«Αισθάνθηκα πάρα πολύ άσχημα, κανονικό κορόιδο. Αναρωτιόμουν, “πώς είναι δυνατόν εγώ να την πατήσω έτσι;”. Νιώθεις εντελώς εκτεθειμένος. Μου έκλεψαν δύο αγαπημένα και συμβολικά πράγματα. Τον χρυσό σταυρό και το χρυσό δαχτυλίδι μου, αλλά το χειρότερο δεν είναι αυτό, αλλά το πώς νιώθεις». Η κ. Χαρά, 76 ετών, εξομολογείται στην «Κ» πώς ένιωσε όταν έπεσε θύμα απάτης. Επιθυμεί να διατηρήσει την ανωνυμία της γιατί ντρέπεται, δεν θέλει να το μάθουν τα παιδιά της, από τα οποία έχει αποκρύψει το περιστατικό.
«Οι απατεώνες χτυπούν στο συναίσθημα και στην άγνοια. Στοχεύουν τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας γιατί είναι καλοπροαίρετοι και συναισθηματικά ευάλωτοι», εξηγούν οι αστυνομικοί.
Η κ. Χαρά είναι ένα από τα περίπου εκατό άτομα, στην πλειονότητά τους άνω των 65 ετών, που παρακολούθησαν το σεμινάριο προστασίας από ηλεκτρονικές, τηλεφωνικές και άλλες απάτες. Διοργανώθηκε από τη δημοτική αρχή για τα μέλη των ΚΑΠΗ του Δήμου Ηρακλείου Αττικής. Στο πλαίσιο της δράσης του δήμου, έμπειρα στελέχη της ΕΛ.ΑΣ. επισκέπτονται τα δημοτικά ΚΑΠΗ, στην προκειμένη περίπτωση το ΚΑΠΗ της Αυγής, όπου βρέθηκε και η «Κ», και μιλούν στους ηλικιωμένους για το πώς μπορούν να προφυλαχθούν από τις σύγχρονες μορφές απάτης.
Αλλωστε, σύμφωνα με όλα τα στοιχεία, τα περιστατικά εξαπάτησης ηλικιωμένων τα τελευταία χρόνια αυξάνονται διαρκώς, ενώ η τεχνολογία δίνει όλο και περισσότερα εργαλεία στους επίδοξους απατεώνες. Αστυνομικά τμήματα σε όλη τη χώρα δέχονται σχεδόν καθημερινά καταγγελίες πολιτών που έπεσαν θύματα εξαπάτησης με διάφορους τρόπους.
Το γνωστό κόλπο
Μία από αυτούς είναι και η κ. Χαρά. Πριν από δύο χρόνια, δύο επιτήδειοι προσποιούμενοι τους υπαλλήλους του ΔΕΔΔΗΕ –συνηθισμένο πλέον κόλπο– κατάφεραν να την ξεγελάσουν μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα, χωρίς εκείνη να καταλάβει τίποτα. Για να την αποπροσανατολίσουν και να την μπερδέψουν, ξεκίνησαν να της λένε να κάνει πράγματα που δεν έβγαζαν ιδιαίτερο νόημα. «Ανοιξε το νερό, πήγαινε στο σαλόνι, βγάλε την τηλεόραση από την πρίζα». Τότε βρήκαν την ευκαιρία ο ένας από τους δύο να μπει στο δωμάτιό της και να της αποσπάσει κάποια από τα κοσμήματά της. «Είχα σαστίσει. Κάποια στιγμή ένιωσα φόβο, διότι μπήκαν δύο άγνωστοι άνθρωποι μέσα στο σπίτι μου. Σήμερα έχω χάσει την πίστη προς τον εαυτό μου. Φοβάμαι μη με κοροϊδέψουν για οτιδήποτε», αναφέρει στην «Κ».
Τα στελέχη της ΕΛ.ΑΣ. για δύο ώρες αναλαμβάνουν τον ρόλο του εκπαιδευτικού. «Οι απατεώνες χτυπούν στο συναίσθημα και στην άγνοια. Στοχεύουν τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας γιατί είναι καλοπροαίρετοι και συναισθηματικά ευάλωτοι», εξηγούν στους παρευρισκομένους. Για να τους εξαπατήσουν επικαλούνται διάφορες επίσημες Αρχές προκειμένου να γίνουν πειστικοί, καθώς, όπως λένε, οι ηλικιωμένοι είναι πιο «θεσμικοί».
