Εξω από το Γραφείο Προσκυνητών στην Ουρανούπολη, πριν ακόμη χαράξει, πολλοί άνδρες συνωστίζονται για να παραλάβουν το διαμονητήριό τους, τη «βίζα» λίγων ημερών που απαιτείται για την είσοδο στη μοναστική πολιτεία του Αγίου Ορους. Οι μισοί προσκυνητές στην ουρά είναι Ρουμάνοι. Εφθασαν έως εδώ σε παρέες τεσσάρων – πέντε ατόμων, κάποιοι σε μεγαλύτερα οργανωμένα γκρουπ τουριστικών γραφείων. Παραλαμβάνουν το διαμονητήριο και περπατούν γρήγορα προς το πρώτο πλοίο της γραμμής που αναχωρεί στις 6.30 π.μ. για το λιμανάκι της Δάφνης.
«Είναι η δεύτερη φορά που επισκέπτομαι το Αγιον Ορος. Είμαστε μια μεγάλη παρέα από την πόλη Μπρασόβ», λέει ο Γιάνκο, ένας νεαρός Ρουμάνος. Η παρέα βγάζει μια αναμνηστική φωτογραφία στο σαλόνι του πλοίου. Είναι ευσεβείς, οι περισσότεροι νέοι, ορισμένοι κρατούν χάρτες και φορούν ορειβατικά ρούχα. Εχει πια χαράξει, όμως πέφτει ένα επίμονο ψιλόβροχο και η θάλασσα είναι μολυβένια.
To 2025 επισκέφθηκαν το Αγιον Ορος 178.000 προσκυνητές – περίπου 70.000 ήταν Ρουμάνοι. Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, ο αριθμός των Ρώσων επισκεπτών που άλλοτε κατέκλυζαν τον Αθω μειώθηκε σημαντικά. Την ίδια στιγμή, οι ορθόδοξοι Ρουμάνοι προσκυνητές που επισκέπτονταν τους Αγίους Τόπους στράφηκαν στο Αγιον Ορος. Οι Ρουμάνοι είναι οι νέοι «Ρώσοι» στον Αθω και οι περιφερειακές συγκρούσεις φαίνεται πως είναι γι’ αυτό η πρώτη ανάγνωση.
Στη σκήτη
Λίγες ώρες αργότερα οδηγούμε από τις Καρυές προς τη ρουμανική σκήτη του Τιμίου Προδρόμου, στο νοτιότερο άκρο της χερσονήσου του Αθω. Το αγροτικό αυτοκίνητο-ταξί χοροπηδά στα νεροφαγώματα του δρόμου. Περνάμε μέσα από πυκνή βλάστηση και μικρούς χειμάρρους, η φύση οργιάζει. Η ρουμανική σκήτη βρίσκεται λίγες στροφές μετά το μοναστήρι της Μεγίστης Λαύρας, στο οποίο ανήκει. Χτίστηκε το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και σήμερα φιλοξενεί περίπου 30 μοναχούς. Υπάρχει τάξη και καθαριότητα. Στο εξωτερικό του κεντρικού ναού οι τοιχογραφίες είναι λαϊκότροπες και οι επιγραφές γραμμένες στα κυριλλικά. Ο αρχοντάρης Δαμασκηνός, 26 χρόνια μοναχός, μας τρατάρει καφέ και λουκούμι, ενόσω συντονίζει τις δουλειές της ημέρας.
Οι πρώτοι επισκέπτες που φθάνουν έως εδώ είναι βρεγμένοι μέχρι το γόνατο και καθαρίζουν έξω από τη σκήτη τις λάσπες από τα ορειβατικά μποτάκια τους, έχοντας περπατήσει τέσσερις ώρες από το προηγούμενο μοναστήρι. «Το Αγιον Ορος είναι σημείο αναφοράς για εμάς τους Ρουμάνους», τονίζει ο Αλεξάντρου Ντίνου, λέκτορας στο Τμήμα Ηλεκτρονικών και Υπολογιστών στο Πανεπιστήμιο του Μπρασόβ. Η πρώτη στάση της ομάδας του ήταν ο Aγιος Δημήτριος στη Θεσσαλονίκη. Δεν ταξιδεύουν μόνο άνδρες – οι γυναίκες έμειναν στη Θεσσαλονίκη και όταν το γκρουπ επανενωθεί, θα συνεχίσουν το προσκύνημα στην Κύπρο.
