«Είχε φτάσει 83 ετών και δεν είχε ποτέ κάποιο προσωπικό αντικείμενο που να τον συνδέει με τον πατέρα του, παρά μόνο μια φωτογραφία μπροστά από τον Λευκό Πύργο. Δεν περίμενε ότι μια μέρα θα χτυπούσε το τηλέφωνό του και θα του έλεγαν ότι βρέθηκαν η βέρα και το δαχτυλίδι που φορούσε όταν τον συνέλαβαν οι ναζί. Οταν τα παρέλαβε, τον είδαμε να δακρύζει. Ηταν πολύ συγκινημένος και την ίδια συγκίνηση νιώθαμε κι εμείς».
Η Λυδία Χαλκιά, μαθήτρια Α΄ Λυκείου σε ένα μικρό σχολείο στο Νεοχώρι της Αρτας, περιγράφει τη στιγμή που ο Αντώνης Τακτικός, 83 ετών σήμερα, κρατούσε για πρώτη φορά στα χέρια του ένα απτό ίχνος του πατέρα του, Χρήστου Τακτικού, ο οποίος δεν επέστρεψε ποτέ από το ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης Νόιενγκαμμε στη Γερμανία.
Απέναντί του δεν βρίσκονταν ιστορικοί ή επαγγελματίες ερευνητές, αλλά οκτώ μαθητές από το Γυμνάσιο και Λύκειο του Νεοχωρίου Αρτας, που για περισσότερο από έναν χρόνο ερευνούσαν την ιστορία του μέσα από τη συμμετοχή τους στο διεθνές πρόγραμμα #StolenMemory των Αρχείων Arolsen.
Διαβάζοντας ξεχασμένα έγγραφα, αφώτιστα αρχεία και στέλνοντας τη μία μετά την άλλη τις επιστολές σε φορείς και δημόσιες υπηρεσίες, τα παιδιά ακολούθησαν το νήμα μιας ζωής που χάθηκε στην Κατοχή. Στο τέλος, κατάφεραν κάτι που έμοιαζε βγαλμένο από σενάριο κινηματογραφικής ταινίας: να εντοπίσουν τον μοναδικό εν ζωή απόγονο του Ελληνα καπνέμπορου που το 1943 συνελήφθη από τους ναζί με την κατηγορία της περίθαλψης εβραϊκής οικογένειας.
«Επρεπε να βρούμε τον απόγονό του»
Η έρευνα κράτησε λίγο περισσότερο από έναν χρόνο και τα παιδιά –όλοι μαθητές γυμνασίου τότε– αντιλήφθηκαν ότι αυτή η έρευνα δεν θύμιζε σε τίποτα κάποια τυπική σχολική εργασία.
Συγκέντρωσαν στοιχεία από τα Αρχεία Arolsen, επικοινώνησαν με δημοτολόγια, ήρθαν σε επαφή με τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό και με αστυνομικές υπηρεσίες, προσπαθώντας να ενώσουν τα κομμάτια του παζλ
«Στην αρχή, έτσι ξεκινήσαμε», λέει στην «Κ» ο Απόστολος Παππάς, μαθητής Α΄ Λυκείου. «Οταν όμως άρχισαν να φθάνουν οι απαντήσεις στα e-mail από τους φορείς με τους οποίους επικοινωνούσαμε και είχαμε πια στοιχεία για το ποιος ήταν ο Χρήστος Τακτικός, τότε καταλάβαμε ότι δεν ήταν κάτι απλό. Επρεπε οπωσδήποτε να βρούμε τον απόγονό του».
Η αναζήτηση εξελίχθηκε σε μια μακρά και απαιτητική έρευνα κατά την οποία οι μαθητές του Νεοχωρίου συγκέντρωναν στοιχεία από τα Αρχεία Arolsen. Επικοινωνούσαν με δημοτολόγια, έρχονταν σε επαφή με τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό και με αστυνομικές υπηρεσίες, προσπαθώντας να ενώσουν τα κομμάτια του παζλ για έναν άνθρωπο που υπήρξε θύμα της ναζιστικής θηριωδίας.
Κάθε απάντηση, κάθε μικρό στοιχείο τους άνοιγε ένα νέο μονοπάτι. Υπήρχαν όμως και φορές που οδηγούνταν σε αδιέξοδο.
Κατάγομαι από το Κομμένο, ένα μαρτυρικό χωριό της Ηπείρου, στο οποίο τον Αύγουστο του ’43 δολοφονήθηκαν από τους Γερμανούς συνολικά 317 άνθρωποι
«Ηταν σαν να είμαστε ντετέκτιβ και να προσπαθούμε να λύσουμε ένα μυστήριο», λέει ο Χάρης Κοντογιάννης, ο μικρότερος από την ομάδα. Οταν πήρε μέρος στο εγχείρημα, ήταν ακόμη στην Α΄ Γυμνασίου, ενώ όλοι οι υπόλοιποι μαθητές φοιτούσαν στην τρίτη. Ο λόγος της εμπλοκής του, μας εξηγεί, ήταν κυρίως συναισθηματικός.
«Κατάγομαι από το Κομμένο, ένα μαρτυρικό χωριό της Ηπείρου, στο οποίο τον Αύγουστο του ’43 δολοφονήθηκαν από τους Γερμανούς συνολικά 317 άνθρωποι. Αυτός ήταν και ο λόγος που ζήτησα να πάρω μέρος σε αυτή την αναζήτηση. Ηθελα να μάθω περισσότερα πράγματα για την περίοδο εκείνη με έναν βιωματικό τρόπο», αφηγείται στην «Κ».