Οταν ακούν ότι αυτός που τους καλεί είναι από την αστυνομία, τον δήμο, μια τράπεζα ή κάποια άλλη υπηρεσία είναι ιδιαίτερα δεκτικοί, ακούνε, πειθαρχούν πιο εύκολα. Επίσης, επειδή συχνά μένουν μόνοι, κάθε φορά που κάποιος αναφέρει κάτι για το παιδί τους ανησυχούν πολύ, γίνονται ευάλωτοι. «Οι απατεώνες είναι χειριστικά άτομα, ξέρουν να παίζουν με το συναίσθημα, προσπαθώντας να σε συγχύσουν και να σε μπερδέψουν», συνεχίζουν οι αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ.
Οι αλλαγές
Τα σενάρια και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούν ποικίλλουν, εξηγούν στο κοινό, που παραμένει προσηλωμένο. «Παλιά ήταν ο ασφαλιστής ή ο λογιστής που ζητούσε χρήματα για κάποιο παράβολο. Σήμερα σου λένε ότι το παιδί σου τράκαρε. Θα μπει φυλακή και ζητούν χρήματα για να μην του υποβληθεί μήνυση επειδή δήθεν προκάλεσε σοβαρό ατύχημα. Αλλη φορά προσποιούνται γιατρούς ή αστυνομικούς, υποστηρίζοντας ότι το παιδί σου χρειάζεται επείγουσα επέμβαση. Στις πιο πρόσφατες απάτες, παίρνουν και καλά από τον ΔΕΔΔΗΕ, λέγοντας ότι υπάρχει κίνδυνος φωτιάς». Επιστρατεύουν διάφορους τρόπους για να αποσπάσουν χρήματα και τιμαλφή.
Οπως χαρακτηριστικά αναφέρουν, έχουν υπάρξει περιπτώσεις πολιτών που πείστηκαν μέχρι και να πετάξουν χρήματα από το μπαλκόνι. «Αλλες φορές τους ζητάνε να μαζέψουν και να τυλίξουν τα χαρτονομίσματα και τα κοσμήματα σε αλουμινόχαρτο. Επειτα, να τα αφήσουν είτε έξω από την πόρτα είτε μέσα στο σαλόνι, έχοντας ανοιχτές τις πόρτες, ενώ τους στέλνουν σε κάποιο άλλο δωμάτιο να ανοιγοκλείνουν τους διακόπτες. Επίσης, στέλνουν κακόβουλα sms ή e-mails».
Τα συγκεκριμένα μηνύματα επιχειρούν να μιμηθούν ή να υποδυθούν δημόσιες υπηρεσίες και κρατικούς φορείς, χρησιμοποιώντας παραπλανητικές διατυπώσεις και μη επίσημες διαδικτυακές διευθύνσεις, με στόχο την εξαπάτηση των πολιτών και την υποκλοπή προσωπικών ή τραπεζικών στοιχείων. «Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να πατήσετε τον συγκεκριμένο σύνδεσμο», τονίζουν οι αστυνομικοί.
Συχνές απορίες
Στο κοινό επικρατεί σύγχυση. Κάθε φορά που ακούγεται μια νέα περίπτωση απάτης, κάποιος από τους ηλικιωμένους του ΚΑΠΗ της Αυγής διακόπτει, λέγοντας ότι του έχει συμβεί. Την ίδια στιγμή, πολλές είναι και οι απορίες. «Ομως, πώς βρίσκουν τα ονόματά μας», ρωτάει μια κυρία σαφώς προβληματισμένη. «Τα τηλέφωνα τα βρίσκουν από παλιούς καταλόγους, το Facebook ή άλλες βάσεις δεδομένων», απαντούν οι αξιωματικοί.
«Αυτό σημαίνει ότι είναι εντελώς τυχαίοι αριθμοί και δεν είστε στοχοποιημένοι. Οι ομάδες αυτές κάνουν χιλιάδες κλήσεις για να καταφέρουν να ξεγελάσουν ένα ή δύο άτομα. Πρέπει να θυμάστε ότι κανένας φορέας, καμία Αρχή, ούτε ο γιατρός δεν λειτουργεί έτσι. Ακόμη και φακελάκι να ζητήσει ο γιατρός, δεν θα το κάνει μέσω τηλεφώνου. Ποτέ, μα ποτέ, επίσημος φορέας δεν ζητάει λεφτά με αυτόν τον τρόπο».