Ο Βασίλε Κιουρέα είναι προϊστάμενος στον οργανισμό αστικών λεωφορείων στο Μπρασόβ. «Οι Ρουμάνοι ήταν πάντοτε πιστοί, όμως την κομμουνιστική περίοδο δεν μπορούσαν να το εκφράσουν», λέει έξω από την αγιορείτικη σκήτη. «Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι έρχονται κοντά στην Εκκλησία, ειδικά μετά την περίοδο της πανδημίας», σημειώνει ο ίδιος. Οι Ρουμάνοι σε ποσοστό 85% δηλώνουν σήμερα πιστοί ορθόδοξοι – ένας στους τρεις εκκλησιάζεται τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Στη χώρα υπάρχουν πολλά ορθόδοξα μοναστήρια –κάποια φιλοξενούν 300-400 μοναχές– και άλλα διοργανώνουν κατασκηνώσεις για νέους. Τον τελευταίο χρόνο μέσω της πλατφόρμας Trinitas TV η Ρουμανική Ορθόδοξη Εκκλησία τροφοδοτεί τα κοινωνικά δίκτυα με 24ωρο πρόγραμμα που απευθύνεται σε νέους.
Το Αγιον Ορος «έβλεπε» πάντοτε προς τα Βαλκάνια. Ηδη από τη βυζαντινή και την οθωμανική περίοδο υπήρχαν μετόχια και μοναστήρια στην πίσω βαλκανική αυλή συνδεδεμένα με την Αθωνική Πολιτεία. «Ειδικά στη Ρουμανία είναι παρούσα η παράδοση της Φιλοκαλίας. Πρόκειται για την περίφημη συλλογή ασκητικών κειμένων, τα οποία συνοψίζουν την ησυχαστική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας και αποτυπώνουν την ασκητική, πνευματική εμπειρία της», εξηγεί στην «Κ» ο καθηγητής Ηλίας Ευαγγέλου, πρόεδρος στο Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ.
«Πολύ αργότερα, στα τέλη του 18ου αιώνα, ο Ουκρανός μοναχός Παΐσιος Βελιτσκόφσκι μετέφρασε τη Φιλοκαλία στα σλαβικά. Εγκαταστάθηκε στις παραδουνάβιες περιοχές, στη σημερινή Ρουμανία, και από εκεί τα κείμενα διαδόθηκαν στη Ρωσία», σημειώνει ο ίδιος. «Στη Ρουμανία καταγράφεται σήμερα ο μεγαλύτερος αριθμός θεολογικών σχολών και ιερατικών σεμιναρίων. Είναι προφανές ότι με αυτόν τον τρόπο, μετά από 50 χρόνια σοσιαλισμού, εκφράζεται η ανάγκη των Ρουμάνων να επιστρέψουν στις πνευματικές και πολιτιστικές ρίζες τους».
Η ώρα είναι περασμένη, όμως ένας δόκιμος μοναχός αναλαμβάνει να μας οδηγήσει στην τραπεζαρία. Τρώμε νόστιμο σπανακόρυζο με τηγανητά αυγά, ελιές, φέτα και πίνουμε ένα ποτήρι κόκκινο κρασί. Ο δόκιμος Ράντου εγκαταβιοί τα τελευταία τρία χρόνια στη ρουμανική σκήτη του Τιμίου Προδρόμου. Σπούδασε Ιατρική και θυμάται ότι πολλοί συμφοιτητές του επισκέπτονταν ένα εκκλησάκι στο campus του πανεπιστημίου. «Δεν ήταν βίαιη επιλογή ο μοναχισμός. Εφθασα βήμα βήμα έως εδώ», λέει. Νυχτώνει στον Αθω. Ο ουρανός παίρνει ένα βαθύ, μπλε χρώμα. Σε λίγη ώρα θα ακούγονται μόνο τα τσακάλια.
Στις Καρυές
Το επόμενο πρωί στις Καρυές φθάνουν γκρουπ επισκεπτών με βανάκια. Προσκυνούν την εικόνα της Παναγίας Αξιον Εστί στο Πρωτάτο, κάποιοι αγοράζουν ένα μικρό αναμνηστικό και αναχωρούν για τα κοντινά μοναστήρια και τις σκήτες. Ο Καλίν είναι ταξιδιωτικός οδηγός, Ρουμάνος με εκκλησιαστικές σπουδές στην Ελλάδα. Εχει περασμένο στον λαιμό ένα λεπτό μικρόφωνο και μυεί στην πνευματικότητα του Aθω ένα γκρουπ συμπατριωτών του που έφθασε από τη Γερμανία. Την εκδρομή οργάνωσε η τοπική ρουμανική ενορία στη Γερμανία.
