Ξεκίνησε να δουλεύει στην ελληνική υπηρεσία της Deutsche Welle το 1969, τη χρονιά που η χουντική εφημερίδα «Νέα Πολιτεία» αποκάλεσε την ελληνική συντακτική ομάδα «Τα τρωκτικά του ραδιοσταθμού Κολωνίας», κάνοντας πρωτοσέλιδο το πρόγραμμα που εξόργιζε το καθεστώς.
«Ηταν σωστή παρατήρηση», λέει σήμερα στην «Κ» η 92χρονη Δανάη Κουλμάση, «γιατί ροκανίζαμε τα θεμέλια της χούντας». Θυμάται τα πάντα. Να είναι 35 ετών και να αποφασίζει να δανείσει και τη δική της φωνή στον αγώνα για την ελευθερία, για να είναι κι εκείνη στις κρίσιμες στιγμές κοντά στους ακροατές, όπως κάποτε ως ακροάτρια άκουγε μαζί με την οικογένειά της BBC την περίοδο της Κατοχής.
Θυμάται να λένε «Εδώ Deutsche Welle, εδώ Deutsche Welle, η φωνή της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας», κι ύστερα να ακούγεται η μουσική του Μπετόβεν, μετά ορισμένες ειδήσεις, και αργότερα τα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη. Θυμάται τους αγώνες που έκανε τόσο ο τότε διευθυντής σύνταξης Κώστας Νικολάου, όσο και όλη η ομάδα τους, με τους προϊσταμένους τους, για να μην υπάρχει ψήγμα λογοκρισίας. «Ημασταν ευτυχώς σε μια χώρα δημοκρατική που μας έδωσε ένα μικρόφωνο για να πολεμάμε κάθε βράδυ, με σωστή πληροφόρηση και απερίφραστο λεξιλόγιο – λέγαμε τον φασισμό, φασισμό και τους βασανιστές, βασανιστές και για αυτό», τονίζει, «μας άκουγαν περισσότερο και από το BBC».
Πολύτιμη αποστολή
Η Δανάη Κουλμάση θυμάται τις μέρες του Πολυτεχνείου, και τη μέρα που έπεσε η χούντα. «Κλείστηκα μες στο στούντιο, και αφότου ακούστηκε το σήμα της Deutsche Welle, σημείωσα στο χαρτί του δελτίου ειδήσεων που μόλις είχα διαβάσει, “Από εδώ και πέρα, η ελευθερία είναι μόνο μια ευνοϊκή προϋπόθεση”», δηλώνει στην «Κ». Λίγους μήνες μετά την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην Ελλάδα, η μετέπειτα συγγραφέας και μεταφράστρια έφυγε από την DW. «Πήγα επί δικτατορίας γιατί σκέφτηκα ότι ήταν μια αποστολή σωστή», σημειώνει. Αλλά θεωρεί πως η αποστολή της ελληνικής υπηρεσίας είναι και σήμερα πολύτιμη. «Σήμερα που στην Ευρώπη κινδυνεύει και πάλι», συμπληρώνει, «η Δημοκρατία».
Στο πλαίσιο της διεύρυνσης των προγραμμάτων της σε ξένες γλώσσες, η Deutsche Welle εξέπεμψε την πρώτη ελληνική εκπομπή τον Απρίλιο του 1964. Eπειτα από 62 χρόνια, αυτή την εβδομάδα ανακοινώθηκε ότι με το τέλος του έτους θα εκπέμψει την τελευταία της. Η ελληνόφωνη υπηρεσία αποτελεί τη μοναδική από τις 32 συνολικά ξενόγλωσσες υπηρεσίες της DW, που από την 1η Ιανουαρίου του 2027 θα διακοπεί εξ ολοκλήρου, παρότι θα γίνουν περικοπές και σε προγράμματα άλλων γλωσσών. Σύμφωνα με ανακοίνωση του οργανισμού, ο λόγος είναι η οικονομική δυσχέρεια.
«Η Ελλάδα είναι επί μακρόν μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης και σταθερή δημοκρατία με πολυφωνικό τοπίο μέσων ενημέρωσης, γεγονός που καθιστά αναγκαίες τις περικοπές σε αυτόν τον τομέα», σημειώνεται στην ανακοίνωση. Οι ίδιοι τονίζουν ότι η ελληνική υπηρεσία δεν παρείχε απλά ανεξάρτητη ενημέρωση τις τελευταίες έξι δεκαετίες, συμπεριλαμβανομένης της περιόδου της δικτατορίας, αλλά και ότι «αποτέλεσε σημαντικό δίαυλο διαλόγου κατά την περίοδο της κρίσης του ευρώ, μεταφέροντας τη γερμανική οπτική στο ελληνικό κοινό».