Οι διαφορετικές τακτικές ανά κύκλωμα και οι συμβουλές προστασίας
Πολλές φορές, για να πείσουν τον ανυποψίαστο πολίτη, οι απατεώνες χρησιμοποιούν νούμερα χωρίς απόκρυψη ώστε να μην κινήσουν υποψίες. Είναι τα λεγόμενα «πακιστανικά» τηλέφωνα, τηλεφωνικοί αριθμοί μιας χρήσης ή κινητά τηλέφωνα «φαντάσματα», με κάρτες sim που έχουν ενεργοποιηθεί στο όνομα άλλου προσώπου από εκείνου που το χρησιμοποιεί, κυρίως αλλοδαπών.
Υπάρχουν και περιπτώσεις που δεν διστάζουν να εκφοβίσουν τα υποψήφια θύματα, λέγοντας «ξέρουμε πού μένεις». Ομως, όπως εξηγούν οι αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ.: «Αυτές οι ομάδες, που συχνά είναι Ρομά, κάνουν κυρίως απάτες μέσω τηλεφώνου, οπότε μην πιστεύετε τις απειλές τους, μη φοβάστε, δεν θα έρθουν να σας βρουν».
«Τι πρέπει να κάνουμε όταν μας καλούν;» ρωτάει ένας κύριος που κάθεται με τους φίλους του στις πίσω καρέκλες. «Από τη στιγμή που καταλαβαίνετε ότι κάτι δεν πάει καλά, κλείνετε αμέσως το τηλέφωνο», του απαντούν. «Είναι δικαίωμά σας να αμφιβάλλετε. Δεν δίνουμε ποτέ χρήματα ή κωδικούς. Αν σας πουν κάτι για τα παιδιά σας, θα κλείσετε το τηλέφωνο και θα μιλήσετε εσείς οι ίδιοι μαζί τους για να το επιβεβαιώσετε. Μην πιάνετε κουβέντα για να δείτε πού το πάνε, γιατί ξέρουν πώς να σας πείσουν», σημειώνουν. «Και αν τα τηλεφωνήματα είναι συνεχόμενα και μέσα στη νύχτα;», ρωτάει κάποιος άλλος ηλικιωμένος. «Βγάλτε το τηλέφωνο απ’ την πρίζα!» απαντούν γελώντας.
Οι αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ. στέκονται ιδιαίτερα στο γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι που την έχουν πατήσει ντρέπονται και δεν μιλούν στους δικούς τους. «Είναι σημαντικό να μιλάτε στην οικογένειά σας. Μην τα κρατάτε μόνο για τον εαυτό σας, πείτε τα στους φίλους σας, στα παιδιά σας, σε όλους. Και αν σας έχει συμβεί, μην ντρέπεστε. Συμβαίνει σε όλους, και σε νέους και σε μεγαλύτερης ηλικίας ανθρώπους», τονίζει η Κωνσταντίνα Γεωργοπούλου, αντιδήμαρχος Δήμου Ηρακλείου, υπεύθυνη για τα ΚΑΠΗ.
«Μπορεί να συμβεί στους περισσότερους από εμάς», προσθέτει και η Ντέπυ Θεοδωροπούλου, 77 ετών. Η ίδια, όπως αναφέρει, προσπαθεί να αποφεύγει τις «κακοτοπιές». «Αν έδινα μια συμβουλή, θα ήταν να είναι κανείς προσεκτικός, να μην ενδίδει και να μην πιστεύει πράγματα που του λένε ότι αφορούν την οικογένειά του. Η οποιαδήποτε ενημέρωση πρέπει να προέρχεται μόνο από την οικογένεια, από κανέναν άλλο», υποστηρίζει.
Το «φροντιστήριο» τελείωσε. Ο 83χρονος Ευθύμιος Μαρκόπουλος μοιράζεται μαζί μας τον προβληματισμό του: «Αυτά που ακούσαμε εδώ σήμερα, έπιασαν τόπο; Πώς θα αντιδράσει αύριο κάποιος από εμάς όταν θα τον πάρουν τηλέφωνο; Θα είναι υποψιασμένος ή θα πέσει θύμα;».