Ταξιδιωτικά πρακτορεία στη Ρουμανία, που συνδέονται με ενορίες και μοναστήρια, επενδύουν στον θρησκευτικό τουρισμό. Μια οδική εκδρομή πέντε – έξι ημερών στο Αγιον Ορος κοστίζει περίπου 400-500 ευρώ. Το πρόγραμμα συνήθως περιλαμβάνει επίσης προσκύνημα στον Αγιο Δημήτριο στη Θεσσαλονίκη ή εκδρομή στα Μετέωρα. Διαφορετικοί άνθρωποι στον Αθω είπαν στην «Κ» ότι το ρουμανικό κράτος ή η Ρουμανική Εκκλησία επιδοτούν με voucher τις προσκυνηματικές εκδρομές, κάτι που πάντως δεν επιβεβαιώνεται. Το Πατριαρχείο της Ρουμανίας έχει φτιάξει το δικό του ταξιδιωτικό γραφείο, το Basilica Travel. Εκπρόσωπος του πρακτορείου δεν ήταν διαθέσιμος για κάποιο σχόλιο.
Τον Οκτώβριο εγκαινιάστηκε στο Βουκουρέστι ο μεγαλύτερος ναός της ορθόδοξης χριστιανοσύνης. Ο καθεδρικός της Σωτηρίας του Εθνους, αφιερωμένος στον Απόστολο Ανδρέα, ορθώνεται με ύψος 125 μέτρων, σε μικρή απόσταση από το πρώην ανάκτορο του δικτάτορα Τσαουσέσκου. «Η Ορθόδοξη Εκκλησία χρησιμοποίησε τις πολιτικές ελίτ ώστε να χτίσει ή να ανακαινίσει πολλές εκκλησίες, και επίσης να διατηρήσει τις δικές της δομές κοινωνικής πρόνοιας», λέει στην «Κ» ο Καλίν Κοτόι, καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου.
«Ωστόσο, αυτό που συμβαίνει τα τελευταία 10-15 χρόνια είναι η συνεχής αύξηση της δημοτικότητας τοπικών αγίων και προσκυνημάτων ιερών λειψάνων. Ενα μέρος της ενίσχυσης της θρησκευτικότητας οφείλεται σε αυτή τη λαϊκή έκφραση της θρησκείας, που δεν εκπορεύεται από την επίσημη Εκκλησία», προσθέτει ο ίδιος.
Η επιρροή της Εκκλησίας στην κοινωνική και στην πολιτική ζωή της χώρας είναι σημαντική, οι Ρουμάνοι πολιτικοί το γνωρίζουν καλά και πλειοδοτούν στην επίδειξη της θρησκευτικής πίστης. Το κύμα της θρησκευτικής αναγέννησης στη μετασοσιαλιστική Ρουμανία φθάνει στον Αθω. «Η Εκκλησία ήταν πάντα μέρος της εθνικής ταυτότητας των Ρουμάνων. Η κομμουνιστική περίοδος ήταν μια βίαιη διακοπή από τις ρίζες τους και η θεολογία είναι η δυνατότητά τους να μιλήσουν πνευματικά», υπογραμμίζει στην «Κ» ο Βλάσης Βλασίδης, καθηγητής στο Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.
Κι έπειτα είναι η ίδια η πολιτική. Το 2024 ο πρώτος γύρος των προεδρικών εκλογών στη Ρουμανία είχε ακυρωθεί διότι υπήρχαν ενδείξεις για ρωσική ανάμειξη στο αποτέλεσμα. Ο Πατριάρχης Ρουμανίας Δανιήλ δεν έχει ενδώσει στις πιέσεις για ένταξη στη σφαίρα επιρροής του Πατριαρχείου της Μόσχας, που είναι ταυτισμένο με τον Βλαντιμίρ Πούτιν. «Η επεκτατική δύναμη των Ρώσων εμπεριέχει το hard power στοιχείο –αυτό που συμβαίνει τα τελευταία χρόνια στην Ουκρανία– κι επίσης το soft power. Μέρος του δεύτερου πηγάζει από την Εκκλησία», λέει ο καθηγητής κ. Βλασίδης. «Η στροφή των Ρουμάνων προς το Aγιον Oρος ερμηνεύεται και ως απέχθεια προς τον ρωσισμό. Η Μόσχα είναι πολιτική και πνευματική αντίπαλος».