Ως «ξαφνικό θάνατο» περιγράφει στην «Κ» την απόφαση για την πλήρη κατάργηση του ιστορικού Ελληνικού Προγράμματος της Deutsche Welle, ο Διογένης Δημητρακόπουλος, ο οποίος είναι δημοσιογράφος της DW με βάση τη Βόρεια Ελλάδα, από το 2013 μέχρι σήμερα. «Εγινε εντελώς απροειδοποίητα, χωρίς καμία προηγούμενη ενημέρωση», αναφέρει.
«H απόφαση για την κατάργηση της ελληνικής σύνταξης της Deutsche Welle μας λυπεί και μας ξαφνιάζει έτσι αιφνιδιαστικά όπως έγινε. Γίνεται σε μια στιγμή που το ελληνικό πρόγραμμα είναι εξαιρετικά ανανεωμένο, με πολυφωνία και αδιαμφισβήτητο δημοσιογραφικό αποτύπωμα. Το δείχνουν εξάλλου και οι αριθμοί και οι αξιολογήσεις του προγράμματός μας για το 2025 για το οποίο λάβαμε πολύ θετικά μηνύματα και εγκωμιαστικά σχόλια», τονίζει ο κ. Δημητρακόπουλος, σημειώνοντας ότι ελπίζει ακόμα σε μια αναθεώρηση της απόφασης.
Γέφυρα επικοινωνίας
Το 1964, διευθυντής της ελληνικής εκπομπής της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας –μιας γέφυρας επικοινωνίας με την πατρίδα για τους Ελληνες μετανάστες της Γερμανίας– ήταν ο Παύλος Μπακογιάννης. Καθώς είχε πολλούς Ελληνες ακροατές στη Γερμανία, η εκπομπή του διέθετε και ανταποκριτή στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την κ. Κουλμάση, κάθε μέρα η ομάδα σύνταξης της ελληνικής υπηρεσίας της DW καλούσε τη σύνταξη της εκπομπής του Μπακογιάννη για να πάρουν τις ειδήσεις που εκείνοι είχαν και από τον ανταποκριτή, και τις μετέδιδαν μετά στις εκπομπές τους. Πέρασαν πολλοί από την ελληνική σύνταξη της Deutsche Welle – από τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κάρολο Παπούλια μέχρι τον δημοσιογράφο και ιστορικό Βάσο Μαθιόπουλο. «Ζήσαμε κάτι πολύ δυνατό, είχαμε καθημερινή επαφή με τους ακροατές σε όλη την Ελλάδα – λόγω της δικτατορίας, το ελληνικό πρόγραμμα της Deutsche Welle έχει ξεχωριστή θέση στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία», δηλώνει. «Γι’ αυτό», λέει στην «Κ», «ελπίζω να αναθεωρηθεί η τωρινή απόφαση». Για το παρελθόν, μα και το μέλλον.
ΜΑΡΤΥΡΙΑ
Θα σιγήσει μια φωνή που μάχεται για έναν κόσμο αξιών και όχι «αξίας»
Της Μαρίας Ρηγούτσου
«Αγαπημένη μας Mαρία, εγώ και όλοι μας είμαστε πολύ οργισμένοι! Θυμωμένοι! Είμαστε μαζί σας. Θα το φωνάξουμε παντού. Μια μεγάλη αγκαλιά». Αυτό το τόσο συγκινητικό, γεμάτο ανθρωπιά και αγωνιστικότητα μήνυμα πήρα από μια συνάδελφο από την τουρκική σύνταξη της Deutsche Welle. Λίγο νωρίτερα είχε προηγηθεί η αιφνιδιαστική ανακοίνωση της απόφασης για το κλείσιμο της ελληνικής εκπομπής της Deutsche Welle από 01.01.2027. H συμπαράσταση των συναδέλφων μας στη Γερμανία και την Ελλάδα είναι τεράστια και τους ευχαριστούμε θερμά μέσα από την καρδιά μας. Προσπαθούμε ακόμη να συνέλθουμε από το σοκ. Γνωρίζαμε εδώ και μήνες ότι θα υπήρχαν περικοπές ύψους 10 εκατ. ευρώ. Πρόσφατα μάθαμε ότι το ποσό των περικοπών διπλασιάστηκε, αφού για τις νέες αυξήσεις των μισθών δεν υπήρχαν επιπλέον διαθέσιμα κονδύλια. Αλλά και πάλι τίποτα δεν μπορούσε να μας προϊδεάσει για μια τόσο αιφνιδιαστική και σκληρή απόφαση.
