορείς να εξαγοράσεις τη διέξοδο από το πένθος, μέσω της αντικατάστασης του κατοικιδίου σου με ένα αντίγραφό του», δηλώνει στην «Κ».
Πειρασμός
Και πάλι, ο πειρασμός είναι μεγάλος. Τα τελευταία πέντε χρόνια, ο 35χρονος Γιώργος Κοντογιάννης δεν πάει πουθενά χωρίς τον Χάουρου. Τον παίρνει μαζί του στο γραφείο, στα ταξίδια, σε μπαρ. Αν σε ένα εστιατόριο του πουν ότι δεν επιτρέπονται τα σκυλιά, θα επιλέξει να μη φάει εκεί. Η πρώτη του αντίδραση όταν τον ρωτάω αν θα τον κλωνοποιούσε, είναι ένα άμεσο «ναι». «Είναι περίεργο, αλλά νομίζω ότι θα έβλεπα τον κλώνο σαν συγγενή του», αναφέρει. Υστερα το σκέφτεται περισσότερο. Θα προτιμούσε να έχει ένα κουτάβι του, λέει, για να έχει κάτι δικό του. Αν δεν υπήρχε αυτή η επιλογή, τότε ναι, μπορεί να τον κλωνοποιούσε. Περνάει λίγη ώρα ακόμη. «Ο Χάουρου είναι ο Χάουρου γιατί έχουμε ζήσει τόσα πράγματα μαζί – μεγάλωσε σε ένα σπίτι με οκτώ άτομα, έχει ταξιδέψει παντού μαζί μου, είναι όλες οι εμπειρίες που ακόμη και να τον κλωνοποιούσα, το άλλο κουτάβι δεν θα τις είχε, θα ήταν άλλος χαρακτήρας». Στο τέλος της συζήτησης, δεν έχει πια καμία βεβαιότητα για το πώς θα έπραττε αν είχε την επιλογή.