Ο ίδιος όταν πριν από λίγες μέρες συνάντησε μαζί με τους άλλους συμμαθητές του τον Αντώνη Τακτικό κατά τη διάρκεια της ειδικής τελετής στη Θεσσαλονίκη, δάκρυσε βλέποντας τον 83χρονο άνδρα να παραλαμβάνει τα προσωπικά αντικείμενα του πατέρα του.
«Ενιωσα συγκίνηση, αλλά και περηφάνια για ό,τι καταφέραμε με τους συμμαθητές μου. Κάναμε έναν άνθρωπο χαρούμενο. Ηταν πολύ ξεχωριστό αυτό το συναίσθημα», μας λέει.
Για τους μαθητές από το μικρό σχολείο του Νεοχωρίου, η διαδικασία αυτή αποτέλεσε την πρώτη ουσιαστική επαφή με την Ιστορία έξω από τα σχολικά βιβλία. «Δουλεύαμε με πραγματικά έγγραφα μιας τραγικής ιστορίας. Εμαθα για ένα κομμάτι της ιστορίας που αφορούσε τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και για το ότι σε αυτά έφταναν ακόμη και Ελληνες που τους συλλαμβάνανε οι ναζί γιατί κάλυπταν Εβραίους φίλους τους», αναφέρει ο Βασίλης Τάτσης, μαθητής της Α΄ Λυκείου.
«Σε κάθε μας συνάντηση, μαθαίναμε κάτι καινούργιο γύρω από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, που δεν είχαμε διδαχθεί στα βιβλία της τρίτης Γυμνασίου. Θυμάμαι τις διαδικτυακές συναντήσεις μας με το υπουργείο Παιδείας στις οποίες μαθαίναμε λεπτομέρειες για το Ολοκαύτωμα. Διαβάζαμε βιβλία και παίρναμε στοιχεία. Ηταν μία πολύ ενδιαφέρουσα διαδικασία για όλους μας», σημειώνει η Λυδία.
«Καταλάβαμε τι σημαίνει να χάνεται ένας άνθρωπος μέσα στην Ιστορία»
Η διευθύντρια του Γυμνασίου Νεοχωρίου Αρτας, Κατερίνα Αντωνίου, επιβεβαιώνει ότι το πρόγραμμα #StolenMemory αποτέλεσε μια σπάνια εμπειρία που έβαλε την Ιστορία μέσα στη ζωή των παιδιών.
«Δεν ήταν μια ακόμη δράση μνήμης, αλλά μια βιωματική εμπειρία που έφερε τους μαθητές σε άμεση επαφή με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, τα αρχεία και τα τεκμήρια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου», σημειώνει. «Δεν διαβάζαμε απλώς για το Ολοκαύτωμα. Ψάξαμε μέσα στα αρχεία, είδαμε πώς ήταν οι καρτέλες των κρατουμένων στο Νόιενγκαμμε και καταλάβαμε τι σημαίνει να χάνεται ένας άνθρωπος μέσα στην Ιστορία».
«Το γεγονός ότι τα παιδιά μας κατάφεραν να εντοπίσουν έναν άμεσο απόγονο και να επιστρέψουν τα προσωπικά αντικείμενα ενός ανθρώπου που χάθηκε στα στρατόπεδα ήταν ένα τεράστιο “energy boost” όχι μόνο για το σχολείο, αλλά για ολόκληρη την τοπική κοινότητα»
Σε ένα μικρό σχολείο της περιφέρειας, με περιορισμένους πόρους και ελλείψεις προσωπικού, η συμμετοχή σε ένα διεθνές πρόγραμμα μνήμης απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
«Είμαστε ένα γυμνάσιο με 55 μαθητές, μακριά από τα κέντρα», σημειώνει η κ. Αντωνίου. «Το γεγονός ότι τα παιδιά μας κατάφεραν να εντοπίσουν έναν άμεσο απόγονο και να επιστρέψουν τα προσωπικά αντικείμενα ενός ανθρώπου που χάθηκε στα στρατόπεδα ήταν ένα τεράστιο “energy boost” όχι μόνο για το σχολείο, αλλά για ολόκληρη την τοπική κοινότητα».
Περισσότερο όμως από την ιστορική γνώση, η ίδια στέκεται στη διαμόρφωση της στάσης και ευθύνης που καλλιεργείται στα παιδιά μέσα από τέτοιου είδους προγράμματα.
«Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να θυμόμαστε, αλλά να θυμόμαστε για να μην επαναλάβουμε. Να μην αφήσουμε να ανεβεί ξανά ό,τι ανέβηκε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και κατέστρεψε ανθρώπους, οικογένειες, ολόκληρες κοινωνίες».
Μέσα από την ανθρώπινη προσέγγιση της Ιστορίας, εξηγεί η ίδια, τα παιδιά αντιλήφθηκαν ότι ο πόλεμος δεν αφορά αφηρημένα γεγονότα ή αριθμούς, αλλά ζωές που κόβονται βίαια.
«Ο ρόλος του σχολείου είναι να βγάζει ανθρώπους που σκέφτονται, που δεν ακολουθούν έναν όχλο χωρίς επιλογή, αλλά αναλαμβάνουν ευθύνη και αποφασίζουν για το μέλλον τους. Μέσα από αυτή την εμπειρία, κερδίσαμε μια γλυκιά ανάμνηση, αλλά κι έναν νέο φίλο, τον Αντώνη Τακτικό», καταλήγει η κ. Αντωνίου.