Ολοι μάς ρωτάνε «γιατί». Ομως, αυτό το «γιατί» ψάχνουμε κι εμείς. Η ανακοίνωση της διοίκησης για μια απόφαση που πάρθηκε πολύ δύσκολα για την ελληνική εκπομπή και κατά πλειοψηφία από τα αρμόδια όργανα, αναφέρει ότι «η Ελλάδα είναι από καιρό μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης και είναι μια σταθερή δημοκρατία με ένα πλουραλιστικό τοπίο μέσων ενημέρωσης, και γι’ αυτό και η DW πρέπει να προχωρήσει στις περικοπές σε αυτόν τον τομέα».
Στα 31 χρόνια που εργάζομαι στην DW, είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω πόσο αναγκαίο ήταν το δικό μας βλέμμα στην Ελλάδα, μακριά από πολιτικές ή οικονομικές εξαρτήσεις.
Ολα αυτά τα σχεδόν 31 χρόνια που εργάζομαι στην Deutsche Welle, αυτό το επιχείρημα το έχω ακούσει επανειλημμένα από διάφορες διευθύνσεις, όταν οι περικοπές έρχονταν και πάλι στο προσκήνιο με τρόπο επιτακτικό. Ωστόσο, όλα αυτά τα χρόνια είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω πόσο αναγκαίο ήταν το δικό μας βλέμμα στην Ελλάδα, μακριά από οποιεσδήποτε πολιτικές ή οικονομικές εξαρτήσεις.
Η Deutsche Welle δεν υπήρξε μόνο τα μαύρα χρόνια της δικτατορίας η φωνή της αλήθειας, αλλά και τις δεκαετίες που ακολούθησαν. Είμαι ευγνώμων και μπορώ να το βεβαιώσω πως ποτέ κανείς δεν άσκησε λογοκρισία στα κείμενά μας. Ποτέ κανείς δεν μας είπε τι και πώς θα γράψουμε. Ξέρω ότι οι συχνές αναφορές μας στο προσφυγικό και στην ελευθερία του Τύπου, μια και η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση της Ε.Ε. και στην 89η στην παγκόσμια κατάταξη, σύμφωνα με τους Ρεπόρτερ χωρίς Σύνορα, δεν είναι για όλους ευχάριστες.
Ομως, όλα αυτά τα χρόνια υπήρξαμε μια γέφυρα ανάμεσα σε δύο χώρες, με δύσκολες σχέσεις στο παρελθόν. Προσπαθήσαμε να εξηγήσουμε στο ελληνικό κοινό τη γερμανική πολιτική με νηφαλιότητα και ψυχραιμία, κυρίως στα πρόσφατα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Και το εγχείρημα δεν ήταν καθόλου εύκολο. Δώσαμε προτεραιότητα στα ευρωπαϊκά θέματα, γιατί συνεχίζουμε να πιστεύουμε σε μια Ευρώπη των αξιών. Ακόμη δεν έχουμε καταλάβει γιατί η ελληνική εκπομπή της Deutsche Welle είναι η μοναδική από τις 32 γλώσσες που κόβεται. Μπορεί η γλώσσα μας να είναι «μικρή», αλλά η γεωπολιτική σημασία της χώρας είναι μεγάλη. Και δεν είναι μόνο η Τουρκία και η Μεσόγειος. Λίγους μήνες πριν, οι ΗΠΑ και η Κίνα διασταύρωναν τα ξίφη τους για το λιμάνι του Πειραιά. Εάν η διοίκηση της Deutsche Welle δεν πειστεί τελικά από το μεγάλο κύμα των αντιδράσεων, που ήδη έχουν ξεκινήσει, να ανακαλέσει την απόφασή της για το κλείσιμο της ελληνικής εκπομπής, δεν θα σιγήσει μόνο η δική μας η φωνή. Θα σιγήσει μια φωνή που συνεχίζει να μάχεται –σε πείσμα των καιρών– για έναν κόσμο των αξιών και όχι της «αξίας».
